Góc khuất cuộc đời nhà toán học “một tâm hồn đẹp”

 Vị giáo sư ở trường đại học - người viết thư giới thiệu Nash sang Princeton chỉ viết một câu duy nhất: "Chàng trai này là một thiên tài".

Vị giáo sư ở trường đại học - người viết thư giới thiệu Nash sang Princeton chỉ viết một câu duy nhất: "Chàng trai này là một thiên tài".

{keywords}
John Nash - nhà toán học vĩ đại của thế kỷ 20

John Nash sinh năm 1928 ở một thị trấn nhỏ, xa xôi thuộc miền tây Virginia. Là con trai của một kỹ sư điện và một giáo viên dạy tiếng Latin, ông bộc lộ tài năng toán học khi còn là học sinh tiểu học.

Nash là một trong 10 người giành giải thưởng George Westinghouse – giải thưởng đã giúp ông nhận học bổng toàn phần tại Viện Công nghệ Carnegie.

Tài năng của Nash gây ấn tượng sâu sắc với một giáo sư ở Carnegie – người đã viết thư giới thiệu để ông được học cao học ở Princeton. Vị giáo sư này chỉ viết một câu duy nhất: “Chàng trai này là một thiên tài”.

Luận án Tiến sĩ của Nash là một trong những văn bản nền tảng của “Lý thuyết trò chơi” – công trình giúp ông giành giải Nobel Kinh tế.

Năm 1951, Nash rời Princeton để làm công việc giảng dạy ở MIT – nơi ông gặp người vợ tương lai của mình Alicia Larde, cũng là một sinh viên trong lớp Giải tích cao cấp của ông.

Năm 1959, Nash bắt đầu bị ảo giác và hoang tưởng cực độ. 40 năm sau hoặc nhiều hơn, ông chỉ có thể nghiên cứu toán học trong một thời gian ngắn vào những khi đầu óc vẫn còn tỉnh táo.

Tuy nhiên, đáng chú ý hơn cả là ông dần phục hồi và giành giải Nobel năm 1994.

Một trí tuệ siêu việt

{keywords}
Hai giải thưởng cao quý nhất mà ông đạt được là Nobel Kinh tế và giải Abel - được đánh giá là phiên bản của Nobel toán học. Ảnh: Guardian

Trong thời gian ở MIT, ông quan tâm tới các vấn đề về “phép thử đẳng cự”. Hai định lý về phép nhúng của Nash đều được đánh giá là kinh điển, chứng minh một số kiến thức toán học sâu sắc nhất của thế kỷ trước.

Những nghiên cứu về phép nhúng giúp ông tìm ra cách giải quyết một loại phương trình vi phân từng phần mà cho đến nay vẫn chưa có ai giải được. Kỹ thuật của ông về sau được bổ sung bởi Jürgen Moser và hiện nay được gọi là định lý Nash-Moser.

Đầu những năm 50, Nash làm việc cho Công ty RAND trong nhiều mùa hè. RAND là một công ty cố vấn dân sự được cấp ngân sách bởi quân đội ở Santa Monica, California. Ở đây, nghiên cứu của ông về thuyết trò chơi được ứng dụng trong quân đội Mỹ và chiến lược ngoại giao.

Có lẽ công trình toán học vĩ đại nhất của Nash là nghiên cứu một câu đố toán học được đề xuất bởi Louis Nirenberg. Nó liên quan tới một vấn đề mở lớn về phương trình vi phân từng phần elip. Trong một vài tháng, Nash đã giải quyết được vấn đề này. Công trình của ông được cho là sẽ giành giải Fields – giải thưởng danh giá nhất về toán học dành cho các nhà toán học dưới 40 tuổi nếu như vấn đề này không được giải quyết bởi nhà toán học người Ý Ennio De Giorgi trong cùng thời gian đó. Hai nhà toán học sử dụng 2 phương pháp khác nhau và không hề biết đến công trình của người kia. Và những công trình này được gọi là định lý Nash-De Giorgi.

Không giống như nhiều nhà toán học hàng đầu bây giờ, Nash thường làm việc một mình và thích giải quyết các vấn đề mở nổi tiếng. Ông thường tiếp cận và giải quyết vấn đề bằng những cách tư duy mới mẻ. Nhà toán học Louis Nirenberg từng nói: “Khoảng 20 năm trước, có người hỏi tôi rằng: ‘Có nhà toán học nào mà anh đánh giá là thiên tài không?’ Tôi đã trả lời rằng: ‘Tôi chỉ có thể nghĩ về một người, đó là John Nash… Anh ấy có một trí tuệ đáng kính nể. Anh ấy suy nghĩ về mọi thứ khác với những người khác”.

“Một tâm hồn đẹp” gây tranh cãi

{keywords}
Diễn viên Russell Crowe - người đóng vai Nash trong bộ phim "Một tâm hồn đẹp"

“Một tâm hồn đẹp” là bộ phim giành giải Oscar năm 2001 lấy cảm hứng từ chính cuộc đời John Nash. Tuy nhiên, sau khi được nhận giải thưởng cao quý của Hollywood, bộ phim đã gây không ít tranh cãi, thậm chí là chỉ trích.

Bộ phim đã bỏ qua một số chi tiết có thể nói là “góc khuất” trong cuộc đời thiên tài toán học, như việc ông có một đứa con trai với người tình cũ hay việc người vợ danh chính ngôn thuận là Alicia Nash từng ly hôn ông trong khoảng thời gian 10 năm trước khi quay trở lại cứu rỗi cuộc đời ông. Trong thời gian làm việc tại RAND với tư cách cố vấn, Nash cũng từng bị cáo buộc có quan hệ đồng giới không đúng đắn dẫn tới bị sa thải.

Trong khi đó, bộ phim hầu như tập trung vào việc Nash đã vượt qua căn bệnh tâm thần phân liệt như thế nào và những công trình toán học của ông.

Bản thân Nash thì gọi bộ phim này là một phiên bản “nghệ thuật” dựa trên cuộc đời ông, về cách mà ông phục hồi từ bệnh tật như thế nào, nhưng nó không “miêu tả chính xác” bản chất của những ảo tưởng hay việc điều trị.

Trước sự ra đi của cha, người con trai riêng John Stier, hiện 61 tuổi đã bày tỏ sự bang hoàng và thương tiếc của mình. “Tôi rất buồn và suy sụp. Đó là tất cả những gì tôi có thể nói lúc này”.

Trong khi đó, người con trai của ông với Alicia là John Charles Nash, 56 tuổi cũng mắc bệnh tâm thần giống bố và hiện đang sống ở nhà Princeton Junction của bố mẹ.

Trước khi qua đời vài ngày, cùng với nhà toán học Louis Nirenberg, ông được nhận giải Abel từ nhà vua Na Uy. Giải thưởng trị giá 500.000 bảng này được đánh giá là một phiên bản của giải Nobel toán học.

  • Nguyễn Thảo (Tổng hợp)

tin nổi bật

Học bổng New Zealand 2023 bậc trung học: cơ hội cho 45 học sinh sáng tạo nhất

Học sinh Việt Nam đang học lớp 8, 9, 10 đứng trước cơ hội tỏa sáng khi Chương trình Học bổng Chính phủ New Zealand bậc Trung học (NZSS) tái khởi động, với 45 suất học bổng tổng trị giá đến 5,85 tỷ đồng và cách thức ứng tuyển mới mẻ…

ICAEW và Mazars trao học bổng bồi dưỡng tài năng trẻ cho sinh viên khó khăn

Viện Kế toán Công chứng Anh và xứ Wales (ICAEW) vừa phối hợp Mazars Việt Nam trao học bổng “Mazars & ICAEW Talent Development Program” cho 8 sinh viên tài năng có hoàn cảnh khó khăn ở Hà Nội và TP.HCM.

Cho thôi chức hiệu trưởng không dạy học nhưng vẫn nhận tiền đứng lớp

Dù không giảng dạy nhưng Hiệu trưởng Trường Phổ thông dân tộc nội trú THCS-THPT huyện Đắk R’lấp (Đắk Nông) Nguyễn Văn Nam vẫn nhận 71 triệu đồng tiền đứng lớp. Cùng với đó là nhiều sai phạm của ông Nam mà Sở GD&ĐT tỉnh Đắk Nông vừa chỉ ra.

ChatGPT tạo cơn sốt, thầy cô có khó đánh giá học trò?

Hiệu trưởng trường sư phạm top đầu của cả nước cho rằng thay vì lo ngại sức ảnh hưởng rồi tìm cách kìm hãm sự phát triển của ChatGPT, người thầy cần hiểu thế mạnh đích thực của mình, tăng giáo dục lòng tự trọng cho học trò.

Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM tuyển hơn 5.000 chỉ tiêu, gần một nửa xét tuyển học bạ

Năm 2023, Trường ĐH Nông Lâm TP.HCM tuyển 5.005 chỉ tiêu tại cơ sở chính ở TP.HCM và 2 phân hiệu ở Gia Lai và Ninh Thuận.

Vì sao Trung Quốc bị lộ bí mật về kỹ thuật làm giấy?

Giấy là phát minh của người Trung Quốc. Sau nhiều biến cố lịch sử, bí mật về kỹ thuật làm giấy bị lộ và trở nên phổ biến trên toàn thế giới.

Trường học cấm học sinh mặc đồ hiệu, đi giày không được vượt quá 1,7 triệu đồng

Ngày 1/2, tờ 163 đưa tin, trường THCS Thực Nghiệm Nam Sơn tại Miến Dương, Tứ Xuyên, Trung Quốc đưa ra thông báo cấm học sinh mặc đồ hiệu khi đến trường.

ĐH Đà Nẵng tuyển hơn 15.000 chỉ tiêu, mở nhiều ngành mới

Đại học Đà Nẵng vừa công bố các thông tin tuyển sinh đại học (ĐH) chính quy năm 2023. Năm nay, ĐH Đà Nẵng dự kiến tuyển sinh hơn 15.000 chỉ tiêu, mở nhiều chuyên ngành mới.

Động thái của ĐH Luật TP.HCM khi tiến sĩ livestream cùng bà Phương Hằng bị điều tra

Lãnh đạo Trường ĐH Luật TP.HCM cho hay đang theo dõi sát sao vụ việc ông Đặng Anh Quân, đồng thời chờ kết luận của các cơ quan chức năng để có hướng xử lý đúng pháp luật.

Muôn vàn cách trường đại học đối phó với ChatGPT

Với sự gia tăng mức độ phổ biến của ChatGPT, các trường cao đẳng, đại học Mỹ đang 'ráo riết' tái cấu trúc một số khóa học và thực hiện các biện pháp phòng ngừa.

Chủ nhân 8.5 IELTS chỉ ra sai lầm ‘ước gì biết được khi mới bắt đầu học’

Thành Việt cho rằng, sai lầm của nhiều thí sinh là luôn nghĩ, dùng từ ngữ cao siêu; nói hoặc viết dài sẽ đạt điểm IELTS cao. Trong khi đó, theo ThS Lương Ngọc, học thuộc câu trả lời là lỗi sai nhiều thí sinh thường mắc.

Không thể xóa bỏ đánh giá giáo viên giỏi qua thành tích của học sinh

Thành tích cao đánh giá qua điểm số thì nguy hiểm, nhưng thành tích cao đánh giá qua tác động cuộc sống, suy nghĩ của học sinh thì hoàn toàn không tệ.

Kết quả xử lý vụ hiệu trưởng bị tố nhắn tin 'yêu thương' với nữ giáo viên

Liên quan vụ hiệu trưởng bị tố nhắn tin ‘yêu thương’ với nữ giáo viên, ngày 2/2, nguồn tin của VietNamNet cho biết, UBND huyện Cái Nước (Cà Mau) vừa có văn bản yêu cầu tổ chức kiểm điểm các cá nhân có liên quan.

Hiệu trưởng ĐH Sư phạm Hà Nội thông tin về đề thi đánh giá năng lực năm 2023

Ngày 2/2, Trường ĐH Sư phạm Hà Nội đã tổ chức buổi thông tin về kỳ thi Đánh giá năng lực năm 2023.

Chuyện cô bé 7 tuổi bị bóng đen đi theo và lời cảnh báo cho bố mẹ

Câu chuyện có thật của cô bé Tiểu Hồng 7 tuổi ở Trung Quốc bị bóng đen đi theo suốt thời gian dài đã gióng lên hồi chuông cảnh báo cho các bậc phụ huynh về vai trò của việc lắng nghe con.