Các tướng lĩnh chỉ huy Mỹ thể hiện sự tin tưởng rằng, họ có thể "tự chủ" khi đối mặt với những tiến bộ nhanh hơn cả mong đợi của quân đội Trung Quốc. Tuy nhiên, khả năng cắt giảm ngân sách đã làm gia tăng hoài nghi về tương lai sức mạnh Mỹ tại Thái Bình Dương.

Bắt đầu với sự bùng nổ kinh tế, quân đội Trung Quốc đã phát triển nhanh chóng trong suốt thập niên qua nhanh hơn nhiều dự đoán của Mỹ. Các kế hoạch xây dựng tàu sân bay, tên lửa chống vệ tinh và những hệ thống tiên tiến khác đã rung hồi chuông báo động với những quốc gia láng giềng và cả Washington.

Máy bay tiêm kích F-35 tại căn cứ không quân Edwards ở California. Ảnh: Reuters
Những người chỉ trích, bao gồm cả quốc hội Mỹ, đã nhấn mạnh mối quan ngại rằng, việc gia tăng chi tiêu quốc phòng của Trung Quốc trùng khớp với thời điểm Washington đưa ra kế hoạch cắt giảm ngân sách dành cho quân đội. Họ cho rằng Lầu Năm Góc dường như khá "bình chân" trong phản ứng với những tiến bộ quân sự của Trung Quốc như phát triển một máy bay tàng hình và tên lửa mới có thể thách thức tàu sân bay Mỹ.

"Tôi nghĩ chúng ta đã đi vào con đường sai lầm", Randy Forbes, một nghị sĩ Cộng hòa nói.

Nhiều chuyên gia nhất trí rằng, cùng với việc Trung Quốc gia tăng sức mạnh quân sự, nguy cơ nảy sinh những hiểu lầm giữa các lực lượng vũ trang Mỹ và Trung Quốc sẽ gia tăng. Tuy nhiên, họ đưa ra những ý kiến khác nhau về việc liệu sự gia tăng của Trung Quốc sẽ khiến sức mạnh quân sự Mỹ suy giảm hoặc Mỹ có thể duy trì được vị thế thông qua đầu tư, hỗ trợ công nghệ hiện đại và thúc đẩy các đồng minh châu Á.

Hơn nữa, sự phụ thuộc lẫn nhau giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới sẽ "không nuôi dưỡng" cơ hội xung đột, nhưng những va chạm khu vực cuối cùng có thể châm ngòi cho đụng độ, các chuyên gia đánh giá.

Cuộc tranh luận về khả năng liệu Mỹ có thể duy trì được lợi thế quân sự của họ đã tác động tới Hải quân - lực lượng có sứ mệnh bảo vệ sự tiếp cận của nước này với những vùng biển quốc tế xung quanh Trung Quốc mà quân đội Trung Quốc đang nỗ lực nắm quyền kiểm soát.

Trong một cuộc phỏng vấn ở văn phòng tại căn cứ quân sự Washington Navy Yard, một chỉ huy Hải quân cấp cao Mỹ cho biết, quân đội đã có kế hoạch để đối phó với những tiến bộ của Trung Quốc và những nơi khác. "Chúng tôi không bình chân" trong phản ứng với Trung Quốc, Đô đốc Gary Roughead nói. "Tôi sẽ nói rằng chúng ta đang phản ứng hoặc thúc đẩy các khả năng của chúng ta theo cách bắt kịp với những tiến triển toàn cầu", ông khẳng định. "Nó bao gồm những tiến bộ của Trung Quốc, những tiến bộ ở các phần khác trên thế giới".

Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates đã góp thêm tiếng nói của ông, khi cho rằng Mỹ cần "phản ứng một cách thích hợp với chính những chương trình của mình" trước các tiến bộ của Trung Quốc.

Một số nhà phân tích cảnh báo, Mỹ có thể không đủ sức ngăn cản lại mọi khả năng tương lai của Trung Quốc trong kỉ nguyên chi tiêu bị thắt chặt. Sau đó là những hạn chế thực tế về việc cung cấp an ninh tại châu Á. "Vấn đề là với Trung Quốc, đây là cuộc chơi trong nước. Còn với chúng ta, đây là cuộc chơi khoảng cách xa", James Carafano, một nhà phân tích quốc phòng tại Quỹ Heritage nói. "Chúng ta đưa ra sai số, còn họ (tại Lầu Năm Góc) thì tự cho rằng họ hiểu biết một cách hoàn hảo, một cách chính xác về những gì Trung Quốc đang và sẽ làm".

Cường điệu mối lo

Ngân sách quốc phòng chính của Mỹ - không bao gồm chiến phí - là 530 tỉ USD trong năm 2010. Con số này vượt xa mức 532,1 tỉ nhân dân tệ (khoảng 80 tỉ USD) của Trung Quốc theo mức chi được công bố chính thức. Tuy nhiên, các nhà phân tích tin rằng, con số thực của Trung Quốc lớn hơn nhiều mức công khai thừa nhận.

"Trung Quốc không phải là người khổng lồ", Đô đốc Mike Mullen, Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ nói. Một quan chức cấp cao Trung Quốc gần đây cũng nói, Mỹ sẽ duy trì được vị trí toàn cầu của họ ít nhất trong hai thập niên nữa.

Tuy vậy, giới phân tích cũng chỉ ra rằng, những tiến bộ của Trung Quốc trong các lĩnh vực như chiến tranh ảo có thể được thúc đẩy nhanh hơn nhiều dự đoán. Quân đội Mỹ có thể đầu tư mạnh mẽ vào các khả năng mới, nhưng luôn luôn có những yếu điểm có thể khai thác.

Một quan chức quân sự Mỹ giấu tên cho hay, những cuộc diễn tập của quân đội Mỹ với các loại công nghệ và khả năng mới trong khu vực có thể thay đổi hiện trạng. Vị quan chức này từ chối đề cập cụ thể tới Trung Quốc. Các quan chức Lầu Năm Góc khi được hỏi về Trung Quốc với kế hoạch ngân sách thấp hơn dự kiến ban đầu, vẫn khẳng định sẽ đầu tư mạnh vào những công nghệ mới như các thế hệ máy bay ném bom tầm xa mới, thiết bị gây nhiễu âm và rađa.

Ông Gates gần đây tuyên bố, quân đội Mỹ không mong đợi sẽ xây dựng các căn cứ mới ở châu Á trong tương lai gần nhưng đặt mục tiêu "tăng cường" sự hiện diện ở Đông Nam Á trong khi duy trì lực lượng tại Đông Bắc Á. Nơi này có gần 80.000 quân Mỹ đóng ở Nhật Bản và Hàn Quốc. Ông cũng cảnh báo rằng, Trung Quốc "có thể có những cách hành xử quả quyết hơn với các láng giềng" nếu thiếu sự hiện diện của Mỹ ở Nhật Bản.

Đụng độ khó tránh

Ông Gates từng khẳng định, ông không tin là Mỹ và Trung Quốc là "những đối thủ chiến lược không thể tránh được". Mỹ và Trung Quốc là hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, và một số nhà phân tích cho rằng, kinh tế của họ phụ thuộc lẫn nhau, cùng chia sẻ lợi ích trong sự ổn định toàn cầu, trong nỗ lực giảm nguy cơ xung đột.

"Người Trung Quốc không muốn chiến tranh với chúng ta. Họ nắm giữ quá nhiều khoản nợ của chúng ta và phụ thuộc quá lớn trong thương mại", Chris Hellman thuộc tổ chức phi lợi nhuận National Priorities Project nói.

Nhưng liệu tăng trưởng kinh tế Trung Quốc có thể tạo ra những mối quan hệ quân sự tốt hơn hay không vẫn là một câu hỏi mở, đặc biệt là nếu quan chức Lầu Năm Góc đã đúng đắn khi nói Bắc Kinh phát triển vũ khí chủ yếu nhằm đối phó với các khả năng Mỹ.

Hải quân Trung Quốc đã rung chuông báo động nhiều nước láng giềng bằng những hành động quả quyết, và vụ tranh cãi Trung - Nhật quanh khu vực quần đảo tranh chấp gọi là Senkaku (tiếng Nhật) và Điếu Ngư (tiếng Trung Quốc) - năm ngoái đã khiến cả khu vực rúng động.

"Chúng ta đang hướng tới một cuộc đụng độ giữa Mỹ và Trung Quốc. Tôi không nghĩ thế", Phó đô đốc David Dorsett, phụ trách tình báo hải quân Mỹ nói hồi tháng 1. "Tôi sẽ lo lắng hơn về những căng thẳng, khủng hoảng, xung đột vô ý xung quanh Senkakus với sự triển khai của các tàu Trung Quốc", ông khẳng định.

  • Thái An (Theo Reuters)