
'Cú sốc' với hệ tim mạch
Ông Nguyễn Văn H. (68 tuổi, ở Hà Nội) có tiền sử tăng huyết áp nhiều năm nhưng thường xuyên bỏ thuốc mỗi khi thấy người khỏe.
Cách đây một tuần, dù trời trở rét đột ngột, nhưng theo thói quen, sáng dậy ông vẫn đi tập thể dục. Lộ trình chưa được nửa thì ông bất ngờ choáng váng, yếu nửa người. Ông vội vã đi về thì miệng đã có dấu hiệu méo. Người nhà vội vã đưa ông đi cấp cứu. Tại bệnh viện, ông được chẩn đoán đột quỵ não.
TS.BS Tạ Quang Thành, PGĐ Bệnh viện Lão khoa Hà Nội cho biết, trời lạnh đột ngột chính là “kẻ thù” của người bệnh tăng huyết áp.

Dẫn khuyến cáo năm 2026 của Hội Tim mạch Mỹ (AHA) về nhiệt độ không tối ưu và sức khỏe tim mạch và Hội Tăng huyết áp châu Âu (ESH) về biến thiên huyết áp theo mùa, Tiến sĩ Thành cho biết, thời tiết lạnh cứ giảm thêm 1 độ C thì nguy cơ tử vong tim mạch tăng lên gấp 1,6 lần.
Khi trời lạnh sâu bất ngờ, cơ thể phải huy động nhiều cơ chế để giữ thân nhiệt quanh mức 37 độ C. Việc này vô tình tạo thêm áp lực lớn cho hệ tim mạch qua 6 cơ chế quan trọng.
Thứ nhất, hệ thần kinh giao cảm được kích hoạt và giải phóng catecholamine, đặc biệt là noradrenaline làm co tiểu động mạch ngoại vi nhằm hạn chế mất nhiệt, khiến sức cản mạch máu tăng và đẩy cả huyết áp tâm thu lẫn tâm trương lên cao.
Thứ hai, sự kích hoạt thần kinh giao cảm còn làm tăng nhịp tim hoặc đổi nhịp điều hòa, tăng sức co bóp và tăng nhu cầu oxy của cơ tim, góp phần làm tăng huyết áp.
Thứ ba, cơ thể kích hoạt hệ thống nội tiết giúp cơ thể điều hòa huyết áp và giữ nước (RAAS) gây co mạch, tăng giữ natri và nước ở thận, tăng thể tích tuần hoàn và đẩy huyết áp vọt lên.
Thứ tư, rối loạn chức năng nội mô làm giảm hoạt tính nitric oxide (NO), chất có tác dụng giãn mạch khiến mạch máu khó giãn nở như bình thường.
Thứ năm, thời tiết lạnh có thể làm máu cô đặc hơn, biến đổi hoạt động tiểu cầu và các yếu tố đông máu, làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối và gia tăng gánh nặng hoạt động chung cho tim.
“Từ các cơ chế này, người bệnh tăng huyết áp dễ đối mặt nhiều biến cố nguy hiểm khi rét về đột ngột. Không ít người bị tăng huyết áp vọt lên bất ngờ hoặc khó kiểm soát dù trước đó vẫn ổn định”, Tiến sĩ Thành nói.
Thứ sáu, người cao huyết áp trong những ngày trời lạnh đột ngột còn đối diện với nguy cơ hội chứng vành cấp, nhồi máu cơ tim tăng cao do tăng huyết áp, co mạch, mất cân bằng cung - cầu oxy và yếu tố huyết khối trên nền mảng xơ vữa.
Nguy hiểm hơn, huyết áp tăng cao tạo sức ép lớn lên thành mạch não, có thể gây xuất huyết não ở người có tổn thương mạch máu, đồng thời làm tăng nguy cơ thiếu máu não do huyết khối hoặc tắc mạch.
Giữ ấm và kiểm soát huyết áp ngày lạnh
TS.BS Tạ Quang Thành khuyến cáo người bệnh tăng huyết áp cần chủ động phòng vệ khi thời tiết chuyển rét. Theo đó, người bệnh phải giữ ấm cơ thể kỹ lưỡng, đặc biệt vào sáng sớm và ban đêm, tránh ra khỏi chăn ấm hoặc phòng ấm để tiếp xúc ngay với không khí lạnh ngoài trời.
Việc uống thuốc hạ huyết áp đúng liều, đúng giờ theo chỉ định của bác sĩ là bắt buộc, tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc hay giảm liều khi thấy huyết áp tạm ổn.
Bên cạnh đó, người bệnh nên đo huyết áp tại nhà đều đặn để sớm phát hiện những dao động bất thường trong những ngày rét đậm.
Đồng thời, người cao huyết áp cần duy trì chế độ ăn uống điều độ, lối sống lành mạnh và tái khám đúng hẹn cũng là cách quan trọng để bảo vệ tim mạch, nhất là với người cao tuổi hoặc có bệnh nền.


