TRUNG QUỐC - Ở tuổi 28, sau khi góp phần tạo đột phá trong nghiên cứu bài toán thứ sáu của Hilbert, nhà toán học Ma Xiao bất ngờ rời Mỹ về Trung Quốc, chuyển hướng sang nghiên cứu trí tuệ nhân tạo.
Sự trở về của nhà sinh học kỳ cựu và tranh cãi về cơ hội cho giới trẻ
Nhà sinh học Yuan Junying, công dân Mỹ gốc Hoa, đang vấp phải làn sóng chỉ trích trên mạng xã hội, trong bối cảnh dư luận nước này ngày càng quan tâm đến việc các nhà khoa học kỳ cựu trở về nước có đang thu hẹp cơ hội phát triển của thế hệ nghiên cứu trẻ hay không.
“Tôi luôn khẳng định mình mang dòng máu Trung Quốc”, bà Yuan chia sẻ. Năm 2012, khi vẫn đang ở Mỹ, bà thành lập Trung tâm nghiên cứu liên ngành về sinh học và hóa học thuộc Viện Hóa học hữu cơ Thượng Hải.
Bà đảm nhiệm công việc điều hành trung tâm này kể từ khi trở về Trung Quốc năm 2020.
Bà Yuan cho rằng hộ chiếu không quyết định một người có phải là người Trung Quốc hay không. “Quốc tịch phụ thuộc vào nhiều yếu tố thực tế, chứ không phải vì tôi muốn trở thành người Mỹ”, bà nói tại sự kiện.
Xiang Ligang, một nhà bình luận viễn thông có đông người theo dõi trên mạng xã hội, cho rằng bà Yuan trở về Trung Quốc khi đã lớn tuổi chỉ nhằm tiếp cận nguồn kinh phí nghiên cứu đáng lẽ dành cho thế hệ trẻ.
Trước những chỉ trích trên, Rao Yi, nhà khoa học thần kinh, giáo sư tại Đại học Bắc Kinh, người trở về Trung Quốc từ Đại học Northwestern năm 2007, đã lên tiếng bảo vệ bà Yuan.
“Ngày nay, Trung Quốc là một quốc gia tự hào, sẵn sàng chào đón tất cả những người tài. Cả năng lực khoa học lẫn nhân cách của bà Yuan đều vượt xa phần lớn mọi người”, ông nói với South China Morning Post.
Ông Rao bác bỏ cáo buộc cho rằng bà Yuan đã chiếm dụng nguồn lực dành cho các nhà nghiên cứu trẻ, đồng thời cho biết nhiều người trong số họ đã nhận được sự hỗ trợ của bà suốt nhiều thập kỷ và rất biết ơn điều đó.
Hu Xijin, cựu Tổng biên tập tờ Hoàn Cầu Thời báo (Global Times), cho rằng những lo ngại của giới nghiên cứu trẻ cần được giải quyết thông qua cải cách cơ chế cấp kinh phí và đánh giá khoa học, thay vì tập trung chỉ trích cá nhân bà Yuan.
Những lo ngại tương tự không phải mới xuất hiện trong giới học thuật Trung Quốc. Tháng 12 năm ngoái, Zhang Hong, nhà sinh học tế bào, thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc, từng nhận định rằng các nhà khoa học kỳ cựu trở về nước thường được phân bổ hàng chục triệu nhân dân tệ kinh phí nghiên cứu, trong khi những nhà khoa học trong nước theo đuổi các nghiên cứu đột phá lại gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn tài trợ.
Một tiến sĩ mới tốt nghiệp ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật và toán học) tại một trường đại học ở Bắc Kinh cho rằng áp lực lớn hơn nằm ở cơ hội thăng tiến. Các vị trí cấp cao vốn đã hạn chế, trong khi mỗi vị trí được dành cho một nhà khoa học nổi tiếng từ nước ngoài có thể khiến con đường sự nghiệp của nhiều người khác bị đình trệ.
“Các trường đại học chỉ có một nguồn lực nhất định để phân bổ. Khi một nhà khoa học nổi tiếng từ nước ngoài được bổ nhiệm làm trưởng khoa hoặc giám đốc, cơ hội thăng tiến của những người đang làm việc tại trường có thể bị thu hẹp. Điều này cũng ảnh hưởng đến triển vọng phát triển của nhiều giảng viên trẻ”, người này nói và đề nghị giấu tên vì tính nhạy cảm của vấn đề.
Vì sao ngày càng nhiều học giả Trung Quốc rời Mỹ để trở về nước?
Bà Yuan Junying sinh năm 1958 tại Thượng Hải. Năm 1977, bà đạt thành tích cao nhất trong kỳ thi khoa học tại Thượng Hải.
Năm năm sau, bà sang Đại học Harvard làm nghiên cứu sinh tiến sĩ theo chương trình CUSBEA - chương trình hợp tác đào tạo hóa sinh Trung - Mỹ do nhà nước Trung Quốc tổ chức”. Những người tham gia chương trình này khi đó được kỳ vọng sẽ trở về nước sau khi hoàn thành việc học.
Tuy nhiên, bà Yuan quyết định ở lại Mỹ. Làm việc trong phòng thí nghiệm của Robert Horvitz, nhà khoa học sau này đoạt giải Nobel, bà góp phần phát hiện những gene đầu tiên có vai trò kiểm soát quá trình chết của tế bào. Sau đó, bà trở thành giáo sư chính thức và được bầu làm thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Quốc gia Mỹ.
Trong nhiều năm, bà vẫn duy trì mối liên hệ chặt chẽ với Trung Quốc, đặc biệt là Viện Hóa học hữu cơ Thượng Hải. Năm 2023, bà cũng được bầu làm thành viên nước ngoài của Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc.
Trong một cuộc phỏng vấn truyền hình phát sóng tháng trước, bà Yuan cho biết từng gặp phải "rào cản vô hình" (glass ceiling) để tiến xa hơn trong môi trường học thuật ở Mỹ.
“Tôi thực sự muốn mở rộng nghiên cứu bằng cách hợp tác với các nhà hóa học hữu cơ. Sau khi trở về, tôi có nhiều điều kiện thuận lợi hơn để thực hiện điều đó”, bà nói.
TRUNG QUỐC - Một nhà khoa học từng công tác tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ), có công trình đoạt giải về mối liên hệ giữa nhiễm khuẩn đường ruột và ung thư đại trực tràng, đã chuyển sang làm việc toàn thời gian tại Trung Quốc.
.svg){kind=icon}
