Hậu trường sáp nhập Phú Thọ: Áp lực làm sạch 1.331 văn bản và 'đồng bộ hóa đi lên'

Từ những phiên họp "chỉ giơ tay đến chiều muộn"

Khi Nghị quyết hợp nhất 3 tỉnh Vĩnh Phúc, Phú Thọ, Hòa Bình chính thức có hiệu lực, bộ máy tỉnh mới đối mặt ngay với một thực tế pháp lý phức tạp. Đó là sự tồn tại song song của ba hệ thống văn bản quy phạm pháp luật với các định mức kinh tế - kỹ thuật và cơ chế chính sách khác biệt. Cùng một nội dung quản lý nhưng mỗi địa phương cũ lại áp dụng một quy chuẩn riêng, tạo ra những rào cản vô hình trong vận hành bộ máy mới.

Theo số liệu rà soát từ Sở Tư pháp tỉnh Phú Thọ, tổng số văn bản quy phạm pháp luật cần xử lý lên tới 1.331 văn bản (bao gồm 391 Nghị quyết HĐND, 913 Quyết định và 27 Chỉ thị của UBND 3 tỉnh cũ).

Trước thực trạng này, Nghị quyết của Quốc hội cho phép các địa phương sáp nhập có thời gian chuyển tiếp đến tháng 2/2027 để hoàn thành việc đồng bộ hóa. Tuy nhiên, Ban Thường vụ Tỉnh ủy và UBND tỉnh Phú Thọ đã lựa chọn phương án rút ngắn lộ trình tới 14 tháng: Hoàn thành toàn bộ việc rà soát, bãi bỏ và ban hành mới hệ thống văn bản ngay trong năm 2025, để vận hành thống nhất từ ngày 1/1/2026.

Phú Thọ sau hợp nhất: Cú hích 1,6 tỷ USD và lời giải thực tiễn '1+1+1>3'

Lý giải về quyết định này, Chủ tịch UBND tỉnh Trần Duy Đông cho rằng xuất phát điểm là yêu cầu thực tiễn: "Mục tiêu quan trọng nhất của sáp nhập là thống nhất. Nếu chính sách y tế, giáo dục, thu phí khác nhau thì người dân sẽ rất tâm tư".

Để hiện thực hóa mục tiêu đó, bộ máy chính quyền đã vận hành với cường độ cao: 10 phiên họp UBND chuyên đề, 4 kỳ họp HĐND chuyên đề liên tiếp. Ông Trần Duy Đông mô tả: "Có những phiên họp HĐND bắt đầu từ 13h30, đại biểu làm việc liên tục chỉ để nghe tờ trình và biểu quyết. Khối lượng lớn đến mức chỉ 'giơ tay' thôi mà phiên họp kéo dài đến chiều muộn mới kết thúc".

Kết quả của quá trình này là việc bãi bỏ 488 văn bản chồng chéo và ban hành mới 235 văn bản. Việc hoàn thành khối lượng công việc này trước hạn 14 tháng đã được Bộ Tư pháp đánh giá cao, coi đây là điển hình về tiến độ rà soát trong các địa phương thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính. Quan trọng hơn, nó giúp Phú Thọ tránh được tình trạng "một tỉnh, hai cơ chế" trong năm tài khóa đầu tiên.

Bài toán chênh lệch và chiến lược "đồng bộ hóa đi lên"

Tiếp cận sau câu chuyện làm sạch văn bản là bài toán về nội hàm chính sách. Thách thức lớn nhất trong quá trình thống nhất cơ chế, chính sách là sự chênh lệch lớn về mức độ thụ hưởng an sinh xã hội giữa 3 địa phương cũ.

Dữ liệu rà soát cho thấy một khoảng cách rõ rệt về nguồn lực. Ông Trần Duy Đông thẳng thắn chỉ rõ: "Trước đây, Vĩnh Phúc là tỉnh có nguồn thu lớn, các chính sách an sinh xã hội thường được xây dựng cao gấp 1,2 đến 1,3 lần mức tối thiểu Trung ương giao. Ngược lại, Hòa Bình do nguồn lực khó khăn nên nhiều chính sách chỉ đáp ứng được khoảng 80%".

Khi sáp nhập, tỉnh đứng trước bài toán lựa chọn: Lấy mức nào làm chuẩn chung? Nếu kéo mức hỗ trợ của Vĩnh Phúc xuống hoặc lấy mức trung bình thì an toàn cho cân đối ngân sách nhưng sẽ gây phản ứng tiêu cực từ bộ phận dân cư đang hưởng mức cao. Ngược lại, nếu nâng mức hỗ trợ của toàn tỉnh lên bằng mức cao nhất (của Vĩnh Phúc) sẽ tạo sự đồng thuận xã hội nhưng gây áp lực lớn lên chi thường xuyên.

Phú Thọ đã chọn phương án thứ hai, được gọi là chiến lược "đồng bộ hóa đi lên". Tỉnh quyết định áp dụng các chính sách ưu việt nhất về y tế, giáo dục, hỗ trợ người có công cho toàn bộ người dân, bao gồm cả các khu vực khó khăn thuộc Hòa Bình và Phú Thọ cũ.

Ông Đông khẳng định: "Việc thực hiện đồng bộ các cơ chế chính sách, đặc biệt là an sinh xã hội là rất cần thiết để áp dụng chung càng sớm càng tốt. Chúng tôi chấp nhận áp lực nguồn lực để đảm bảo sự công bằng".

Quyết sách này là một đòn bẩy quan trọng để ổn định dân cư. Việc người dân toàn tỉnh được thụ hưởng sớm các chính sách chất lượng cao đã tạo được sự đồng thuận của người dân đối với mô hình hành chính mới.

Cuộc "hành quân" của 651 cán bộ về xã

Cùng với việc hoàn thiện thể chế, tỉnh cũng tiến hành tái cấu trúc bộ máy, để vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp bắt đầu từ ngày 1/7/2025. Việc xóa bỏ hoàn toàn cấp huyện (trung gian) đặt ra thách thức về năng lực thực thi công vụ tại cấp xã khi khối lượng công việc dồn về cơ sở tăng đột biến.

Để giải quyết vấn đề này, Phú Thọ thực hiện phương án điều động, luân chuyển nhân sự cơ học. Theo số liệu từ UBND tỉnh, 651 cán bộ, công chức, viên chức từ các cơ quan cấp tỉnh và các đơn vị thuộc cấp huyện cũ đã được biệt phái, điều động về làm việc trực tiếp tại các xã, phường.

Đây là giải pháp kỹ thuật nhằm đưa lực lượng có trình độ chuyên môn và tư duy quản lý từ cấp trên xuống bổ sung cho tuyến đầu. Ngoài ra, tỉnh đã bổ sung 74 phó chủ tịch UBND xã cho các địa bàn trọng điểm để tăng cường năng lực lãnh đạo.

Đi kèm với việc bố trí con người là cơ chế phân cấp. Tỉnh đã thực hiện phân cấp, ủy quyền 1.165 nhiệm vụ (chiếm tỷ lệ 28% danh mục quản lý nhà nước) cho các sở, ngành và địa phương.

Ông Trần Duy Đông nhấn mạnh nguyên tắc vận hành: "Rõ người, rõ việc, rõ thời hạn, rõ nguồn lực và rõ trách nhiệm". Sự rõ ràng trong phân công nhiệm vụ kết hợp với việc bổ sung nhân sự chất lượng cao đã giúp bộ máy cấp xã không bị "gãy" khi phải trực tiếp tiếp nhận chỉ đạo từ tỉnh.

Những nỗ lực thầm lặng bên trong các phòng họp HĐND hay những quyết định điều chuyển nhân sự về cơ sở chính là "hạ tầng mềm" quan trọng nhất của Phú Thọ trong năm 2025. Việc hóa giải thành công các xung đột pháp lý và đảm bảo sự công bằng trong thụ hưởng chính sách đã tạo ra chất keo kết dính xã hội – yếu tố quan trọng để một địa phương vừa sáp nhập có thể duy trì sự ổn định để phát triển.