Giống gà 'ngày ăn mối, tối leo cây' là đặc sản địa phương nào?

Gà chín cựa hay gà nhiều cựa tưởng chỉ có trong truyền thuyết Sơn Tinh - Thủy Tinh lại là đặc sản có thật ở Tân Sơn (Phú Thọ), từng được xem là đặc sản tiến vua.

Giống gà này được nuôi nhiều tại vùng lõi Vườn quốc gia Xuân Sơn. Chúng còn được gọi với tên khác là gà Chúa.

Gà nhiều cựa khi trưởng thành nặng khoảng 1,5-1,8kg, mào đỏ tươi và sinh trưởng trong môi trường tự nhiên nên thịt chắc. Gà nuôi càng lâu thịt càng giòn, ngọt, thơm ngon chứ không xơ, dai như gà bình thường. Đặc biệt, gà có đôi chân to, chắc và đều 4, 5 cựa mỗi bên. Mỗi cựa dài, ngắn khác nhau, cựa trên cùng hoàn toàn là sừng, cong như lưỡi câu liềm.

Gà Cùa là giống gà đặc sản của xứ Cùa (Cam Lộ, Quảng Trị), được nuôi theo kiểu chăn thả tự nhiên, có đặc điểm “ngày ăn mối tối ngủ cây” để cho ra thứ thịt ngọt thơm đặc biệt, săn chắc mà không dai, béo mà không ngậy.

Gà Cùa không lớn, mỗi con chỉ nặng tầm 1,2-1,3 kg, mình thon dài, chân cao, móng sắc nhọn; mỏ vàng ươm, nhọn và cong nhẹ; mào ngắn, nhọn, dựng đứng. Con gà vẫn giữ tập tính tự nhiên hoang dã là ngủ trên cây. Thịt gà Cùa đem luộc chấm muối chanh tiêu là chuẩn vị nhất. Khi luộc chín, da gà vàng ươm lại giòn, ăn ngọt thịt, độ dai vừa phải, béo nhưng không ngấy như các loại gà khác.

Không chỉ nổi tiếng với nhãn lồng, vải trứng, bánh tẻ… Hưng Yên còn được biết đến với giống gà Đông Tảo (còn gọi là gà Đông Cảo) quý hiếm, mang giá trị kinh tế và văn hóa đặc sắc.

Ngày 10/6/2025, Tri thức dân gian Nuôi và chế biến gà Đông Tảo, xã Đông Tảo (Khoái Châu) vinh dự được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Gà Đông Tảo có ngoại hình độc đáo: cặp chân to, xù xì như vỏ quả dâu tằm; da đỏ; thân hình vững chãi. Gà trống trưởng thành nặng 5–6kg, gà mái hơn 3,5kg. 

Trong mâm cỗ ngày Tết hay các đám giỗ quan trọng của người Đường Lâm thường có gà Mía thơm ngon, hấp dẫn - từng là sản vật tiến vua nổi tiếng của làng.

Loại gà này được nuôi bằng ngô, thóc và rau. Khi còn nhỏ, da gà đỏ au như trái gấc chín; đến khoảng 2kg, da chuyển sang màu vàng. Lúc trưởng thành, gà trống có thể nặng 5-6kg, còn gà mái từ 2,5-3kg. Đặc biệt, gà trống trưởng thành có một vệt đỏ chạy dọc ở má ngoài chân xuống tới ngón, trông như sợi chỉ.

Thịt gà Mía thơm, đậm đà, có độ dai vừa phải chứ không mềm nhũn. Phần da gà rất giòn, nhất là gà trống thiến. Hiện nay, việc tìm mua được gà Mía thuần chủng, nuôi tự nhiên không hề dễ dàng.

Gà Hồ là giống gà đẹp mã, thịt ngon, chắc ngọt. Từ lâu, gà Hồ đã được mệnh danh là "gà tiến vua", "đặc sản trứ danh" của làng Lạc Thổ (Thuận Thành, Bắc Ninh). Hình ảnh gà Hồ còn gắn liền với văn hóa, các lễ hội truyền thống và đã được mang hình tượng vào tranh Đông Hồ.

Đặc trưng giống gà này là khung xương, vóc dáng cao to, vảy chân sáng mịn màu trắng hồng như hạt đậu nành, lưng trường, đuôi vút, lông mang màu tía mận hoặc đen, mắt sáng tinh anh, dáng đi uy nghi oai vệ, thịt thơm ngon.