Hội nhập khái niệm giáo sư

Thử tưởng tượng sau khi nghe câu "kính thưa giáo sư, tiến sĩ ABC, bộ trưởng bộ XYZ", người được kính thưa dừng lại để đính chính.

- Thử tưởng tượng sau khi nghe câu "kính thưa giáo sư, tiến sĩ ABC, bộ trưởng bộ XYZ", người được kính thưa dừng lại để đính chính.

Tục ngữ: Trốn trời không khỏi nắng

Điều đã thống nhất: Việt Nam cần hội nhập quốc tế - mà hội nhập toàn diện - vì thế giới ngày càng "phẳng" ra. Không ai có thể trốn khỏi cái vòm trời này, nhưng thái độ người "ưa nắng" vẫn khác người "sợ nắng" khi hội nhập.

Cùng theo đuổi lý tưởng cao đẹp, nhưng người lãng mạn thì hi vọng hội nhập sẽ nhanh tiến tới "thế giới đại đồng", còn người thực tiễn lại lo thiệt thòi bản thân.

Nhưng thực tế nhãn tiền: Hội nhập muộn, càng thua thiệt, lạc lõng.

Hội nhập tưởng dễ, mà khó

Cứ xem một việc không lớn: Đó là hội nhập khái niệm "giáo sư". Khá chật vật.

Rào cản "tự ta" là tính hiếu danh. Còn cái khó từ bên ngoài: Muốn hội nhập phải có những điều kiện mà thế giới đòi hỏi, nhưng chúng ta chưa chuẩn bị. Ví dụ, những chật vật khi đàm phán để xin vào WTO.

Một nguyên nhân là từ khi quốc hiệu VN được gắn thêm tính từ XHCN, ta rất sợ "chệch hướng". Không bàn những "hướng" to tát, khó ai hình dung nổi, thì trước mắt, chuyện nỗ lực hội nhập là đúng hướng. Việc trước tiên là công nhận các khái niệm, các định nghĩa liên quan, đã được thừa nhận chung.

Bởi vậy, có thể nói một lần cho mãi mãi: Hội nhập, trước hết là hội nhập về mọi khái niệm, mọi định nghĩa: Đó là đúng hướng. Khư khư những quan niệm dị biệt: Chính là chệch hướng.

Chuyện GS hay TS cũng vậy

Trước hết, cần thay đổi quan niệm. Hiện nay, khái niệm "giáo sư" của ta còn khác với khái niệm chung, từ đó dẫn tới cách bổ nhiệm cũng khác. Điều này còn đáng lo hơn là mối lo mặt bằng chất lượng GS của ta còn thấp. Tư duy xã hội còn nặng căn tiểu nông (háo danh, chuộng hư danh) cũng là lực cản. Chớ nghĩ rằng hễ có học vấn cao đã thoát. Một thầy giáo cử nhân khi đã trở thành quan chức (ví dụ, vụ trưởng), sau đó liên tục thăng quan, nhưng vẫn loay hoay kiếm cái bằng TS, cái danh PGS. Thậm chí được ban cái tước NGND vẫn khoái. Chẳng đầu óc tiểu nông thì là gì?

Hai khái niệm rất xa nhau bị các cụ ta gộp làm một

- Cách nay trăm năm, các cụ ta cứ hồn nhiên đem một khái niệm có sẵn (đã định hình từ đời Lý) - là tiến sĩ - gán cho một khái niệm không liên quan, được du nhập từ phương Tây - là docteur (doctor). Dịch doctor thành tiến sĩ, có lẽ các cụ không lường được sự di hại tới hôm nay. Chả là, khi chế độ phong kiến đã vững chắc, việc tuyển chọn quan lại cũng phải quy củ. Đó là phải thi tuyển nghiêm ngặt chứ không thể coi hoàng tộc hay con cháu công thần là "cán bộ nguồn" để lập "quy hoạch". Các kỳ thi Nho học chỉ có một mục đích: Đó là tuyển chọn quan lại. Phải là tiến sĩ, mới chính danh làm quan ở triều đình. Đây không phải chỗ để chứng minh rằng nội dung thi cử ngày xưa không phù phiếm (nếu đối chiếu với nhiệm vụ làm quan).

- Còn doctor được đào tạo chỉ để nghiên cứu. Mục tiêu này không dính dáng gì tới chuyện làm quan (nay là công chức hành chính). Nếu (phúc đức) ngày xưa các cụ dịch chính xác hơn (chẳng hạn, doctor là nghiên cứu viên) nay sẽ đỡ "loạn". Một biểu hiện "loạn" dễ thấy là nhan nhản TS trong ngạch công chức.

Chuyện bịa như thật về đầu óc tiểu nông háo danh

Trong những hội nghị lớn, chúng ta thường nghe một câu quen tai: Kính thưa giáo sư, tiến sĩ ABC, bộ trưởng bộ XYZ... Có hai cái "nếu":

1) Nếu người "kính thưa" và người "được kính thưa" đều không cần ngượng...

Rất dễ hình dung ra: Giữa hội nghị, đang chễm chệ một vị thượng thư, đầu đội mũ cánh chuồn - từ cõi xưa hiện về.  

2) Nếu vị thượng thư ngắt lời cái ông đang "kính thưa", để lớn tiếng cải chính:

      a) Tôi có nghiên cứu quái gì đâu, xin đừng đem "tiến sĩ" ra bêu tôi ở đây;

      b) Tôi đâu có 2 đầu 4 chân, mà kiêm được cả GS lẫn bộ trưởng? Xin đừng chửi khéo tôi... Thế thì, vị thượng thư lại thành ngay ông bộ trưởng.

Thay đổi quan niệm về giáo sư

Một người từ trên trời rơi xuống muốn tìm hiểu Việt Nam quan niệm thế nào về giáo sư, chỉ cần đọc các văn bản quy định, cũng đủ hiểu. Đúng vậy - theo luật hiện hành: Chỉ hội đồng cấp Nhà Nước (vài chục vị) mới đủ thẩm quyền phong chọn GS; mà là chọn GS cho... mọi ngành, cho cả nước. Còn tiêu chuẩn? Hàng đầu là đạo đức, lòng trung thành (ai đo nổi?), sau đó là thành tích về nghiên cứu, đào tạo "thuộc cỡ toàn ngành". Đủ thấy, GS ở VN là một danh hiệu cao về học thuật; đồng thời là tước hiệu lớn để tôn vinh. Cũng thấy ngay: Nó giá trị trong cả nước và gắn với đương sự suốt đời. Chẳng ngồi dự, cũng biết: Buổi lễ trao danh hiệu phải long trọng, lắm nghi thức. Cũng dễ suy đoán: GS chỉ mất danh hiệu khi phạm đạo đức và lòng trung thành. Nếu còn tuổi làm việc, dù vị GS có bỏ nghiên cứu và thôi đào tạo (thực chất là bỏ nghề), vẫn "đến hạn lại tăng lương"...

Những gì nói trên đều suy ra từ luật hiện hành, bắt nguồn từ sự tập trung hóa quyền lực, bao biện và ban phát ân huệ. Nếu trường đại học (dù là đại học quốc gia) muốn có quyền bổ nhiệm GS, cần phải tác động để thay đổi luật. Cách trước nhất, hiệu quả nhất, bền vững nhất, là làm thay đổi khái niệm, dẫn đến thay đổi định nghĩa.

Coi giáo sư là một chức vụ cụ thể của một trường đại học cụ thể

Nếu vậy, giáo sư do hiệu trưởng trực tiếp bổ nhiệm và quyết định mức lương.  Khái niệm này mới, chưa từng có ở Việt Nam, nhưng không mới với quốc tế.

Đơn giản, đại học có lớn, có nhỏ; nhưng đã là đại học thì phải đào tạo, giảng dạy. Thầy giáo đại học phải được xếp hạng (để giao việc, đồng thời khuyến khích nỗ lực cá nhân, liên quan tới đãi ngộ); trong đó cao nhất là giáo sư - đủ vinh dự trong trường. Vấn đề là chấp nhận định nghĩa GS theo thực tế chung hiện nay. Đương nhiên, có những GS mà danh tiếng lan cả nước và quốc tế.

Danh tiếng này do chính GS làm nên, được sự đánh giá và công nhận của những người cùng chuyên ngành, kể cả ngành rất hẹp, rất sâu. Hội Đồng QuốcGia nào làm nổi chuyện này (?), nhưng Việt Nam cứ cố làm. Rồi liệu có làm nổi?

Chuyện cũ liên quan

- Chuyện ở Pháp. Xửa xưa, GS do đích thân tổng thống bổ nhiệm. Vinh dự còn kinh hơn GS Việt Nam hiện nay. Nhưng có làm nổi, một khi số GS tăng tới mức tổng thống ký (nói vui) mỏi tay, vẫn không xuể?. Phải phân quyền thôi!

- Chuyện ở ta. Xin cứ hỏi các bậc đại lão. Xưa, lính cứ gọi là lính. Chẳng xấu xa gì. Còn chiến sĩ lại khác (hãy tra nghĩa chữ "sĩ"). Lính hy sinh gọi là chết trận. Hy sinh oanh liệt (gương sáng), mới gọi là tử sĩ, liệt sĩ. Loanh quanh một hồi, nay hy sinh vì đạn lạc cũng thành liệt sĩ. Tất cả chỉ là nói mãi thì quen tai.

- Với GS cũng vậy thôi. Dù có sẽ rất nhiều, rồi xã hội vẫn biết: Có nhiều cỡ.

  • Nguyễn Ngọc Lanh (nguyên là giáo sư của Trường ĐH Y Hà Nội)

tin nổi bật

Tiền không làm tăng hạnh phúc theo cách chúng ta nghĩ

Lớp học trực tuyến miễn phí kéo dài 10 tuần có tên là “Khoa học về Hạnh phúc” của giáo sư Đại học Yale Laurie Santos giúp thay đổi nhận thức về mối quan hệ tiền-hạnh phúc.

Lịch tổ chức các kỳ thi đánh giá năng lực, đánh giá tư duy năm 2023

Đến thời điểm này, các kỳ thi đánh giá tư duy, đánh giá năng lực để tuyển sinh đại học năm 2023 ngoài kỳ thi tốt nghiệp THPT đã được các trường công bố thời gian dự kiến diễn ra.

Đào tạo nhân lực bằng công nghệ số mở ra cơ hội mới cho Trường In

Bộ trưởng Bộ TT&TT Nguyễn Mạnh Hùng cho rằng, nếu định nghĩa Trường Cao đẳng Công nghệ In là trường in thì khi nghề in biến mất, trường cũng sẽ biến mất, nhưng nếu là trường dạy nghề thì sẽ trường tồn.

Hà Nội: Có lớp chỉ 3 học sinh, trường tư linh động cho học sinh nghỉ bù

Hôm qua (27/1) là ngày đầu học sinh Hà Nội quay lại trường sau kỳ nghỉ Tết kéo dài. Tuy nhiên, theo ghi nhận vẫn còn nhiều học sinh trường công chưa quay lại trường.

Thương cảng nào được xây dựng đầu tiên tại Việt Nam, có tuổi đời gần 1 thiên niên kỷ?

Được xây dựng từ năm 1149, tính đến hiện tại, thương cảng này đã có tuổi đời lên đến 874 năm. Đây được coi là cảng biển quốc tế đầu tiên trong lịch sử Việt Nam.

Hàng triệu người muốn được học về ‘hạnh phúc’

Ba năm sau đại dịch COVID-19, khóa học về 'hạnh phúc' của giáo sư tại đại học danh tiếng Yale (Mỹ) đang trở nên phổ biến.

Hạ chuẩn trình độ đào tạo với giáo viên để giải bài toán thiếu nhân lực?

Để giải bài toán thiếu giáo viên, nhất là ở miền núi, vùng sâu vùng xa, có ý kiến đề xuất khi tuyển dụng, nên hạ tiêu chuẩn về trình độ đào tạo đối với ứng viên. Tuy nhiên, điều này lại "vướng" Luật Giáo dục.

Nhật Bản: Bắt giữ hiệu trưởng trường THCS vì bị nghi ngờ gạ tình nữ sinh 15 tuổi

Ngày 27/1, tờ Japan Today đưa tin, hiệu trưởng trường THCS Fujimi, Nhật Bản bị cảnh sát bắt giữ hôm 26/1. Ông bị nghi ngờ về tội gạ gẫm một nữ sinh 15 tuổi quan hệ tình dục vào năm ngoái.

Giúp trẻ hào hứng quay lại trường sau kỳ nghỉ Tết

Chuẩn bị cho trẻ đi học trở lại sau Tết là điều được rất nhiều bậc phụ huynh quan tâm. Sau kỳ nghỉ kéo dài với nhiều hoạt động vui chơi, đa số trẻ thường có tâm lý thích chơi và ngại đi học.

Đại học duy nhất được mệnh danh là 'ngôi trấn sấm động'

Học viện gốm sứ Cảnh Đức Trấn tọa lạc tại Cảnh Đức Trấn- thủ đô sứ hàng nghìn năm tuổi là trường đại học đa ngành duy nhất ở Trung Quốc, và có lẽ trên thế giới chuyên đào tạo về gốm sứ.

Gặp MC “mặn mòi” nhất của Đường lên đỉnh Olympia

Với cách nói chuyện duyên dáng không kém phần hài hước, MC Ngọc Huy của Đường lên đỉnh Olympia thường được các thí sinh gọi bằng biệt danh như “thánh troll”', “vựa muối”.

Vị tướng nào từng giả làm nhà sư để lừa sứ thần của giặc?

Cậy mình là nước lớn, sứ thần của giặc nằm khểnh trong sứ quán và không chịu tiếp vua tôi Đại Việt. Vị tướng này đã nghĩ ra cách giả làm nhà sư để vào nói chuyện.

Phương pháp nuôi dạy con thành người toàn năng của cặp đôi Huỳnh Lỗi – Tôn Lợi

Huỳnh Lỗi và Tôn Lợi áp dụng phương pháp nuôi dạy con tiến bộ. Ái nữ Đa Đa dù mới 17 tuổi nhưng đã sở hữu loạt thành tích 'đáng nể'.

Câu chuyện của nữ sinh từng phải đi rửa bát, bốc vác thuê vì gia đình vỡ nợ

Suốt 2 năm kể từ khi gia đình vỡ nợ, Phương không từ chối làm bất kỳ công việc gì, miễn có thể kiếm ra tiền. Cô đi gia sư, phục vụ nhà hàng, chạy tiệc đám cưới, rửa bát,… thậm chí là bốc vác thuê.

Thưởng thịt lợn, cá thay giấy khen cho học sinh xuất sắc

Vừa qua, trường THCS số 10 Phụ Dương ở tỉnh An Huy, Trung Quốc đã thưởng thịt lợn, cá cho học sinh đạt thành tích cao nhân dịp kết thúc học kỳ và đón Tết Nguyên đán.