Mạng truyền số liệu chuyên dùng - ‘xương sống’ kết nối hệ thống chính trị số

Trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia, hạ tầng mạng không còn chỉ là “đường truyền kỹ thuật”, mà đã trở thành xương sống bảo đảm năng lực vận hành của toàn bộ hệ thống chính trị. Việc xây dựng và vận hành mạng truyền số liệu chuyên dùng kết nối các cơ quan nhà nước từ Trung ương đến cấp xã được xem là một trong những điều kiện nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Đây cũng là trục kết nối bảo đảm các ứng dụng, nền tảng số được liên thông, đồng bộ, an toàn và thông suốt trên phạm vi toàn quốc.

Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai mạnh mẽ Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, vai trò của hạ tầng mạng truyền số liệu chuyên dùng ngày càng được đặt ở vị trí trung tâm. Không có một hạ tầng kết nối thống nhất, an toàn và tin cậy, mọi nỗ lực xây dựng cơ sở dữ liệu, nền tảng số hay dịch vụ công trực tuyến đều khó đạt hiệu quả bền vững.

Trục kết nối xuyên suốt từ Trung ương đến cơ sở

Hạ tầng mạng truyền số liệu chuyên dùng được thiết kế để kết nối thống nhất các cơ quan trong hệ thống chính trị, từ Trung ương tới địa phương, từ cấp tỉnh, huyện đến cấp xã. Đây là điểm khác biệt căn bản so với các mạng viễn thông công cộng: mạng chuyên dùng được xây dựng riêng cho các cơ quan Đảng, Nhà nước, bảo đảm yêu cầu cao về độ tin cậy, tính sẵn sàng, bảo mật và an toàn thông tin.

Trong thực tiễn quản lý nhà nước, yêu cầu liên thông dữ liệu và ứng dụng không chỉ diễn ra ở cấp bộ, ngành hay tỉnh, thành phố, mà ngày càng mở rộng xuống cấp cơ sở - nơi trực tiếp giải quyết thủ tục hành chính cho người dân và doanh nghiệp. Nếu không có một trục kết nối xuyên suốt, việc triển khai các hệ thống dùng chung như cổng dịch vụ công, hệ thống một cửa điện tử, cơ sở dữ liệu chuyên ngành hay các nền tảng điều hành thông minh sẽ bị chia cắt, manh mún.

Mạng truyền số liệu chuyên dùng vì thế đóng vai trò như “hệ thần kinh” của chính quyền số. Thông qua trục kết nối này, các ứng dụng và nền tảng số của bộ, ngành, địa phương có thể liên thông, chia sẻ dữ liệu theo thời gian thực, phục vụ chỉ đạo điều hành, xử lý thủ tục hành chính và cung cấp dịch vụ công. Quan trọng hơn, việc sử dụng mạng chuyên dùng giúp giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào hạ tầng viễn thông công cộng, đặc biệt trong các hoạt động nhạy cảm liên quan đến dữ liệu nhà nước.

Trong bối cảnh yêu cầu về bảo vệ dữ liệu, an ninh mạng ngày càng cao, mạng truyền số liệu chuyên dùng không chỉ là hạ tầng kỹ thuật, mà còn là công cụ bảo đảm chủ quyền số và năng lực tự chủ của Nhà nước trong không gian mạng.

Liên thông ứng dụng, nền tảng trong toàn hệ thống chính trị

Một trong những giá trị cốt lõi của mạng truyền số liệu chuyên dùng là khả năng bảo đảm liên thông ứng dụng và nền tảng số trong toàn bộ hệ thống chính trị. Trên cùng một trục kết nối thống nhất, các hệ thống thông tin của Đảng, Nhà nước, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội có thể vận hành đồng bộ.

Thực tế triển khai chuyển đổi số thời gian qua cho thấy, nhiều hệ thống thông tin dù được đầu tư bài bản nhưng vẫn hoạt động rời rạc, do thiếu hạ tầng kết nối chung hoặc phải phụ thuộc vào các giải pháp kết nối tạm thời. Điều này không chỉ làm giảm hiệu quả khai thác hệ thống, mà còn phát sinh chi phí duy trì, vận hành và tiềm ẩn rủi ro về an toàn thông tin.

Mạng truyền số liệu chuyên dùng tạo điều kiện để các nền tảng số dùng chung - từ cổng dịch vụ công, hệ thống quản lý văn bản, nền tảng tích hợp, chia sẻ dữ liệu đến các hệ thống điều hành, giám sát - được triển khai thống nhất trên phạm vi toàn quốc. Khi hạ tầng kết nối được chuẩn hóa, việc triển khai ứng dụng mới không còn phải “thiết kế lại từ đầu” cho từng địa phương hay từng cấp hành chính, qua đó giảm đáng kể chi phí và thời gian triển khai.

Quan trọng hơn, trục kết nối thống nhất này là tiền đề để chuyển từ chính quyền điện tử sang chính quyền số, nơi các quyết định quản lý, điều hành được hỗ trợ bởi dữ liệu thời gian thực, liên thông đa ngành, đa cấp. Khi dữ liệu và ứng dụng được kết nối thông suốt, khả năng phối hợp liên ngành, liên cấp sẽ được nâng lên một tầm mới, đặc biệt trong các lĩnh vực đòi hỏi phản ứng nhanh như phòng chống thiên tai, y tế, an sinh xã hội hay bảo đảm trật tự, an toàn xã hội.

Mở kênh truyền riêng: linh hoạt cho kiến trúc chính quyền số cấp tỉnh

Bên cạnh vai trò là trục kết nối thống nhất, mạng truyền số liệu chuyên dùng còn được thiết kế với tính linh hoạt, cho phép các địa phương mở các kênh truyền riêng để kết nối với các tổ chức, hệ thống ngoài mạng chuyên dùng khi cần thiết. Cách tiếp cận này phản ánh tư duy mới trong xây dựng chính quyền số: thống nhất nhưng không cứng nhắc, bảo đảm an toàn nhưng vẫn tạo không gian linh hoạt cho đổi mới.

Trong thực tế, chính quyền cấp tỉnh không chỉ kết nối với các cơ quan trong hệ thống nhà nước, mà còn phải tương tác thường xuyên với doanh nghiệp, tổ chức xã hội, các nền tảng số của khu vực tư nhân. Nếu mọi kết nối đều bị “đóng khung” trong mạng chuyên dùng, nguy cơ cản trở đổi mới sáng tạo và hợp tác công - tư là điều khó tránh khỏi.

Việc cho phép địa phương mở kênh truyền riêng, phù hợp với kiến trúc chính quyền số cấp tỉnh, giúp cân bằng giữa hai yêu cầu tưởng chừng đối lập: an toàn - bảo mật và mở - linh hoạt. Các kết nối ra ngoài mạng chuyên dùng có thể được thiết kế theo từng mục đích cụ thể, áp dụng các cơ chế bảo mật, phân quyền và giám sát phù hợp, thay vì “mở cửa toàn phần”.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW, trong đó nhấn mạnh vai trò của Nhà nước kiến tạo, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực xã hội trong chuyển đổi số. Khi hạ tầng mạng cho phép kết nối linh hoạt, các địa phương có thêm dư địa để thử nghiệm mô hình mới, hợp tác với doanh nghiệp công nghệ, triển khai các nền tảng số phục vụ người dân và doanh nghiệp một cách hiệu quả hơn.

Tránh trùng lặp, lãng phí trong đầu tư hạ tầng số

Để bảo đảm việc phát triển hạ tầng mạng và các nền tảng số đi vào chiều sâu, tránh tình trạng đầu tư dàn trải, manh mún, ngày 28/5/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Văn bản số 1876/BKHCN-CĐSQG hướng dẫn triển khai hạ tầng, phần mềm và ứng dụng dùng chung.

Tinh thần xuyên suốt của Văn bản số 1876/BKHCN-CĐSQG là chuẩn hóa và dùng chung, coi đây là nguyên tắc bắt buộc trong phát triển hạ tầng số và hệ thống thông tin của cơ quan nhà nước. Thay vì mỗi bộ, ngành, địa phương tự đầu tư hệ thống riêng, văn bản này yêu cầu các đơn vị tham chiếu kiến trúc tổng thể, ưu tiên sử dụng các nền tảng, phần mềm dùng chung đã được xây dựng, qua đó tránh trùng lặp, lãng phí nguồn lực.

Trong bối cảnh ngân sách nhà nước có hạn, trong khi nhu cầu đầu tư cho chuyển đổi số ngày càng lớn, việc tránh đầu tư trùng lặp không chỉ là yêu cầu kinh tế, mà còn là yêu cầu về hiệu quả quản trị. Mạng truyền số liệu chuyên dùng, nếu được khai thác đúng vai trò là trục kết nối chung, sẽ giúp giảm đáng kể chi phí đầu tư hạ tầng mạng riêng lẻ tại từng cơ quan, từng địa phương.

Văn bản số 1876/BKHCN-CĐSQG cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc phối hợp liên ngành, liên cấp trong triển khai hạ tầng và ứng dụng số. Hạ tầng mạng, phần mềm và dữ liệu không thể được phát triển theo cách “mạnh ai nấy làm”, mà phải đặt trong tổng thể kiến trúc chính quyền số quốc gia. Chỉ khi đó, các hệ thống dùng chung mới phát huy được hiệu quả, tạo ra giá trị gia tăng thực sự cho người dân, doanh nghiệp và xã hội.

Thách thức và yêu cầu về tầm nhìn dài hạn

Dù đã có định hướng rõ ràng, việc triển khai mạng truyền số liệu chuyên dùng và các nền tảng dùng chung vẫn đối mặt với không ít thách thức. Trước hết là chênh lệch về mức độ sẵn sàng giữa các địa phương, đặc biệt ở cấp huyện, cấp xã - nơi hạ tầng CNTT và nhân lực còn hạn chế. Nếu không có cơ chế hỗ trợ phù hợp, nguy cơ “đứt gãy” ở cấp cơ sở sẽ làm giảm hiệu quả của trục kết nối toàn quốc.

Bên cạnh đó, yêu cầu về an toàn, an ninh mạng ngày càng cao khi phạm vi kết nối mở rộng và dữ liệu được chia sẻ nhiều hơn. Mạng truyền số liệu chuyên dùng phải được bảo vệ bởi các cơ chế giám sát, phát hiện và ứng phó sự cố ở mức độ quốc gia, đồng thời gắn chặt với trách nhiệm của từng cơ quan sử dụng.

Quan trọng hơn, để hạ tầng mạng thực sự phát huy vai trò nền tảng, cần có tầm nhìn dài hạn gắn kết giữa hạ tầng - ứng dụng - dữ liệu - con người. Hạ tầng chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là cách các cơ quan sử dụng hạ tầng đó để đổi mới phương thức làm việc, cải cách thủ tục hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân.

Hạ tầng mạng - nền móng của chính quyền số hiện đại

Hạ tầng mạng truyền số liệu chuyên dùng không chỉ là giải pháp kỹ thuật, mà là nền móng của chính quyền số Việt Nam. Với vai trò trục kết nối xuyên suốt từ Trung ương đến cấp xã, bảo đảm liên thông ứng dụng và nền tảng trong toàn hệ thống chính trị, mạng chuyên dùng là điều kiện tiên quyết để các chiến lược dữ liệu, nền tảng số và dịch vụ công trực tuyến đi vào thực chất.

Việc cho phép địa phương mở kênh truyền riêng phù hợp với kiến trúc chính quyền số cấp tỉnh, cùng với định hướng tránh đầu tư trùng lặp theo Văn bản số 1876/BKHCN-CĐSQG của Bộ KH&CN, cho thấy tư duy chuyển đổi số của Việt Nam đang ngày càng bài bản, thực chất và hướng tới hiệu quả dài hạn. Trong hành trình hiện thực hóa Nghị quyết 57-NQ/TW, hạ tầng mạng truyền số liệu chuyên dùng chính là trục kết nối chiến lược, giúp gắn kết các nỗ lực chuyển đổi số rời rạc thành một hệ thống thống nhất, an toàn và bền vững.

Thái Khang