Trung Quốc không chỉ phạt streamer, mà ‘xử’ cả nền tảng đứng sau

Không chỉ xử lý những cá nhân xuất hiện trước camera, Trung Quốc đang mở rộng trách nhiệm đến các công ty quản lý streamer, thường được gọi là MCN (Multi-Channel Network).

Các MCN tuyển chọn, đào tạo, quản lý streamer và hỗ trợ hoạt động thương mại. Khi livestream trở thành một ngành kinh doanh lớn, các công ty này cũng trở thành một mắt xích quan trọng trong việc định hình nội dung, cách thức tương tác với người xem và hoạt động kiếm tiền của streamer.

Quy tắc ứng xử dành cho streamer mạng do Tổng cục Phát thanh Truyền hình Quốc gia và Bộ Văn hóa và Du lịch Trung Quốc ban hành yêu cầu các nền tảng và đơn vị quản lý streamer thực hiện trách nhiệm đào tạo, quản lý thường ngày, lập hồ sơ đánh giá và xây dựng cơ chế cảnh báo, xử lý vi phạm.

Với những streamer vi phạm nghiêm trọng hoặc tái phạm, đơn vị quản lý phải thực hiện các biện pháp tương ứng. Nền tảng cũng được yêu cầu quản lý chặt các MCN, đặc biệt những tổ chức có nhiều tài khoản vi phạm hoặc phối hợp tạo dư luận, thao túng tương tác và các hoạt động khác gây rối trật tự không gian mạng.

Trách nhiệm vì thế không còn dừng ở câu hỏi "ai là người nói câu vi phạm trên sóng", mà mở rộng sang "ai tuyển dụng, quản lý và hưởng lợi từ hoạt động đó".

Một biểu hiện rõ hơn của cơ chế này là việc yêu cầu công khai quan hệ giữa streamer và MCN. Các nền tảng phải hiển thị thông tin MCN quản lý đối với những tài khoản thuộc diện quản lý. Từ năm 2026, Douyin tiếp tục thúc đẩy hiển thị thông tin MCN trên trang chủ của các tài khoản livestream nhóm, đồng thời tăng cường đào tạo và quản lý các tổ chức này.

Khi MCN hoặc tài khoản vi phạm, nền tảng có thể áp dụng nhiều biện pháp, từ hạn chế dịch vụ, tạm dừng quyền kiếm tiền, hạn chế lưu lượng đến đóng tài khoản hoặc loại MCN khỏi nền tảng.

Trách nhiệm cũng được đẩy lên các nền tảng có hàng trăm triệu người sử dụng.

Douyin, Kuaishou, Bilibili, WeChat Channels hay Xiaohongshu không chỉ có nghĩa vụ xóa nội dung vi phạm sau khi được phát hiện, mà còn phải điều chỉnh cách thiết kế sản phẩm, thuật toán và cơ chế tương tác nếu những yếu tố này khuyến khích hành vi tiêu cực.

Động thái mới nhất được Cục Quản lý Không gian mạng Trung Quốc (CAC) công bố ngày 24/8 cho thấy phạm vi can thiệp đã đi sâu vào chính cách livestream được vận hành.

Trong đợt chấn chỉnh hoạt động livestream nhóm, nhà chức trách cho biết các nền tảng đã xử lý hơn 7.200 phòng livestream vi phạm và hơn 2.200 tài khoản. Một số MCN có vấn đề nghiêm trọng cũng bị nền tảng thanh lọc, loại khỏi hệ thống.

Các nền tảng đồng thời được yêu cầu thay đổi những tính năng có thể thúc đẩy người xem chi tiền hoặc tạo tương tác thiếu lành mạnh.

Bilibili đã điều chỉnh cách vận hành livestream nhóm, gỡ các cơ chế như nhân điểm, cộng điểm theo cấp độ và đua bảng xếp hạng vốn có thể kích thích người xem tặng thưởng. Kuaishou hoàn thiện tiêu chuẩn kiểm duyệt đối với livestream nhóm và nâng cấp năng lực kỹ thuật nhằm nhận diện chính xác hơn những nội dung, cách thức tương tác không phù hợp.

Xiaohongshu áp dụng biện pháp hạn chế lưu lượng đối với những hoạt động như liên tục hô hào kích thích người xem hoặc tổ chức các màn PK (đối kháng) không có nội dung thực chất. Trong khi đó, WeChat Channels triển khai xác minh danh tính đối với những tài khoản bị nghi do người chưa thành niên sử dụng khi tham gia livestream nhóm.

Những thay đổi này cho thấy cách tiếp cận của nhà quản lý đang chuyển từ kiểm duyệt nội dung sang kiểm soát cả cơ chế tạo ra nội dung. Một bảng xếp hạng, cách tính điểm hay cơ chế tặng thưởng nếu tạo động lực cho người dùng chi tiền quá mức hoặc streamer thực hiện hành vi phản cảm cũng có thể trở thành đối tượng bị điều chỉnh.

Một lĩnh vực khác được Trung Quốc kiểm soát chặt là việc trẻ vị thành niên sử dụng livestream và các tính năng tặng thưởng.

Các nền tảng đã triển khai "Chế độ thanh thiếu niên", trong đó giới hạn thời gian sử dụng, nội dung và một số tính năng. Theo quy định, trong chế độ này, các dịch vụ phải được giới hạn về thời gian và tắt sau 22h.

Quy định mới về hoạt động tặng thưởng trong livestream được CAC ban hành tháng 4/2026 cũng phân chia trách nhiệm theo độ tuổi, thay vì áp dụng một lệnh cấm chung với toàn bộ người dưới 18 tuổi.

Theo đó, nền tảng không được cung cấp dịch vụ tặng thưởng cho người dưới 8 tuổi. Với người từ 8 đến dưới 16 tuổi, việc tặng thưởng phải có sự đồng ý của người giám hộ. Người từ 16 đến dưới 18 tuổi phải có sự đồng ý của người giám hộ hoặc đáp ứng yêu cầu xác minh thu nhập.

Nền tảng đồng thời phải xử lý các tranh chấp hoàn tiền liên quan đến việc trẻ vị thành niên tặng thưởng, đặt lợi ích của trẻ lên hàng đầu.

Cách tiếp cận này cho thấy trách nhiệm bảo vệ trẻ em không chỉ đặt lên phụ huynh. Nền tảng phải xây dựng các lớp xác minh và kiểm soát ngay trong sản phẩm để giảm khả năng trẻ tự ý sử dụng tài khoản, livestream hoặc chi tiền.

Từ MCN đến nền tảng, từ thuật toán đến tính năng tặng thưởng, Trung Quốc đang hình thành một mô hình quản lý nhiều tầng đối với nền kinh tế livestream. Cá nhân vi phạm vẫn là đối tượng bị xử lý, nhưng trách nhiệm ngày càng được đẩy ngược lên những chủ thể có khả năng kiểm soát hành vi ngay từ đầu.

Điều này tạo ra một thay đổi đáng chú ý trong cách quản lý nền kinh tế nội dung: thay vì chỉ "dọn rác" sau khi nội dung xấu xuất hiện, nền tảng và các đơn vị đứng sau streamer phải tham gia ngăn chặn từ khâu tuyển chọn, đào tạo, thiết kế sản phẩm, phân phối nội dung đến kiếm tiền.