Một quốc gia đổi mới được hình thành từ những con người biết đổi mới

Sáng 4/10, tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia năm 2026 với chủ đề “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển của toàn xã hội”. 

Bài học đổi mới từ Nokia và DeepSeek

Phát biểu khai mạc, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Vũ Hải Quân cho rằng, đổi mới sáng tạo không chỉ là những phát minh, công nghệ hiện đại hay doanh nghiệp khởi nghiệp mà khởi nguồn từ “tư duy đổi mới”. 

Làm rõ những điều đối lập giữa tư duy lối mòn và tư duy đổi mới, Bộ trưởng Vũ Hải Quân khẳng định lối mòn khiến chúng ta ngừng học hỏi và có thể làm chậm những quyết định chiến lược của quốc gia, trong khi tư duy đổi mới sẽ mở ra không gian phát triển, nâng cao hiệu lực bộ máy, xây dựng nền tảng quản trị gần dân.

Người đứng đầu ngành khoa học và công nghệ nêu ra hai câu chuyện đối lập của Nokia và DeepSeek để truyền tải thông điệp về tư duy đổi mới: Phải biết tự đổi mới ngay khi mình đang thành công và dám tìm lối đi khi điều kiện còn hạn chế.

Một ví dụ khác được Bộ trưởng đưa ra là việc Singapore phát triển hệ thống xử lý nước đã qua sử dụng thành nguồn nước tái sử dụng, cho thấy “giới hạn của tự nhiên đã trở thành động lực để tìm kiếm giải pháp”.

Mô hình phát triển của Việt Nam xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính. “Chúng ta phải tạo ra nhiều giá trị hơn bằng tri thức, năng suất và khả năng làm chủ công nghệ. Để thực hiện được những định hướng ấy, tư duy đổi mới phải trở thành năng lực hành động trong toàn xã hội”, ông phát biểu.

Theo Bộ trưởng Vũ Hải Quân, với mỗi người dân, tư duy đổi mới bắt đầu từ học tập suốt đời, chủ động tiếp cận công nghệ và cải tiến công việc; với mỗi doanh nghiệp, đổi mới cần bắt đầu từ bài toán thực tế về năng suất, nhu cầu khách hàng, công nghệ tạo giá trị mới; với các viện, trường, tổ chức, cần xây dựng môi trường khuyến khích câu hỏi mới, lắng nghe khác biệt, đánh giá ý tưởng bằng kết quả thực tế; với mỗi bộ, ngành, địa phương, tư duy đổi mới thể hiện trực tiếp trong xây dựng và thực thi chính sách. 

“Một quốc gia đổi mới được hình thành từ những con người biết đổi mới và những tổ chức tạo điều kiện cho đổi mới. Tầm nhìn trăm năm cần được bắt đầu bằng những quyết định đúng hôm nay. Khát vọng lớn cần được thực hiện bằng những công việc cụ thể, bền bỉ, có kết quả”, Bộ trưởng Vũ Hải Quân kết luận.

Đưa đổi mới sáng tạo thành “DNA sống còn”

Tại Lễ hưởng ứng Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia, đại diện các tập đoàn công nghệ lớn, chuyên gia quốc tế và cộng đồng khởi nghiệp đã chia sẻ nhiều góc nhìn thực tiễn về hành trình thương mại hóa công nghệ và xây dựng năng lực đổi mới sáng tạo.

Nhấn mạnh việc đưa đổi mới sáng tạo trở thành "DNA sống còn", ông Na Ki Hong, Tổng Giám đốc Samsung Việt Nam, cho rằng giá trị thực sự không chỉ dừng lại ở quy mô lắp ráp. "Câu hỏi quan trọng hơn là: sau khi một sản phẩm rời dây chuyền, có thêm bao nhiêu kỹ sư Việt Nam tham gia để tạo ra sản phẩm này, bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam đủ năng lực trở thành nhà cung ứng. Đó là bước chuyển từ sản xuất tại Việt Nam sang cùng nghiên cứu, cải tiến và tạo thêm giá trị tại Việt Nam", ông Na Ki Hong chia sẻ.

Minh chứng cho định hướng này là việc các kỹ sư Việt Nam tại Trung tâm R&D Hà Nội đã trực tiếp phát triển thành công tính năng tiếng Việt trên các dòng điện thoại tích hợp AI toàn cầu của hãng.

Từ góc độ công nghệ tương lai, Tiến sĩ Christopher Nguyễn, sáng lập kiêm CEO Aitomatic, đưa ra bài toán về "tầng giá trị thứ ba" của sản phẩm - nơi Việt Nam phải làm chủ trí tuệ nhân tạo bên trong thiết bị. Ông cho biết cộng đồng chuyên gia, trí thức Việt Nam ở nước ngoài có thể đóng góp thiết thực mà không nhất thiết phải trở về toàn thời gian. "Chúng tôi có thể cùng doanh nghiệp trong nước xác định bài toán, kết nối đúng đối tác, thiết kế dự án, cố vấn đội ngũ kỹ thuật và cùng đánh giá kết quả", ông nói. 

Chia sẻ kinh nghiệm phát triển hệ sinh thái từ Singapore, ông Edward Lim, Giám đốc Quốc gia BLOCK71 Vietnam (NUS Enterprise), đặt vấn đề về chặng đường của các startup sau khi rời các cuộc thi. Nhấn mạnh mô hình liên kết giữa Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp, ông cho rằng: "Đối với một quốc gia, câu hỏi sâu xa hơn là liệu các hệ thống của quốc gia đó có thể liên tục biến các ý tưởng thành những năng lực, doanh nghiệp và ngành công nghiệp mới hay không".

Ở góc độ doanh nghiệp công nghệ trong nước, ông Tạ Hồng Phúc, Phó Tổng Giám đốc Hyphen Deux, thẳng thắn nhìn nhận hành trình từ thiết kế đến thị trường của ngành bán dẫn. Sau cột mốc thiết kế thành công chip HDx32U, doanh nghiệp phải đối mặt với bài toán đóng gói, kiểm thử và tìm kiếm khách hàng sử dụng thực tế. "Thành công không chỉ là một con chip được tạo ra, mà là một con chip được sử dụng và tiếp tục cải tiến", ông Phúc nhấn mạnh.

Đại diện cho thế hệ trẻ khởi nghiệp, cựu sinh viên Đại học Bách khoa Hà Nội Trần Văn Lực mang đến câu chuyện thực tế về bài học sau thất bại của dự án Awake Drive. Nhờ những trải nghiệm từ dự án trước, nhóm đã nhanh chóng phát triển sản phẩm thiết bị phiên dịch AI (SenAI), đạt giải ba VAIC 2026 và tiếp cận các nhà đầu tư tại Silicon Valley. Theo anh Trần Văn Lực, điều người trẻ cần không hẳn là một khoản đầu tư lớn hay một phòng lab đầy đủ trang thiết bị mà là cơ hội để được thử sức, để được bước vào những bài toán thật, để được trình bày giải pháp và được đánh giá công bằng.