Hát đối đáp Aday - 5 năm nỗ lực bảo tồn di sản văn hóa Khmer tại Hậu Giang

Theo Đề án “Truyền dạy và bảo tồn nghệ thuật hát Aday của đồng bào dân tộc Khmer Nam bộ tỉnh Hậu Giang giai đoạn 2016 - 2020”, 3 lớp hát Aday với 100 học viên đang lan tỏa loại hình nghệ thuật này đến các tầng lớp nhân dân.

Tháng 5/2021, hát Aday của đồng bào Khmer Hậu Giang được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, là tín hiệu vui cho nỗ lực bảo tồn loại hình nghệ thuật đang dần mai một.

Di sản văn hóa đối diện nguy cơ mai một

Hát Aday là loại hình nghệ thuật hát đối đáp giữa bên nam và bên nữ mang nhiều nội dung, màu sắc phong phú. Có khi là một lời ví von quen thuộc, khi là một lời ướm hỏi, trao nhau tình cảm thân thương, nồng nàn. Đôi khi lối hát đối đáp Aday còn kèm các điệu múa, vừa múa vừa hát đối nhau giữa các đôi nam nữ, hoặc có thể hóa trang bằng mặt nạ… Họ đối nhau, bẻ nhau bằng nhiều câu hát đố, ai không đáp được coi như thua cuộc và người bạn phải cất tiếng hát đáp thay.

Hát Aday có từ lâu đời, là một nét văn hóa độc đáo của người Khmer, thường diễn ra tại lễ hội cộng đồng, nghi lễ gia đình hay các cuộc vui trong phum, sóc. Khi hát Aday phải có nhạc cụ hỗ trợ, người hát sẽ vừa hát, vừa đối đáp đan xen nhau trên nền nhạc này. Nội dung của các bài hát thường là về: tình yêu nam nữ, ca ngợi thiên nhiên, ca ngợi cái tốt, phê phán cái xấu...

{keywords}
Aday là loại hình nghệ thuật hát đối đáp của dân tộc Khmer (Ảnh: Đình Thương)

Mang vẻ đẹp đặc sắc là vậy nhưng loại hình nghệ thuật này đang có nguy cơ mai một trong cộng đồng người dân tộc Khmer. Tại những lễ hội cộng đồng, ngay cả trong các hội thi, hội diễn của đồng bào Khmer, hát Aday dần vắng bóng.

Lý giải về điều này, đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hậu Giang cho biết, theo thời gian và ảnh hưởng của công nghiệp hóa, hiện đại hóa, nhiều loại hình văn hóa dân gian của người Khmer cũng bị thay đổi, không còn nguyên gốc, người hiểu biết về các loại hình này ngày càng ít đi. Thực tế, loại hình nghệ thuật hát Aday đang dần xa lạ với thanh thiếu niên người Khmer ở Hậu Giang.

Bảo tồn di sản - hành trình nhiều thử thách

Để tránh tình trạng trên, tỉnh Hậu Giang đã đã xây dựng đề án “Truyền dạy và bảo tồn nghệ thuật hát Aday của đồng bào dân tộc Khmer Nam bộ tỉnh Hậu Giang giai đoạn 2016 - 2020” với kinh phí thực hiện hơn 1 tỷ đồng, nhằm phát huy loại hình nghệ thuật đặc sắc của đồng bào Khmer.

Theo đề án, tỉnh Hậu Giang sẽ lan tỏa hát Aday đến các tầng lớp nhân dân, tạo được sân chơi bổ ích, giúp nâng cao đời sống tinh thần và tạo sự gắn bó keo sơn. Sau 5 năm thực hiện, tính đến tháng 10/2021, tỉnh đã mở được 3 lớp tập huấn ở các trường phổ thông dân tộc nội trú, chùa Khmer - những nơi có đông đảo đồng bào dân tộc Khmer sinh sống; thu hút hơn 100 học viên người dân tộc, phần lớn là học sinh và những người dân tâm huyết, muốn phát huy nét văn hóa độc đáo hát Aday.

{keywords}
Đến nay tỉnh Hậu Giang đã mở được 3 lớp dạy trình diễn từ cơ bản đến nâng cao về nghệ thuật hát Aday (Ảnh: Báo Hậu Giang)

Đại diện Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hậu Giang chia sẻ, hành trình bảo tồn, truyền dạy nghệ thuật hát Aday gặp không ít thử thách. Đầu tiên, có quá ít người Khmer biết đến loại hình nghệ thuật này, đa phần là những người lớn tuổi. Trong khi đó, người trẻ thường đi làm ăn xa nhiều, gây khó khăn trong thành lập các câu lạc bộ để thương xuyên luyện tập. Đặc biệt, hát phải kèm với đàn, phải có từ 2 - 3 nhạc cụ, nên tỉnh phải đào tạo nghệ nhân đàn trước...

Xây dựng câu lạc bộ Aday, tập hợp được những người biết hát Aday, đặc biệt là người biết đàn là điều kiện tiên quyết để phát huy hiệu quả loại hình nghệ thuật này trong cộng đồng. Đây là việc làm không dễ, đòi hỏi có sự quan tâm đồng bộ để có thể tìm kiếm những người biết, yêu thích, muốn chung tay bảo tồn, phát huy.

Ông Dương Thanh Tùng - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hậu Giang cho biết: “Sắp tới, chúng tôi tổ chức lồng ghép các tiết mục Aday trong các chương trình nghệ thuật trong tỉnh, nhất là những chương trình biểu diễn tại Ngày Văn hóa các dân tộc Việt Nam, Ngày hội Văn hóa, Thể thao và Du lịch đồng bào Khmer Nam bộ hàng năm… Cùng với đó, sở sẽ chỉ đạo Trung tâm Văn hóa nghệ thuật tỉnh xây dựng các câu lạc bộ hát Aday ở vùng có đồng bào dân tộc Khmer sinh sống dưới hình thức độc lập hoặc lồng ghép”.

T.H

tin nổi bật

NSND Trung Hiếu muốn lột tả những vấn đề nóng bỏng vào các vở diễn

NSND Trung Hiếu - Giám đốc Nhà hát kịch Hà Nội luôn mong muốn các vở diễn của đơn vị mình đi thẳng và trực diện vào những vấn đề nóng bỏng.

NSƯT Đức Hùng đạo diễn vở rối 'Cuộc chu du của chú Cuội và chị Hằng'

Chào đón Tết trung thu 2022, Nhà hát Múa rối Thăng Long ra mắt chương trình nghệ thuật 'Thế giới của chúng em' số 3 với chủ đề 'Cuộc chu du của chú Cuội và chị Hằng'.

Họa sĩ Bùi Chát bị xử phạt vì triển lãm không phép, chủ động tự tiêu hủy tranh

UBND TP và Sở Văn hóa TP quyết định phạt họa sĩ Bùi Quang Viễn (Bùi Chát) 25 triệu đồng, giao tự tiêu hủy 29 bức tranh vì "triển lãm không phép".

NSƯT Kim Tử Long: 'Tôi cúi đầu xin lỗi khán giả vì scandal của mình'

Nam nghệ nhận sai khi đưa ra những phát ngôn trong lúc bức xúc, khiến dư luận phản ứng. Anh xin phép "cúi đầu xin lỗi", mong nhận được tha thứ từ mọi người.

NSƯT Đỗ Kỷ kể về những ngày tháng cuối đời của nhà thơ Lưu Quang Vũ

Đêm thơ,nhạc, kịch tưởng nhớ thi sĩ Xuân Quỳnh sẽ hội tụ dàn nghệ sĩ nổi tiếng tham gia dàn dựng và biểu diễn như nhạc sĩ Quốc Trung, đạo diễn Hoàng Điệp, NSND Lê Khanh, NSND Lan Hương, NSƯT Đỗ Kỷ, NSƯT Chiều Xuân, NSƯT Minh Trang,..

Đánh bạc là vết nhơ, Kim Tử Long chưa xứng xét duyệt NSND?

Những bức xúc của NSƯT Kim Tử Long quanh chuyện gửi hồ sơ xin xét NSND đang là đề tài gây nhiều tranh cãi trên mạng xã hội. Có khán giả nhận định: “Đánh bạc bị bắt cũng giống như tha hoá về đạo đức”.

NSƯT Kim Tử Long: 'Tai tiếng đánh bạc bị bắt là vết nhơ lớn nhất đời tôi!'

Kim Tử Long cho biết việc bị bắt vì liên quan đến việc đánh bạc cách đây nhiều năm trở thành cú sốc lớn với sự nghiệp, cuộc sống của anh.

'Bến quê' bình yên qua hội họa của Nguyễn Văn Tùng

Họa sĩ Nguyễn Văn Tùng khắc họa 'bến quê' với hình ảnh bãi biển phẳng lặng, hiền hòa, gợi cho người xem cảm giác yên bình.

NSƯT Kim Tử Long: 'Tôi có lỗi gì mà không cho xét duyệt NSND?'

NSƯT Kim Tử Long nói anh buồn và bức xúc vì nhiều lần gửi hồ sơ xin xét NSND lên Sở Văn hóa TP nhưng không được duyệt để trình ra Bộ.

Đạt Phi thành 'Vua lồng tiếng' vì 'không đẹp trai như Lý Hùng, Lê Tuấn Anh'

"Tôi không đẹp trai bằng Lý Hùng, không xuất sắc như Lê Tuấn Anh, cũng không cuốn hút như Nguyễn Huỳnh", nghệ sĩ gạo cội Đạt Phi tiết lộ lý do theo đuổi nghề lồng tiếng.

Mùa kịch Lưu Quang Vũ tại Nhà hát Tuổi trẻ

Mùa kịch Lưu Quang Vũ năm nay gồm các vở kịch Lời thề thứ 9, Ai là thủ phạm, Hoa cúc xanh trên đầm lầy và Ông không phải là bố tôi

Tống Diệu Hằng từ fashionista thành giám tuyển tranh

Vốn là một fashionista có tiếng của showbiz nhưng gần đây Tống Diệu Hằng khiến nhiều người bất ngờ khi xuất hiện ở vai trò giám tuyển tranh cho triển lãm “Gặp gỡ Đà Lạt”.

'Vua nhạc sến’ Vinh Sử nguy kịch, vợ vay tiền chạy chữa

Nhạc sĩ Vinh Sử hiện phải thở máy, mất nhận thức. Các bác sĩ tiên liệu ông khó qua khỏi do sức khỏe suy yếu.

Phục hồi bài ‘Xẩm Thập ân theo điệu Oán thập điều’

Giới thiệu bài xẩm này là nỗ lực không nhỏ của NSND Xuân Hoạch, với sự hỗ trợ, đồng hành của nhà nghiên cứu âm nhạc Nguyễn Quang Long.

TP.HCM kiến nghị xét lại hồ sơ NSND cho 6 nghệ sĩ

6 nghệ sĩ ở lĩnh vực cải lương và hát bội được đề nghị xét lại hồ sơ gồm Lê Thiện, Thoại Mỹ, Thanh Nguyệt, Ngọc Khanh, Linh Huyền, Kim Dung.