Sáng 22/8, Hội thảo khoa học quốc gia Đổi mới giáo dục nghệ thuật ở Việt Nam: Phát triển năng lực sáng tạo, phát huy giá trị truyền thống và thích ứng chuyển đổi số do Khoa Nghệ thuật Trường Đại học Sư phạm Hà Nội tổ chức đã chỉ ra những yêu cầu cấp thiết của giáo dục nghệ thuật trong bối cảnh mới. Làm thế nào để tận dụng sức mạnh của trí tuệ nhân tạo (AI) mà không đánh mất bản sắc văn hóa và cảm xúc con người là bài toán trọng tâm được các chuyên gia mổ xẻ.

Tiến sĩ Trần Thị Thu Hà - Trưởng khoa Nghệ thuật, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội nhận định, sự bùng nổ của chuyển đổi số và AI đang mở ra không gian sáng tạo vô tận nhưng đồng thời cũng đặt ra thách thức lớn về việc gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc. Trong số 76 báo cáo tham luận được gửi tới hội thảo, các chuyên gia đã tập trung giải quyết hai vấn đề lớn nhất của giáo dục nghệ thuật hiện nay.

nhac1.jpg
Tiến sĩ Trần Thị Thu Hà - Trưởng khoa Nghệ thuật, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội. Ảnh: BTC

Giá trị của trải nghiệm thực tế và bài toán di sản

Theo TS. Trần Thị Thu Hà, mặc dù chương trình giáo dục phổ thông 2018 đã mở ra hướng đi mới nhằm đưa di sản nghệ thuật, nghệ nhân vào trường học nhưng thực tế việc này vẫn còn phân mảnh và nặng về hoạt động bề nổi. Trong khi đó, các sản phẩm văn hóa ngoại nhập lại đang lan tỏa quá mạnh mẽ trên môi trường số. Thực tế này đặt ra yêu cầu xây dựng cơ chế tích hợp, quy trình sư phạm hóa di sản và đổi mới giáo dục nghệ thuật theo hướng phù hợp với bối cảnh chuyển đổi số.

Sự phát triển của thế giới số cũng dẫn đến một nghịch lý thú vị trong hành vi thưởng thức nghệ thuật. Nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long chỉ ra sự trở lại mạnh mẽ của các concert chính là minh chứng cho việc: công nghệ càng phát triển, con người càng khát khao những trải nghiệm không thể số hóa.

Công nghệ giúp người ta nghe nhạc ở mọi nơi nhưng không thay thế được nhu cầu tương tác, chia sẻ khoảnh khắc và sự hiện diện của nghệ sĩ trong một không gian văn hóa chung. Từ hiện tượng này, ông Long đề xuất giáo dục âm nhạc không thể chỉ bó hẹp trong lớp học hay qua màn hình. Người học cần được trao cơ hội tiếp xúc trực tiếp với các buổi hòa nhạc, hoạt động cộng đồng. Các nhà trường cần tăng cường bắt tay với giới nghệ sĩ, đơn vị biểu diễn để biến trải nghiệm trực tiếp thành một phần cốt lõi của quá trình cảm thụ nghệ thuật, coi công nghệ là phương tiện mở rộng chứ không phải để thay thế thế giới thực.

nhac2.jpg
Công nghệ càng phát triển, con người càng khát khao những trải nghiệm không thể số hóa. Ảnh: Tư liệu.

Biến AI thành "đồng sáng tạo" trong giảng dạy

Bên cạnh việc bảo tồn yếu tố cảm xúc và di sản, việc thích ứng với AI là một yêu cầu mang tính sống còn. Đại tá, nhạc sĩ Mai Kiên (Trường Đại học Văn hoá nghệ thuật Quân đội) cho biết, AI trong âm nhạc hiện nay đã vượt xa các công cụ tạo văn bản thông thường. Trí tuệ nhân tạo có thể tạo sinh và xử lý trực tiếp giai điệu, hòa âm, âm sắc và cấu trúc biểu diễn theo thời gian thực.

Sức mạnh này đòi hỏi người sử dụng không chỉ cần kỹ năng tin học mà còn phải có tư duy cảm thụ và phán đoán nghệ thuật. Tuy nhiên, việc ứng dụng AI trong đào tạo giáo viên âm nhạc hiện nay vẫn mang tính tự phát, hỗ trợ cá nhân nhỏ lẻ, thiếu đi một mô hình sư phạm có định hướng rõ ràng. Hầu hết các nghiên cứu mới chỉ dừng ở việc dùng AI để hỗ trợ sáng tác, chưa tích hợp nó vào việc phát triển năng lực thiết kế bài giảng cho sinh viên sư phạm.

Theo Đại tá Mai Kiên, việc xây dựng một mô hình học tập tích hợp AI là vô cùng cấp thiết. Trong đó, AI không chỉ là cỗ máy vô tri mà trở thành "người đồng sáng tạo", giúp giáo viên tương lai khám phá, chuyển hóa các ý tưởng nghệ thuật thành những hoạt động dạy học sinh động. Đây được xem là chìa khóa để nâng cao chất lượng đào tạo, giúp giáo dục nghệ thuật Việt Nam không bị bỏ lại phía sau trong công cuộc chuyển đổi số toàn cầu.