Hợp tác xã nấm sạch với 5 "tự", 5 "cùng"
Cơ nghiệp của vợ chồng ông Nguyễn Quốc Hương và bà Ngô Thị Kim Liên ở thôn Sơn Lý, xã Đông Trạch, tỉnh Quảng Trị bắt đầu từ nhu cầu riêng của gia đình.
Khoảng 15 năm trước, khi tìm mua nấm linh chi, loại dược liệu được gia đình kỳ vọng hỗ trợ sức khỏe cho người bố mắc bệnh, ông Hương nảy ra ý tưởng tự trồng nấm. Ban đầu, mục đích chỉ là chủ động nguồn nấm sử dụng trong gia đình, giảm chi phí. Sau đó, nhận thấy nhu cầu từ thị trường, ông cùng vợ quyết định tìm hiểu để phát triển nghề trồng nấm.
Hai vợ chồng tìm đến nhiều trang trại nấm lớn để tham quan, học hỏi kỹ thuật, rồi bắt tay gây dựng cơ sở sản xuất khoảng 100m2.
Theo ông Hương, trồng nấm không đòi hỏi vốn đầu tư quá lớn nhưng yêu cầu người sản xuất phải nắm chắc kỹ thuật. Mỗi loại nấm có đặc tính sinh trưởng khác nhau, từ khâu làm phôi giống đến kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và môi trường đều phải được thực hiện chính xác.
Năm 2016, bà Ngô Thị Kim Liên sáng lập HTX Nấm sạch Tuấn Linh, định hướng sản xuất sạch, hữu cơ theo chuỗi giá trị. HTX xây dựng quy trình từ sản xuất giống, nuôi trồng, chế biến đến tiêu thụ, đồng thời liên kết với nông dân.
Đến nay, HTX liên kết 34 tổ hợp tác và hơn 500 hộ dân, hỗ trợ giống, vật tư, kỹ thuật, bao tiêu sản phẩm và kết nối thị trường.
Mô hình được tổ chức theo phương châm “5 tự” gồm tự giác, tự nguyện, tự chủ, tự quản, tự chịu trách nhiệm và “5 cùng”: cùng nghĩ, cùng làm, cùng hưởng, cùng chịu trách nhiệm, cùng phát triển.
Nhờ tham gia chuỗi liên kết, nhiều hộ dân có điều kiện mở rộng sản xuất, giảm tình trạng làm nhỏ lẻ và thiếu đầu ra. Thu nhập bình quân của các hộ liên kết đạt khoảng 70-150 triệu đồng/hộ/năm.
Không chỉ bao tiêu sản phẩm, ông Hương còn trực tiếp truyền nghề, hướng dẫn nông dân theo hình thức “cầm tay chỉ việc”. Từ đó, nhiều hộ thành lập tổ hợp tác, HTX trồng nấm, được Tuấn Linh tiếp tục hỗ trợ kỹ thuật và đầu ra.
Từ 100m2 trồng nấm đến doanh thu 18,5 tỷ đồng
Khi sản lượng tăng, HTX đầu tư máy móc, công nghệ, đẩy mạnh chế biến sâu nhằm nâng giá trị thay vì phụ thuộc vào nấm tươi.
Hiện cơ sở có hệ thống máy nghiền nguyên liệu, sản xuất trà túi lọc, đóng gói, chiết và cô cao, hút chân không, trộn nguyên liệu, đóng phôi nấm cùng hệ thống phòng lạnh vô trùng. Việc cơ giới hóa giúp nâng năng suất, ổn định chất lượng và kiểm soát chi phí sản xuất.
Từ nấm linh chi, HTX phát triển nhiều sản phẩm như cao nấm linh chi, trà linh chi hòa tan, trà linh chi kết hợp cà gai leo, trà xanh và nấm linh chi nguyên bào tử. Giống nấm Vân chi cũng được đưa vào sản xuất thương mại và chế biến thành trà túi lọc.
Đáng chú ý, năm 2024, bà Ngô Thị Kim Liên được Cục Sở hữu trí tuệ, Bộ Khoa học và Công nghệ cấp bằng độc quyền đối với “Quy trình sản xuất nước mắm chay từ nấm”.
Từ nền tảng cây nấm, HTX tiếp tục mở rộng sang các sản phẩm chế biến từ nông sản địa phương như lạc, vừng, đậu xanh, đậu đỏ; đồng thời phát triển trà rau má, trà cà gai leo, trà xạ đen...
Đến nay, HTX có khoảng 20 sản phẩm, trong đó 14 sản phẩm đạt OCOP từ 3-5 sao. Một số sản phẩm đạt tiêu chuẩn VietGAP, ISO 22000:2018 và chứng nhận hữu cơ.
HTX đẩy mạnh chuyển đổi số trong tiêu thụ, từ truy xuất nguồn gốc QR, bán hàng điện tử, thương mại điện tử đến livestream và kết nối hệ thống phân phối. Sản phẩm đã có mặt tại nhiều siêu thị, cửa hàng nông sản sạch trên cả nước, đồng thời xuất khẩu sang Lào, Thái Lan và Nga.
HTX cũng phát triển sản xuất tuần hoàn, tận dụng mùn cưa, rơm rạ làm nguyên liệu trồng nấm; phôi sau thu hoạch được ủ thành phân hữu cơ, còn túi nilon được phân loại để tái chế.
Sau gần 10 năm hoạt động, HTX Nấm sạch Tuấn Linh đạt doanh thu bình quân hơn 18 tỷ đồng/năm; riêng năm 2025 đạt hơn 18,5 tỷ đồng. HTX tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho khoảng 60 lao động, với thu nhập 7-12 triệu đồng/người/tháng. Thông qua chuỗi liên kết, hàng trăm lao động khác có thêm sinh kế từ nghề trồng và cung ứng nguyên liệu.
Năm 2026, bà Ngô Thị Kim Liên được bình chọn danh hiệu “Nông dân Việt Nam xuất sắc 40 năm Đổi mới”.
Theo ông Nguyễn Quốc Hương, thời gian tới, HTX hướng tới thị trường Halal, đồng thời tiếp tục chuẩn hóa quy trình, nâng cao chất lượng và giá trị thương hiệu.
.svg){kind=icon}
