Giữa nhiều buôn làng miền Trung và Tây Nguyên, có những người không giữ chức vụ lớn nhưng lời nói lại có sức nặng với cộng đồng. Họ là người có uy tín - những người được bà con tin, chính quyền tìm đến...
Vai trò ấy không nằm trên giấy. Nó được tạo nên từ cách họ sống, cách họ làm và sự bền bỉ trong từng việc cụ thể ở cơ sở.
Thứ trưởng Y Thông tặng quà cho người có uy tín các tỉnh Quảng Ngãi, Gia Lai nhân dịp đoàn đại biểu đến thăm Bộ Dân tộc và Tôn giáo. Ảnh: Lê Anh Dũng
Gỡ hủ tục bằng sự kiên trì
Anh Hrun (SN 1984, dân tộc Ba Na), người có uy tín ở làng Kon Chrah, xã Hra, tỉnh Gia Lai, là một trong những cá nhân vừa được Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Gia Lai biểu dương tại hội nghị điển hình tiên tiến giai đoạn 2025-2030.
Ở làng Kon Chrah, điều khiến bà con quý anh không phải là bằng khen, mà là cách anh làm việc: lặng lẽ, bền bỉ và nói đi đôi với làm.
Anh Hrun, người có uy tín ở làng Kon Chrah, xã Hra, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Thúy Hồng
Có thời điểm, tảo hôn từng là chuyện khiến địa phương trăn trở. Muốn thay đổi, anh Hrun không chọn cách tuyên truyền một chiều hay nhắc nhở qua loa trong các cuộc họp. Anh đến từng nhà, gặp từng người, giải thích bằng những điều bà con dễ hiểu, gắn với phong tục, nếp nghĩ và cả những hệ lụy mà tảo hôn để lại cho mỗi gia đình.
Việc tuyên truyền cũng không tách rời các quy ước của cộng đồng. Khi quy định về độ tuổi kết hôn được đưa vào hương ước, kèm chế tài cụ thể, việc vận động vì thế có thêm sức nặng. Theo thời gian, tình trạng tảo hôn ở Kon Chrah cơ bản được kiểm soát, nhiều hủ tục lạc hậu cũng dần bị đẩy lùi.
“Làm công tác tuyên truyền, vận động ở địa phương không có điểm dừng, mà phải thường xuyên, liên tục và kiên trì. Có như vậy thì công việc mới đạt kết quả”, anh Hrun nói.
Câu chuyện ở Kon Chrah cho thấy, để thay đổi một tập quán đã tồn tại lâu năm, không thể chỉ trông chờ vào văn bản hay những đợt phát động ngắn hạn. Điều quyết định vẫn là những người đủ gần dân, hiểu dân và nói để dân nghe.
Muốn dân tin, trước hết phải làm được
Cũng ở Gia Lai, ông Ksor Yết, Người có uy tín ở làng Sung Kép, xã Ia Dơk, chọn một cách vận động khác: thuyết phục bà con bằng hiệu quả làm ăn của chính gia đình mình.
Ông Ksor Yết, người có uy tín ở làng Sung Kép, xã Ia Dơk, tỉnh Gia Lai. Ảnh: Thúy Hồng
Từng công tác tại UBND xã Ia Dơk, ông hiểu rằng ở nông thôn, nhất là vùng đồng bào DTTS, lời vận động chỉ thực sự có sức nặng khi đi cùng kết quả cụ thể. Từ điều kiện đất đai, khí hậu tại địa phương, gia đình ông xây dựng mô hình sản xuất tổng hợp với cà phê, điều và cao su trên diện tích khoảng 10ha.
Không làm theo kinh nghiệm cũ một cách máy móc, ông chủ động học hỏi, tích lũy kỹ thuật canh tác và lựa chọn cách chăm sóc phù hợp với từng loại cây trồng. Nhờ đó, mô hình mang lại nguồn thu ổn định hơn 300 triệu đồng mỗi năm.
Giá trị lớn hơn của mô hình này không chỉ nằm ở thu nhập của một hộ gia đình. Từ kết quả thực tế ấy, ông Ksor Yết có cơ sở để hướng dẫn bà con cách chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, mở rộng sản xuất và tính chuyện làm ăn dài hơi hơn. Khi thấy một người trong làng làm được, nhiều hộ dân bắt đầu mạnh dạn làm theo. Số hộ nghèo đã giảm từ khoảng 150 hộ xuống còn 90 hộ.
Kết quả trên dĩ nhiên là tác động tổng hợp từ nhiều chính sách và nỗ lực của cả hệ thống cơ sở, nhưng trong quá trình ấy, những người như ông Ksor Yết là mắt xích quan trọng: họ không nói thay dân, mà làm để dân thấy con đường khả thi hơn.
Uy tín, trong trường hợp này, không đến từ lời khuyên suông. Nó đến từ một người dám làm, làm có kết quả, rồi chia sẻ kinh nghiệm của mình cho người khác.
Giữ bình yên từ những việc rất gần dân
Ở thôn 4, xã Đăk Rve, tỉnh Quảng Ngãi, ông Đinh Hồng Chè là một trong những người gắn bó sát với công việc giữ gìn an ninh trật tự ở cơ sở.
Người có uy tín Đinh Hồng Chè ở thôn 4, xã Đăk Rve, tỉnh Quảng Ngãi. Ảnh: Lê Anh Dũng
Không chờ đến khi phát sinh vụ việc, ông thường xuyên đến từng hộ dân để nhắc nhở, vận động bà con cảnh giác trước thông tin xấu độc, tránh bị kích động, lôi kéo. Cách ông nói không nặng lý thuyết, mà đi từ những chuyện cụ thể, những tình huống người dân có thể gặp trong đời sống hằng ngày.
Trong các buổi họp thôn, sinh hoạt cộng đồng, ông cùng bà con trao đổi thẳng về những vấn đề dễ phát sinh mâu thuẫn, từ tranh chấp đất đai đến ứng xử trong cộng đồng. Nhờ làm sớm, làm kỹ từ cơ sở, nhiều vụ việc được tháo gỡ trước khi trở thành điểm nóng.
Trước đây, thôn 4 từng xảy ra những vụ tranh chấp đất đai kéo dài. Ông Chè cùng Ban Quản lý thôn kiên trì vận động, hòa giải để hạn chế xung đột, giữ ổn định tình hình ở địa bàn.
Với ông, giữ bình yên cho buôn làng không chỉ là ngăn ngừa vi phạm hay giải quyết mâu thuẫn. Đó còn là chuyện vận động người dân tập trung làm ăn, ổn định đời sống, bởi một cộng đồng muốn yên thì trước hết người dân phải có sinh kế, có niềm tin và biết dựa vào nhau.
Từ những câu chuyện ở Gia Lai, Quảng Ngãi có thể thấy, người có uy tín ở vùng đồng bào DTTS không chỉ làm công việc tuyên truyền theo nghĩa hẹp. Ở nhiều nơi, họ hiện diện trong hầu hết những việc khó ở cơ sở: từ xóa bỏ hủ tục, hòa giải mâu thuẫn, giữ an ninh trật tự đến hướng dẫn bà con phát triển kinh tế.
Họ có điểm chung, là uy tín không được tạo ra bằng danh xưng, mà bằng quá trình gắn bó với cộng đồng. Họ nói điều bà con có thể nghe, làm điều bà con có thể nhìn thấy, và kiên trì đủ lâu để tạo ra chuyển biến. Và, từ những con người như vậy, nhiều buôn làng ở miền Trung - Tây Nguyên đang đổi thay từng bước, không ồn ào nhưng rõ ràng.
Chiều 8/4, tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Y Thông đã có buổi gặp mặt thân mật với đoàn đại biểu người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Ngãi và tỉnh Gia Lai.
Phát biểu tại buổi gặp mặt, Thứ trưởng Y Thông đã nhấn mạnh, đội ngũ người có uy tín là lực lượng đặc biệt quan trọng, đóng vai trò “cầu nối” giữa Đảng, Nhà nước với đồng bào DTTS. Trong những năm qua, người có uy tín đã tích cực vận động người dân chấp hành chủ trương, chính sách, giữ gìn bản sắc văn hóa, tham gia phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo và bảo đảm an ninh trật tự tại địa phương.
“Chính sự gương mẫu, trách nhiệm và tiếng nói có trọng lượng của đội ngũ người có uy tín đã góp phần củng cố niềm tin của đồng bào vào Đảng, Nhà nước, tạo nên sức mạnh đoàn kết trong cộng đồng các dân tộc”, Thứ trưởng Y Thông khẳng định.
.svg){kind=icon}
