Trao đổi với GS Đặng Hùng Võ về tư duy số

Đọc bài "Tư duy số: Không còn chỗ cho tình thân hữu chi phối" của GS.TSKH Đặng Hùng Võ, nguyên Thứ trưởng Bộ TN&MT, tôi thấy vấn đề mà GS đưa ra rất đáng quan tâm trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

GS Đặng Hùng Võ được phong tặng Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới vì công trạng thiết lập toàn bộ dữ liệu địa lý của Việt Nam dưới dạng thông tin số. Và ông đề xuất cần có một tư duy số. Trong bài báo, quan điểm về tư duy số của ông diễn giải việc chuyển từ định tính sang định lượng, ông nói:

"Các chỉ số như vậy là căn cứ xác đáng để mỗi quốc gia tự đánh giá mình đang ở mức nào trong từng lĩnh vực, rồi từ đó đưa ra các quyết định điều chỉnh phù hợp. Đây chính là bản chất của “tư duy số”. Tư duy con người cũng phải thay đổi từ định tính sang định lượng. Đó là sự chuyển đổi số của tư duy".

{keywords}
Một người có tư duy số hiểu được sức mạnh của công nghệ trong việc dân chủ hóa, mở rộng quy mô và tăng tốc mọi hình thức tương tác và hành động trong bối cảnh hoạt động chuyển đổi số

Phát biểu được cho là của lý thuyết gia về quản trị Peter Drucker: Cái gì đo được mới quản trị được. Điều này cũng phản ánh trong quan điểm của trường phái định lượng trong việc thiết lập các bộ chỉ tiêu, KPI. Việc ưa thích định lượng thay vì định tính đã có trước kỷ nguyên chuyển đổi số.

Tất nhiên, cũng cần lưu ý thêm quan điểm của Ridgway viết năm 1956 về những hệ lụy của phương pháp định lượng: "Không phải mọi thứ đều có thể đo lường được và không phải thứ gì đo được cũng đều quan trọng. Chỉ nhấn mạnh về đo và đề cao nó là một thiên kiến”.

Tuy nhiên, điều đáng bàn là "tư duy số" trong phát biểu của GS Võ. Nếu chỉ được diễn giải qua các bộ chỉ số đo, tôi e là khá đơn giản và chưa thấu đáo.

Các công nghệ kỹ thuật số tiên tiến như Big Data, Data Analytics, IoT cho phép dùng các thiết bị cảm biến IoT để thu thập dữ liệu từ tất cả các khía cạnh của cuộc sống con người, từ việc ăn uống, ngủ nghỉ, sinh hoạt, thể thao đến công việc, di chuyển, môi trường độ ẩm, không khí, nhiệt độ, áp suất.

Chúng ta thu được một khối lượng khổng lồ dữ liệu và nhờ vào sức mạnh gia tăng của máy tính cũng như thuật toán AI để ra quyết định. Với cách tư duy này, chúng ta tìm cách ứng dụng công nghệ kỹ thuật số tiên tiến Big Data, IoT và AI trong các hoạt động của con người chứ không phải là thiết lập bộ chỉ số.

Mặt khác, các ứng dụng công nghệ AI sử dụng Big Data nhằm đưa ra các dự đoán, hoặc chỉ dẫn như các khuyến nghị về tính cách tiêu dùng, nhịp độ sinh học, thói quen… Những dự đoán và khuyến nghị này có những chỉ dẫn về định tính.

GS Võ cũng viết: "Cách đây ít tuần, một anh bạn làm việc tại Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam có kể với tôi rằng cấp trên có xuống Cục làm việc về chuyển đổi số. Cục trưởng đã trả lời rằng chuyển đổi công nghệ số ở đây đã hoàn thành từ năm 2000. Cuộc làm việc kết thúc sớm. Nghe chuyện, tôi cũng vui lây".

Cục Đo đạc, Bản đồ và Thông tin địa lý Việt Nam đã hoàn thành Chuyển đổi số từ năm 2000? Cục có tính chất đạt đến mức độ thứ 5 theo như cách phân loại của Tony Salhanha, tác giả cuốn sách “Vì sao chuyển đổi số thất bại” không? Nếu như một tổ chức chưa đến mức độ 5 thì vẫn chưa thể xem là chuyển đổi số thành công được. Chưa kể nhiều quan điểm cho rằng chuyển đổi số là tiến trình liên tục không có sự kết thúc.

Theo tôi, Cục mới chỉ có bước số hóa thông tin địa lý thôi. Khoảng cách giữa số hóa và chuyển đổi số còn xa. Nếu chỉ hài lòng với việc số hóa và xem là xong, tôi e là quan điểm này không thỏa đáng.

{keywords}

Có tư duy số là có khả năng và thái độ cần thiết để đối mặt với nó một cách bình tĩnh, không hoảng sợ

Tuy nhiên, với nguyên lý Hanlon, suy đoán có lợi cho đối tượng tìm hiểu, tôi nghĩ rằng GS Võ có thể đã không thể trình bày hết, rõ ràng ý mình trong một bài báo ngắn.

Tại sao cần một tư duy số?

Bối cảnh công nghệ đang tiến bộ nhanh chóng theo quy luật hàm mũ với các công nghệ số tiên tới mới như truyền thông xã hội, dữ liệu lớn, điện toán di động, điện toán đám mây, trí tuệ nhân tạo, người máy… đang phá vỡ phá vỡ trật tự thế giới cũ tạo nên một khối tượng dữ liệu mà đa số là số khổng lồ. Các công nghệ này tạo ra các động lực thúc đẩy và làm “đứt gãy” các cấu trúc xã hội, thế giới cũ, tạo nên một sự dịch chuyển vô tiền khoáng hậu trong lịch sử.

Thuật ngữ "chuyển đổi số" là trên môi của mọi người. Tuy nhiên, các tổ chức đang vấp phải nhiều rào cản khi cố gắng đưa ra một chiến lược tổng thể và kế hoạch thực hiện có tính đến những thay đổi lớn được báo trước bởi các động lực công nghệ này.

Chỉ cần nhìn xung quanh, chúng ta sẽ tìm thấy các mô hình hoạt động và kinh doanh truyền thống nhường chỗ cho các mô hình sáng tạo, linh hoạt và kết nối của thế kỷ 21 như AirBnB, Uber, Alibaba và nhiều mô hình khác nữa sắp xuất hiện chỉ chờ đột phá các cách kinh doanh đã biết, thậm chí theo những cách mà chúng ta chưa thể hình dung.

Loại dịch chuyển này làm rung chuyển chính những nền tảng mà chúng ta đang vận hành. Cho nên, như một quan điểm của tôi, chuyển đổi số thực chất là công cuộc chuyển đổi tư duy, “đổi mới lần 2”.

Đối phó với “sự gián đoạn lớn” này đòi hỏi một tư duy số, không phải chỉ là sự hiểu biết về công nghệ hoặc khả năng sử dụng Facebook, Twitter và Instagram. Nó bao gồm một tập hợp các phương pháp tiếp cận, hành vi và thái độ cho phép các cá nhân và tổ chức, doanh nghiệp nhìn thấy các khả năng của kỷ nguyên kỹ thuật số, sử dụng khả năng và tận dựng động lực mà nó đem lại, để hoàn thành sứ mệnh cá nhân một cách sâu sắc và chuyên nghiệp hơn, đồng thời thiết kế ra một môi trường xã hội việc lấy con người làm trung tâm.

Một người có tư duy số hiểu được sức mạnh của công nghệ trong việc dân chủ hóa, mở rộng quy mô và tăng tốc mọi hình thức tương tác và hành động trong bối cảnh hoạt động chuyển đổi số. Có tư duy số là khả năng nắm bắt được phổ tác động này cũng như các khả năng và thái độ cần thiết để đối mặt với nó một cách bình tĩnh, không hoảng sợ.

Vài đặc trưng của tư duy số

Tôi không có tham vọng và không có khả năng trình bày đầy đủ những vấn đề về tư duy số. Chỉ xin nêu ra đây vài đặc trưng và xin mời các cao nhân góp ý thêm, ngõ hầu hoàn thiện khung tham chiếu của mình về đề tài quan trọng này.

Người có tư duy số đồng thời là người có tư duy phát triển

Carol Dweck đã phân biệt giữa tư duy cố định và tư duy tăng trưởng. Những người có tư duy cố định tin rằng trí thông minh là tĩnh, không thể phát triển nữa sau giai đoạn trưởng thành. Điều này khiến họ khó học hỏi nhanh nhẹn hoặc thích nghi với một thế giới thay đổi nhanh chóng.  

Trong khi đó, những người có tư duy phát triển có khả năng tận dụng mọi cơ hội để thu hút các nguồn lực mà họ cần để hoạt động tốt hơn. Họ thường là những người tình nguyện cung cấp thông tin, đặt câu hỏi và thử những cách làm mới. Họ có nhiều khả năng sẽ nỗ lực hơn nữa để học những điều mới và có khả năng phục hồi giúp họ vượt qua thử thách. Tư duy phát triển hỗ trợ cho tư duy số nảy nở trong một thế giới VUCA đầy biến động, không chắc chắn, phức tạp và đa nghĩa.

{keywords}
Trong thời đại công nghệ đột phá, chúng ta phải có khả năng nhìn thấy trước và thay đổi trước khi phát sinh nhu cầu thay đổi

Có cách tiếp cận linh hoạt

Linh hoạt không chỉ là thích ứng với sự thay đổi. Trong thời đại công nghệ đột phá, chúng ta phải có khả năng nhìn thấy trước và thay đổi trước khi phát sinh nhu cầu thay đổi.

Trong kỷ nguyên kỹ thuật số, điều này có nghĩa là bạn phải thoải mái với công nghệ, coi thay đổi là cơ hội và chấp nhận những cách làm việc mới mà không cảm thấy bị đe dọa.

Chấp nhận sự đa dạng

Sự đa dạng về nhận thức là điều giúp chúng ta có ý nghĩa khi đối mặt với sự phức tạp. Những người có suy nghĩ giống nhau không có khả năng đưa ra những ý tưởng đổi mới khi đối mặt với thách thức mới. Nó đòi hỏi những người có mô hình tinh thần khác nhau và thế giới quan khác nhau để cùng nhau thực hiện một cách hiệu quả.

Một tư duy số về cơ bản có nghĩa là vượt ra ngoài những điều đang có trong khung nhận thức, tham gia vào các cuộc đối thoại với những quan điểm khác nhau, và nắm lấy những ý tưởng khác nhau ngay cả khi chúng hoàn toàn khác nhau.

Người cộng tác

Hợp tác dường như là một đòi hỏi của thời đại.

Chúng ta đang sống trong một thế giới phức tạp và thay đổi bị chi phối bởi những thử thách mới lạ và không lường trước được. Đổi mới và tạo ra giá trị trong bối cảnh này đòi hỏi sự hợp tác của những cá nhân đa dạng về mặt nhận thức, những người có nhiều kinh nghiệm và cách nhìn khác nhau. Hợp tác là cách duy nhất để có ý nghĩa trong một thế giới phức tạp và xác định các phương thức hoạt động mới có hiệu quả. 

5 mức độ chuyển đổi số của một tổ chức theo Tony Salhanha:

Mức độ 1 hay còn gọi là nền tảng của chuyển đổi số liên quan tới khâu tự động hóa các hoạt động của doanh nghiệp, ví dụ xử lý đơn hàng bằng hệ thống SAP hoặc Salesforce thay cho sử dụng Excel như trước.

2- Tách lập: Một số lãnh đạo của doanh nghiệp bắt đầu nhận thức được tiềm năng đột phá của chuyển đổi số nên đứng ra bảo lãnh cho các nỗ lực này. Chẳng hạn, giám đốc tiếp thị thấy được tiềm năng của việc sử dụng online để bán hàng.

3- Đồng bộ bán phần: Giai đoạn lãnh đạo doanh nghiệp nhìn thấy nhu cầu cần có một chiến lược tổng thể đơn nhất cho chuyển đổi số. Đó là điều Jeff Immelt thực hiện khi ông tuyên bố GE sẽ trở thành doanh nghiệp số.

4- Đồng bộ toàn phần: Doanh nghiệp đã chuyển đổi toàn bộ sang một mô hình kinh doanh số mới. GE không hoàn thiện được bước này và đã phải trả giá bằng việc cổ phiếu bị hạ giá.

5- Living DNA: Công ty không những chuyển đổi mô hình kinh doanh, mà còn thay đổi cả văn hóa doanh nghiệp. Chuyển đổi số trở thành một động cơ chuyển đổi vĩnh cửu, liên tục đổi mới các hoạt động của doanh nghiệp. Netflix là một ví dụ. 

Đào Trung Thành 

Tư duy số: Không còn chỗ cho tình thân hữu chi phối

Tư duy số: Không còn chỗ cho tình thân hữu chi phối

Việc cần làm trong chuyển đổi số là hình thành các chỉ số định lượng để chuyển đổi sang “tư duy số”… Có như vậy, các quyết định mới đạt hiệu quả cao và không còn chỗ cho tình thân hữu chi phối.

tin nổi bật

Chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành: Cơ sở nào để nói CPI sai?

Có người nói với tôi họ có cảm giác CPI không đúng. Tôi trả lời, lấy cơ sở nào để nói CPI là sai? Về mặt khoa học thì không chứng minh được - chuyên gia kinh tế Võ Trí Thành chia sẻ.

Ứng xử với tiền tệ và tài khóa khi lạm phát Việt Nam thấp bậc nhất thế giới

Chính sách tiền tệ và tài khóa dường như được thắt chặt để chống lạm phát - được báo cáo thấp bậc nhất thế giới - thay vì để phục hồi sản xuất, thúc đẩy tăng trưởng như doanh nghiệp và nền kinh tế cần sau mấy năm dịch bệnh.

Kiên định kiểm soát lạm phát dưới 4%

Chính phủ kiên định thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế đạt mức khoảng 7%, kiểm soát lạm phát tăng dưới 4%, tăng trưởng tín dụng khoảng 14% trong năm nay dù có rất nhiều khó khăn và biến động.

Khi Bí thư Thành ủy TP.HCM cám ơn Thủ tướng

Bí thư Thành ủy TP.HCM Nguyễn Văn Nên đã cám ơn Thủ tướng có chỉ đạo kịp thời, cụ thể, rõ ràng, giúp cho công trình trọng điểm của thành phố được triển khai và giải quyết được những vướng mắc vừa qua.

Những nghịch lý tăng trưởng

Tốc độ tăng trưởng kinh tế gia tăng và hàng loạt lĩnh vực sản xuất, kinh doanh khởi sắc trong nửa đầu năm nay là điều thật sự đáng mừng, thể hiện kết quả sinh động, thuyết phục nhất của việc chuyển đổi trong chính sách chống Covid-19.

Lạm phát và lòng tin

Là phóng viên theo dõi vĩ mô, tôi thường tìm đọc những con số thống kê vì hơn mọi nhận định, đánh giá có thể thiên kiến, con số mới giúp bổ sung cái nhìn bao quát nhất.

3 hạt khô nẩy cây vàng, đặc sản Việt vươn ra thế giới thu chục nghìn tỷ

Từ 3 hạt vải của cụ Hoàng Văn Cơm đem về ươm trồng ở quê hương Thanh Hà, đến nay vải thiều vang danh thế giới, thành đặc sản gần chục nghìn tỷ.

Giảm thuế xăng dầu, dân chờ làn gió mát giữa nắng hè

Bộ Tài chính đã trình Thủ tướng phương án giảm thuế tiêu thụ đặc biệt và thuế giá trị gia tăng đối với xăng dầu sau khi tham mưu điều chỉnh giảm thuế bảo vệ môi trường xuống mức sàn từ đầu tháng 8 đến cuối năm.

Giảm thuế xăng dầu là cấp bách hơn bao giờ hết

“Chị cho em 50 ngàn tiền xăng. À, 30 ngàn thôi”. “Chị cho 100 ngàn. Thôi, 70 ngàn”. Những lời hội thoại này tôi nghe được khi đứng quan sát dòng người xếp hàng mua xăng hôm qua.

Nhà báo cần khơi gợi năng lượng tích cực, để người khó khăn vẫn thấy đường đi

Khi đặt bút viết, cần khơi gợi được năng lượng tích cực trong mỗi con người, để họ thấy rằng trong cái khó vẫn tìm thấy đường đi, Bộ trưởng Lê Minh Hoan chia sẻ về nghề báo.

Vươn lên tự chủ chứ không chịu phụ thuộc

Tư tưởng của Thủ tướng phát triển nền kinh tế “tự chủ, độc lập” trong bối cảnh hội nhập kinh tế sâu rộng là cực kỳ xác đáng.

Tình thế gian nan cần quyết sách mạnh mẽ

Kỳ họp thứ 3 của Quốc hội khai mạc hôm nay được hy vọng sẽ giám sát, đánh giá những vấn đề kinh tế - xã hội đặt ra gay gắt sau đại dịch và nền kinh tế thế giới biến động khó lường.

Chậm tiêu tiền công và chuyện dám nghĩ, dám làm

Hồi đầu tháng này, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã ký quyết định thành lập 6 tổ công tác do 4 Phó Thủ tướng và 2 Bộ trưởng làm tổ trưởng.

Bộ trưởng Lê Minh Hoan: Phải trí thức hóa nông dân

Trong tham luận tại hội nghị Trung ương 5 vừa diễn ra, Bộ trưởng NN&PTNT Lê Minh Hoan nhấn mạnh yêu cầu phải trí thức hóa nông dân, giúp nông dân làm giàu.

Giấc mơ tăng trưởng của Thủ đô

Trung tuần tháng 10 và đầu tháng 11 năm ngoái, khi các biện pháp phong tỏa để chống dịch Covid-19 trên bình diện cả nước được dỡ bỏ, lãnh đạo TP Hà Nội lập tức tổ chức hai buổi đối thoại với doanh nghiệp.