Ga tàu điện ngầm trong lòng phố cổ: Bài học từ Nhật Bản, Italy

Liên quan đến phương án ga ngầm C9 đặt sát Hồ Gươm và Tháp Bút, chuyên gia đưa ra những bài học về xây dựng các đường và ga ngầm tiếp cận di sản tại Nhật Bản và Italy.

Doanh nghiệp hai nước này đang trực tiếp tham gia tư vấn thiết kế, thi công các công trình đường và ga ngầm tại Hà Nội.

{keywords}
Tài liệu hướng dẫn du lịch của Nhật Bản cho biết có 5 cửa lên từ các ga ngầm đến cổng gần nhất 250m. Hanoidata lập bản đồ Hoàng cung Tokyo và vị trí các nhà ga ngầm, các lối ra. Ký hiệu lấy nhà ga làm tâm, vòng tròn có R = 200m

1. Hoàng cung tại Tokyo. Toàn bộ các nhà ga ngầm nằm bên ngoài khu vườn, quảng trường bao quanh Hoàng cung. Tuyến ngầm gần nhất cũng chạy dưới công viên ngoài Hoàng cung, tuyến có ga Takebashi nằm bên ngoài con hào bao quanh công viên, cách công trình di sản gần nhất hàng trăm mét. Lối ra 1A đến cổng Ote-mon  ngắn nhất cũng 250-350m).

2. Hoàng cung Kyoto là hoàng cung trước khi Hoàng gia chuyển về Tokyo (1868) , nay là bảo tàng. Có 4 ga ngầm, ga Imadegawa gần cổng vào nhất cũng mất 10 phút đi bộ (500-700m). Ga bên kia đường sau tường rào là công viên rộng 700m dài 1.300 mét bao quanh các công trình kiến trúc cổ. Các ga ngầm còn lại cách xa rào hàng trăm mét và các công trình kiến trúc hơn 1.000 m

3. Phủ tướng quân Nijojo Kyoto (nay là bảo tàng Nijo Castle), được xây dựng vào năm 1603. Chỉ có một ga ngầm Nijo duy nhất nằm bên kia đường ô tô. Sau hào nước là tường rào công viên bao quanh các công trình kiến trúc. Các công trình cách nhà ga từ 300m đến hơn 1.000m.

{keywords}
Hoàng cung và Phủ tướng quân Kyoto, vị trí 5 nhà ga và 3 tuyến ngầm. Vòng tròn nhỏ có R = 200m, vòng lớn R =500m. Vị trí ga Imadegawa 
{keywords}
Ga ngầm Nijo duy nhất nằm bên kia đường ô tô bao quanh Nijo Castle
{keywords}
Công trường xây dựng (nguồn: PERRONE) đã phá hủy di sản lịch sử giá trị để rồi xây lên trên những công trình tầm thường.

4. Colosseum Rome (Italy). Theo các NCS Ngô Minh Thắng, Nguyễn Vinh Quang, Đặng Ngọc Anh - Phạm Tú Ngọc/Khoa Kiến trúc và nghiên cứu đô thị, ĐH Bách khoa Milano, Italia (gọi tắt là “nhóm Milano”): Tuyến ngầm đầu tiên của Rome qua ga trung tâm Termini và khu phố cổ. Xây dựng trong thế chiến II, công nghệ khá cũ, nằm ngay dưới mặt đất, xuyên qua khu di chỉ khảo cổ dày đặc và nền móng Colosseum.

Cho dù ngày nay bằng công nghệ hiện đại, đường ngầm sẽ đi rất sâu để tránh va chạm di sản, nhưng tại Hà Nội không làm vậy, nhà ga thực hiện đào mở và không có phương  án/ngân sách  cho thăm dò khảo cổ.

5. Ga Termini, Rome (Italy): “Nhóm Milano” cung cấp thêm một ví dụ phá hủy di sản đô thị, đó là ga ngầm Termini,  Rome  (Italy). Hố đào đã quét sạch toàn bộ di sản đô thị trong phạm vi xây dựng. Ngay cả khi các di sản phát lộ, các nhà ga đã đóng kín cánh cửa, hạn chế tiếp xúc ga ngầm với các di sản đô thị dưới mặt đất.

{keywords}
Xây dựng ga ngầm Termini (Rome) đã phá bỏ các di sản trên và dưới mặt đất. Hố đào Quảng trường Duomo trước Nhà thờ chính Milan (Italy)bị rào kín để che đậy việc hủy hoại di sản theo cách cổ lỗ. Các máy BTM hiện đại có thể nghiền nát di sản thành cát bụi với tốc độ cao.

6. Quảng trường Duomo bên ngoài Nhà thờ chính Milan - Italy: Có muôn vàn lý do để biện minh cho các ứng xử cẩu thả với di sản, như công việc khẩn cấp làm hầm hố, công sự thời chiến, hay nhu cầu lưu thông cấp bách thời bình. Rào kín công trường xây dựng hay khai quật di sản (thậm chí còn phủ bạt kín mít) với lý do bảo vệ môi trường nhưng thực ra là để tùy tiện hủy hoại di sản.

7. Ga San Giovanni (Rome) - Italy: Sau những thất bại, Rome cũng đã thành công khi tích hợp dự án giao thông ngầm với bảo tàng di sản đô thị dưới lòng đất. Mặt cắt dọc ga San Giovanni diễn tả các lớp lịch sử 27 thế kỷ. Có thể thấy nguyên nền móng lâu đài Maschio Angioino tại ga Municipio (Napoli) hay các di vật khảo cổ được sắp đặt trong không gian 3 chiều tại ga San Giovanni (Rome).

{keywords}
Ga ngầm San Giovanni, Rome (Italy) - công trường xây dựng. Giải pháp tích  hợp dự án giao thông ngầm đồng thời hình thành Bảo tàng di sản đô thị dưới lòng đất.

8. Khảo cổ ga Nijojo Kyoto - Nhật Bản: Khi thi công nhà ga ngầm đã phát hiện nhiều di vật lịch sử, Kyoto dừng xúc đất đổ đi vội vàng để khảo cổ thận trọng, từ tốn. Các thành phố khôn ngoan khi hiện đại hóa luôn coi trọng “lưu giữ” (stock), thay vì chỉ chú ý đến sự “lưu thông” (flow).

{keywords}
Hiện trường khảo cổ và các di vật phát hiện tại dự án làm đường và ga ngầm bên cạnh Phủ tướng quân Nijo Castle Kyoto; mặt bằng ga C9 sát Hồ Gươm; cảnh Thăng Long TK18: trích đoạn Cầu Đông giữa phố Đồng Xuân - Hàng Đường của họa sĩ Nguyễn Thế Khang (1922-2001)

9. Ga C9 đặt sát hồ Hoàn Kiếm: Không chỉ bất ổn tại chính khu vực này mà đường ngầm của tuyến còn chui dưới đền Bà Kiệu vào ga. Nó còn xuyên dưới đường phố Hàng Giấy, Đồng Xuân, Hàng Đường, Hàng Ngang, Hàng Đào, Cầu Gỗ, Đinh Tiên Hoàng.

Trước đây, dự án thoát nước ngầm qua phố Ngõ Gạch đã chạm đến móng của di tích Cầu Đông và phải dịch chuyển hướng tuyến... Liệu tunnel ngầm sẽ chạm vào đâu của Thăng Long ngàn năm tuổi và thời tiền Thăng Long? Liệu có dấu tích nơi thuyền rồng vua Lý cập bến bên đê sông Hồng ngàn năm trước? Nền móng phủ đệ quan dân nhà Trần ở đâu? Dấu tích quân dân Thăng Long tự đốt cháy kinh thành,“ vườn không nhà trống” để rồi trở về chiến thắng giặc Nguyên hung hãn ở chỗ nào? Có còn dấu tích phố phường thời Lê, Mạc, Trịnh, Nguyễn? Có bãi chợ Cầu Đông? Có dòng sông giặt vải nhuộm Đào? Có cầu Gỗ vắt vẻo đôi bờ kênh? Có hay không lịch sử ngàn năm ngưng tụ hay chỉ còn lại đây những đống đất vô hồn?

{keywords}
 Đường ngầm của tuyến còn chui dưới đền Bà Kiệu vào ga C9 cạnh Hồ Gươm.

Người Hà Nội đang khát khao tiến nhanh về tương lai, nhưng chúng ta trân trọng công ơn tổ tiên ta đã mất bao mồ hôi, trí tuệ vun đắp nên mảnh đất này. Hãy tĩnh tâm để suy nghĩ thấu đáo, tính toán đặt ga C9 ở đâu để tiện lưu thông nhưng không phá hủy di sản lịch sử cần lưu giữ.

KTS Trần Huy Ánh
Nguồn ảnh minh họa: “Nhóm Milano” và Hanoidata

tin nổi bật

Đồng Nai 'lên đời’ khu công nghiệp tồn tại gần 60 năm

Khu công nghiệp lâu đời nhất nước ở Đồng Nai, với diện tích hơn 300ha, sẽ được chuyển đổi công năng với kinh phí khoảng 800 tỷ đồng.

Lên đời tạp hoá, cuộc đua khốc liệt giành khách chung cư

Hàng loạt cửa hàng tạp hoá mô hình mới mở ra tại các chung cư trong cuộc đua chiếm lĩnh thị phần bán lẻ. Cuộc tranh quyết liệt hơn khi các đại gia ngoại cũng đầy tham vọng khi đầu tư vào lĩnh vực này.

Lần đầu lộ diện thông tin phi cơ hãng bay của 'vua hàng hiệu'

Trong tháng 8, một chiếc máy bay của IPP Air Cargo đã được xuất xưởng và đang chờ AOC (chứng chỉ khai thác máy bay) từ Cục Hàng không để được vận chuyển về Việt Nam.

Cạn tiền, giám đốc bán miếng đất 5 tỷ để nuôi doanh nghiệp

Nhiều công ty vận tải đã phải bán xe khi đối mặt với dịch bệnh và giá xăng dầu tăng cao liên tiếp. Đơn vị nào trụ được thì bán đất tiền tỷ duy trì hoạt động, trả lương nhân viên.

Lý do nhiều nơi ở Thanh Hóa bị Hàn Quốc dừng nhận lao động

Năm 2022, tỉnh Thanh Hóa vẫn còn 2 địa phương bị tạm dừng tiếp nhận lao động đi làm việc tại Hàn Quốc. 4 huyện khác cũng từng bị liệt vào danh sách này.

Bộ Tài chính bất ngờ 'tuýt còi' quỹ phát triển đất: Doanh nghiệp khóc ròng

Sau một thời gian dài để các địa phương “tự tung, tự tác” với lượng tiền rất lớn ở Quỹ phát triển đất (QPTĐ), Bộ Tài chính ra thông báo “xiết” vào khuôn khổ, khiến nhiều công trường ngưng trệ, nhà thầu xây dựng khóc ròng vì QPTĐ bị “đóng băng”.

Bắc Kinh ngược dòng thế giới, phát đi tín hiệu lo ngại

Chính quyền Trung Quốc vừa có hành động ngược dòng thế giới khiến các thị trường phản ứng mạnh. Lo ngại về sự bất ổn nhanh chóng lên cao.

'Nóng rực' điện gió: Lo mất phần, 'đại bàng Mỹ' xung đột nhà đầu tư khác

Lạng Sơn đang là điểm đến của rất nhiều nhà đầu tư lớn trong và ngoài nước về điện gió. Dù mới nằm ở dạng thăm dò khảo sát, nhưng 'cuộc chiến' giữa các đại gia đã nóng rực.

50 triệu căn hộ bỏ hoang, thảm họa trên khắp Trung Quốc

Căn hộ bỏ không trên khắp đất nước Trung Quốc đang báo động về thị trường bất động sản nước này.

'Thương vụ' nực cười nhất thời sốt đất: Bãi cỏ sâu trong ngõ cũng có giá 2,5 tỷ

Nghe tin khách chốt mua bãi cỏ với giá 2,5 tỷ đồng, "cò" Trung ngỡ ngàng, cho rằng đây là thương vụ nực cười nhất thời sốt đất.

Tụt hậu 23 năm so với Malaysia, hụt hơi chưa theo kịp Hàn Quốc

Đến năm 2030, thu nhập bình quân đầu người Việt Nam sẽ tăng lên 7.500 USD, nhưng cũng chỉ bằng Malaysia vào năm 2007. Nếu không cải cách mạnh mẽ, nguy cơ Việt Nam sẽ vào “bẫy thu nhập trung bình”.

Bộ trưởng Lê Minh Hoan nói về các 'kho báu' của Việt Nam

“Hơn 120 km từ Hà Nội đến Vườn Quốc gia Cúc Phương, không khí ngay tức khắc trở nên dễ chịu, tươi mát. Tôi cảm nhận được điều đó trên gương mặt tươi tắn của từng đại biểu đang hiện diện tại 'kho báu' của mẹ thiên nhiên ban tặng”.

Cuộc khủng hoảng ở trời Tây, cảnh báo mối lo cận kề với miền Bắc

Cuộc khủng hoảng năng lượng chưa từng có mà châu Âu đang phải đối mặt đặt ra những bài học trong việc phát triển nguồn điện ở Việt Nam, đặc biệt là miền Bắc.

Đừng để 'thiên đường' du lịch Phú Quốc tê liệt, xơ xác

Nói về sự phát triển của Phú Quốc, chuyên gia cho rằng nếu một đô thị chỉ phát triển thuần du lịch thì rất mong manh, đại dịch đã chứng minh điều đó. Ví như Đà Nẵng là thành phố thuần du lịch, sau tác động của đại dịch gần như tê liệt, xơ xác.

Một tỉnh hỗ trợ đến 400 triệu đồng cho người tài mua nhà

Đây là một trong những đãi ngộ theo chính sách thu hút nhân lực chất lượng cao giai đoạn 2022-2025 của tỉnh.