Hơn một thế kỷ đồng hành cùng dân tộc, báo chí cách mạng Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển mình mạnh mẽ trước làn sóng công nghệ số. Dù phương thức làm báo thay đổi từng ngày, sứ mệnh phụng sự nhân dân, bảo vệ sự thật và lan tỏa những giá trị tích cực vẫn là nền tảng làm nên sức sống của báo chí.
Nhân kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, VietNamNet đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Hoài, Tổng Biên tập Báo Điện tử Dân Việt, về những giá trị cần được gìn giữ và đổi mới trong thời đại số.
Báo chí phải mang đến giá trị mà mạng xã hội không có
- Nhìn từ tiến trình 101 năm phát triển của báo chí cách mạng Việt Nam, ông có thể chia sẻ đâu là những giá trị cốt lõi cần được kế thừa và đâu là những yêu cầu mới đặt ra đối với báo chí trong kỷ nguyên số?
Nhìn lại hành trình 101 năm của báo chí cách mạng Việt Nam, tôi cho rằng điều quý giá nhất mà các thế hệ người làm báo hôm nay phải kế thừa chính là tinh thần phụng sự đất nước, phụng sự nhân dân và dấn thân vì sự thật.
Từ những năm tháng đấu tranh giành độc lập dân tộc đến công cuộc đổi mới và phát triển đất nước hôm nay, báo chí cách mạng luôn là lực lượng tiên phong trên mặt trận tư tưởng, đồng thời là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Đó là giá trị cốt lõi tạo nên bản sắc và sức sống của báo chí cách mạng Việt Nam suốt hơn một thế kỷ qua.
Tại Báo Dân Việt, tinh thần phụng sự nhân dân được thể hiện bằng những hành động cụ thể. Bên cạnh việc phản ánh đời sống nông nghiệp, nông dân, nông thôn, tờ báo còn kiên trì theo đuổi nhiều tuyến bài điều tra, giám sát và phản biện xã hội; đồng hành cùng người dân trong các vấn đề liên quan đến đất đai, môi trường, sinh kế và quyền lợi chính đáng.
Nhiều vụ việc sau khi được Dân Việt phản ánh đã được các cơ quan chức năng vào cuộc xử lý, từ tình trạng phá rừng ở Lạng Sơn, thực phẩm bẩn xâm nhập trường học tại Hà Nội và TP.HCM đến những sai phạm trong đào tạo trung cấp y tại một số trường cao đẳng. Điều đó cho thấy giá trị của báo chí không chỉ nằm ở việc cung cấp thông tin mà còn góp phần thúc đẩy những thay đổi tích cực trong xã hội.
Tuy nhiên, bước vào kỷ nguyên số, báo chí đang đối diện những thay đổi rất sâu sắc. Trong bối cảnh đó, báo chí không thể chỉ làm tốt những gì mình đã từng làm mà phải liên tục đổi mới. Nhà báo phải trở thành người xác thực thông tin, người kiến tạo tri thức và mang đến những giá trị thiết thực cho cộng đồng.
Theo tôi, công nghệ có thể thay đổi cách làm báo nhưng không thể thay đổi sứ mệnh phụng sự nhân dân, bảo vệ sự thật và góp phần thúc đẩy sự phát triển của đất nước.
- Theo ông, báo chí chính thống cần tái định vị vai trò như thế nào để tiếp tục giữ vị thế là nguồn thông tin đáng tin cậy của xã hội?
Sự bùng nổ của mạng xã hội, AI và các nền tảng số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong lĩnh vực truyền thông. Người đọc có thể tiếp cận thông tin nhanh hơn, nhiều hơn và đa dạng hơn bao giờ hết. Nhưng nghịch lý là càng nhiều thông tin, xã hội càng cần những nguồn tin đáng tin cậy.
Mạng xã hội có thể đưa tin trước, AI có thể tổng hợp thông tin trong vài giây, nhưng báo chí vẫn sở hữu những giá trị mà công nghệ khó thay thế được, đó là sự kiểm chứng, tính xác thực, trách nhiệm xã hội và bản lĩnh nghề nghiệp của người làm báo.
Vì vậy, báo chí cần tái định vị mình không chỉ là nơi đưa tin mà còn phải trở thành người xác thực thông tin, kiến tạo niềm tin và định hướng dư luận theo những giá trị tích cực.
Tương lai của báo chí không nằm ở việc sản xuất thật nhiều tin tức giống nhau mà nằm ở những nội dung có chiều sâu, có phát hiện riêng, có khả năng giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị cho cộng đồng.
AI là công cụ hỗ trợ hiệu quả cho hoạt động báo chí. Tuy nhiên, công nghệ không thể thay thế tư duy độc lập, khả năng phát hiện vấn đề và trách nhiệm với sự thật của người làm báo. Những câu chuyện chân thực từ hiện trường và hơi thở cuộc sống vẫn cần sự dấn thân của người phóng viên.
Niềm tin là tài sản lớn nhất của cơ quan báo chí
- Báo chí hiện nay không còn chỉ chạy đua để đưa tin nhanh nhất mà quan trọng hơn là phải kiểm chứng thông tin chính xác và giữ được niềm tin của công chúng. Ông nhìn nhận vấn đề này như thế nào?
Theo tôi, đây là một trong những thay đổi căn bản nhất của nghề báo trong kỷ nguyên số.
Ngày nay, thông tin có thể được lan truyền gần như tức thời trên mạng xã hội và các nền tảng số. Vì vậy, điều làm nên giá trị khác biệt của báo chí chuyên nghiệp không phải là ai đưa tin trước mà là ai mang đến thông tin đúng, đủ, có trách nhiệm và có thể kiểm chứng được.
Trong môi trường mà tin giả, tin sai sự thật và thông tin xuyên tạc xuất hiện ngày càng nhiều, niềm tin trở thành tài sản quý giá nhất của một cơ quan báo chí.
Trong dòng chảy thông tin đa chiều hiện nay, uy tín và độ tin cậy chính là yếu tố tạo nên sự khác biệt của báo chí chính thống. Uy tín của tờ báo được xây dựng bằng sự trung thực, chuẩn xác, khách quan và trách nhiệm xã hội trong từng tác phẩm báo chí.
- Theo ông, cần những điều kiện gì để quá trình sắp xếp, tinh gọn báo chí tạo ra các cơ quan báo chí có năng lực cạnh tranh và sức ảnh hưởng lớn trong môi trường truyền thông mới?
Tôi hy vọng sau quá trình sắp xếp, chúng ta sẽ hình thành được những cơ quan báo chí mạnh hơn, chuyên nghiệp hơn và có sức cạnh tranh thực sự trong môi trường truyền thông số.
Theo tôi, trước hết cần giải quyết bài toán kinh tế báo chí. Một cơ quan báo chí muốn cạnh tranh được thì phải có nguồn lực tài chính đủ mạnh để đầu tư cho nội dung chất lượng cao.
Cùng với việc sắp xếp tổ chức, cần có cơ chế để báo chí phát triển các mô hình doanh thu hợp pháp, bền vững, đồng thời bảo vệ giá trị bản quyền báo chí trước sự khai thác ngày càng lớn của các nền tảng công nghệ và hệ thống AI.
Bên cạnh đó, phải đặt chất lượng nội dung và uy tín xã hội ở vị trí trung tâm. Sức cạnh tranh của một cơ quan báo chí không đến từ quy mô bộ máy mà đến từ năng lực tạo ra những nội dung riêng có, có giá trị và tạo được ảnh hưởng đối với xã hội.
Tôi cho rằng đích đến của quá trình tinh gọn không phải là ít cơ quan báo chí hơn, mà là có nhiều cơ quan báo chí mạnh hơn; mạnh về nội dung, mạnh về công nghệ, mạnh về kinh tế báo chí và vẫn giữ vững sứ mệnh phụng sự đất nước, nhân dân.
- Xin cảm ơn ông!
.svg){kind=icon}
