Từ cuộc giải cứu voọc chà vá giữa đại ngàn
Giữa đại ngàn Kon Ka Kinh sau cơn mưa chiều, những tiếng kêu thất thanh bất ngờ vang lên khiến đoàn nghiên cứu, khám phá thiên nhiên dừng bước. Lần theo âm thanh, các thành viên phát hiện một cá thể voọc chà vá chân xám cái đang vùng vẫy trong chiếc bẫy thòng lọng bằng dây cáp thép. Một bàn tay của con vật bị siết chặt, sưng tấy, có dấu hiệu hoại tử.
Câu chuyện được nhà nghiên cứu Phùng Mỹ Trung thuật lại trong bài viết “Hành trình giải cứu Voọc chà vá chân xám”, đăng tải tháng 11/2014, đã ghi lại một tình huống sinh tử giữa rừng sâu, đồng thời phản ánh những hiểm họa mà động vật hoang dã phải đối mặt trước nạn săn bắt trái phép.
Trước tình thế nguy cấp, các thành viên trong đoàn chia thành hai nhóm, tìm cách tiếp cận con vật đang hoảng loạn. Một cành lá sung non được đưa tới để thu hút sự chú ý. Khi cá thể voọc dần bình tĩnh, nhân viên kiểm lâm nhanh chóng dùng dao rừng cắt đứt sợi cáp.
Sau hơn một giờ nỗ lực, con vật được giải thoát và trở lại tán rừng. Nhưng hành trình sống sót của nó vẫn đầy bất trắc bởi vết thương nghiêm trọng và nguy cơ tiếp tục mắc bẫy.
Câu chuyện hơn một thập kỷ trước nhắc nhở rằng bảo vệ động vật hoang dã không thể chỉ dừng ở những cuộc giải cứu. Muốn các loài quý hiếm tồn tại, cần bảo vệ sinh cảnh, ngăn chặn săn bắt và duy trì hệ thống giám sát lâu dài.
Áp dụng công nghệ, nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng
Tháng 10/2026, kết quả Dự án hỗ trợ kỹ thuật bảo tồn thiên nhiên tại Vườn quốc gia Kon Ka Kinh, do Tổ chức Frankfurt Zoological Society (FZS, Đức) phối hợp thực hiện, cho thấy những chuyển biến đáng kể trong phương thức quản lý rừng.
Dự án được UBND tỉnh Gia Lai phê duyệt tháng 12/2022, với nguồn viện trợ không hoàn lại 4,4 tỷ đồng, tập trung vào quản lý rừng, nghiên cứu đa dạng sinh học, truyền thông cộng đồng và giáo dục môi trường.
Đáng chú ý, phần mềm SMART được ứng dụng tại 9 trạm bảo vệ rừng và một đội cơ động. Từ năm 2023 đến hết tháng 6/2026, hệ thống ghi nhận 13.259 đợt tuần tra, tổng quãng đường 138.438 km trên 45 tiểu khu.
Nhờ số hóa dữ liệu thực địa, lực lượng chức năng có thêm công cụ nhận diện nguy cơ xâm hại tài nguyên, theo dõi hoạt động tuần tra và xây dựng phương án bảo vệ phù hợp.
Trong nghiên cứu linh trưởng, các đợt khảo sát ghi nhận trực tiếp 21 đàn voọc chà vá chân xám với 209 cá thể. Trên cơ sở điều tra khoa học, quần thể loài này tại Vườn được ước tính khoảng 1.894 cá thể. Hoạt động bẫy ảnh ghi nhận thêm 42 loài động vật, bổ sung dữ liệu phục vụ giám sát hệ sinh thái.
Những kết quả này góp phần chuyển công tác bảo tồn từ xử lý các vụ việc riêng lẻ sang quản lý dựa trên thông tin khoa học.
Tại hội nghị tổng kết dự án ngày 20/10/2026, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Dương Mah Tiệp đánh giá cao hiệu quả phối hợp giữa Kon Ka Kinh và FZS, đồng thời đề nghị tiếp tục duy trì giám sát đa dạng sinh học, mở rộng hợp tác quốc tế, phát triển sinh kế bền vững cho cộng đồng vùng đệm.
Bảo tồn thiên nhiên mở đường cho du lịch sinh thái bền vững
Không chỉ bảo vệ những cá thể động vật quý hiếm, Gia Lai còn chú trọng phục hồi cảnh quan và huy động sự tham gia của người dân trong Khu dự trữ sinh quyển thế giới Cao nguyên Kon Hà Nừng.
Theo báo cáo công bố tháng 10/2026, Dự án GLAD đã hỗ trợ 14 xã trồng 98.415 cây phân tán, gồm 37 loài cây lâm nghiệp bản địa và 12 loài cây ăn quả lâu năm. Chương trình “Rừng xanh lên 2026” triển khai phục hồi 10,6 ha rừng.
Đến ngày 7/10/2026, Ban Quản lý Vườn quốc gia Kon Ka Kinh đã thực hiện 89 đợt tiếp nhận, cứu hộ 651 cá thể động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm; trong đó 639 cá thể đủ điều kiện được tái thả về môi trường tự nhiên.
Công tác bảo tồn còn gắn với sinh kế cộng đồng. Trong năm 2026, đơn vị phê duyệt gần 729 triệu đồng hỗ trợ 9 thôn, làng; giao khoán bảo vệ hơn 18.643 ha rừng cho 803 hộ dân thuộc 29 nhóm hộ.
Cùng với đó, hoạt động giáo dục môi trường tại 9 trường học vùng đệm góp phần hình thành ý thức bảo vệ thiên nhiên từ thế hệ trẻ.
Đây là nền tảng quan trọng để Gia Lai phát triển du lịch sinh thái theo hướng có trách nhiệm. Các chương trình nghiên cứu, giáo dục thiên nhiên và trải nghiệm bảo tồn có thể tạo thêm giá trị cho điểm đến, nhưng phải được tổ chức phù hợp với khả năng chịu tải của hệ sinh thái.
Bài học từ cuộc giải cứu voọc chà vá chân xám năm nào vẫn còn nguyên ý nghĩa: Thiên nhiên có thể được cứu bằng hành động kịp thời, nhưng chỉ được gìn giữ lâu dài bằng tri thức khoa học, chính sách nhất quán và trách nhiệm của cộng đồng.
Khi bảo tồn trở thành nền tảng của phát triển, những cánh rừng Gia Lai không chỉ là nơi trú ngụ an toàn của các loài quý hiếm mà còn mở ra cơ hội xây dựng những sản phẩm du lịch có giá trị, góp phần nuôi dưỡng sinh kế bền vững cho người dân.
Gia Bình
.svg){kind=icon}
