Hành trình từ vài doanh nghiệp tiên phong đến hàng chục công ty Việt đạt chuẩn IATF 16949 sau 10 năm cho thấy đổi mới công nghệ là điều kiện sống còn. IATF 16949 được coi là tiêu chuẩn quản lý chất lượng khắt khe nhất trong ngành công nghiệp ô tô, bởi nó không cho phép sai số mang tính ngẫu nhiên. Mọi rủi ro đều phải được dự báo trước, mọi lỗi phải được ngăn chặn từ gốc, và mọi sản phẩm đều phải giống nhau về chất lượng dù được sản xuất ở bất kỳ ca, bất kỳ nhà máy nào trong chuỗi.
Chính vì vậy, khác với nhiều tiêu chuẩn quản lý khác, IATF 16949 không thể đạt được chỉ bằng việc “siết kiểm tra đầu ra”. Doanh nghiệp buộc phải đổi mới toàn diện: từ công nghệ sản xuất, công nghệ đo kiểm, hệ thống dữ liệu, đến tư duy quản trị và kỷ luật thực thi trong nhà máy.
Từ “5 doanh nghiệp” đến gần 40 công ty đạt chuẩn
Nhìn lại chặng đường phát triển của cộng đồng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam, bà Trương Thị Chí Bình, Phó Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), cho biết: khoảng 10 năm trước, khi Việt Nam bắt đầu nói nghiêm túc về tham gia chuỗi cung ứng ô tô toàn cầu, “chỉ có khoảng 5 doanh nghiệp dám theo đuổi và làm IATF 16949”.
Theo bà Bình, đây là giai đoạn mà nhiều doanh nghiệp còn e ngại chi phí đầu tư, e ngại rủi ro bị loại khỏi chuỗi, và đặc biệt là chưa quen với tư duy sản xuất hàng loạt theo chuẩn toàn cầu. “IATF 16949 khó ở chỗ không cho phép làm theo cảm tính. Mọi thứ phải có hệ thống, có dữ liệu và có khả năng truy xuất”, bà Bình nhấn mạnh.
Sau một thập kỷ, con số doanh nghiệp trong VASI đạt chứng nhận IATF 16949 đã tăng lên khoảng 40 công ty. Dù vẫn còn khiêm tốn so với quy mô ngành, nhưng đây được xem là bước tiến quan trọng, phản ánh năng lực hấp thụ công nghệ và khả năng thay đổi của doanh nghiệp Việt.
IATF 16949 buộc doanh nghiệp phải đổi mới công nghệ
Điểm cốt lõi của IATF 16949 nằm ở triết lý “phòng ngừa lỗi thay vì sửa lỗi”. Điều này buộc doanh nghiệp phải đầu tư mạnh cho công nghệ, không chỉ ở máy móc mà cả ở hệ thống kiểm soát và dữ liệu.
Trong sản xuất cơ khí và nhựa cho ô tô, nhiều doanh nghiệp Việt từng quen với mô hình “gia công theo đơn hàng”, nơi chất lượng phụ thuộc lớn vào tay nghề thợ và kinh nghiệm quản đốc. Khi chuyển sang IATF 16949, cách làm này không còn phù hợp. Doanh nghiệp phải chứng minh được năng lực quá trình, độ ổn định của thiết bị, độ tin cậy của hệ thống đo và khả năng truy xuất từng lô sản phẩm.
Theo bà Trương Thị Chí Bình, không ít doanh nghiệp thất bại ngay từ vòng đầu vì “không đổi được tư duy kỹ sư”. Kỹ sư không chỉ làm ra sản phẩm đạt bản vẽ, mà phải hiểu vì sao đặc tính đó là quan trọng, vì sao cần kiểm soát chặt biến thiên, và vì sao một thay đổi nhỏ trong quy trình cũng phải được đánh giá rủi ro.
Câu chuyện doanh nghiệp: đổi tư duy trước khi đổi máy móc
Một ví dụ được nhắc đến nhiều là Công ty Công nghệ An Thịnh – doanh nghiệp từng chia sẻ rằng thách thức lớn nhất khi bước vào chuỗi ô tô không phải là mua máy CNC hay dây chuyền mới, mà là thay đổi tư duy của đội ngũ kỹ sư và quản lý chất lượng.
Từ chỗ quen sản xuất các sản phẩm điện – điện tử dân dụng, An Thịnh buộc phải xây dựng lại toàn bộ hệ thống quản lý chất lượng khi theo đuổi khách hàng ô tô. Các công cụ như FMEA, Control Plan, SPC hay PPAP không còn là “thủ tục hồ sơ” mà trở thành công cụ sống, được cập nhật liên tục theo lỗi và phản hồi của khách hàng.
Một trường hợp khác là doanh nghiệp Cát Thái (Cathaco), đơn vị đã duy trì IATF 16949 trong nhiều năm và mở rộng quy mô sản xuất linh kiện nhựa kỹ thuật cho ngành ô tô. Sau khi vượt qua giai đoạn khó nhất là chuẩn hóa hệ thống, doanh nghiệp này tiếp tục đầu tư vào tự động hóa và số hóa dữ liệu chất lượng, đồng thời mở rộng liên kết với các nhà cung ứng trong nước để hình thành chuỗi giá trị nội địa.
Theo lãnh đạo Cát Thái, đạt chứng chỉ chỉ là bước đầu; giá trị thực nằm ở việc duy trì kỷ luật chất lượng mỗi ngày, bởi khách hàng ô tô có thể audit bất kỳ lúc nào và không chấp nhận sai sót lặp lại.
Nút thắt lớn nhất: vốn, nhân lực và kỷ luật thực thi
Dù số doanh nghiệp đạt IATF 16949 tăng lên, bà Trương Thị Chí Bình cho rằng thách thức lớn nhất vẫn nằm ở bài toán vốn và nhân lực. Đầu tư cho máy móc, thiết bị đo, phần mềm quản lý chất lượng và đào tạo nhân sự là khoản chi không nhỏ, trong khi chu kỳ hoàn vốn kéo dài.
“Tuy nhiên, điều khó nhất không phải là tiền, mà là kỷ luật thực thi”, bà Bình nói. Theo bà, IATF 16949 không chấp nhận kiểu làm “nửa vời”: hôm nay làm đúng, ngày mai bỏ qua vì bận sản xuất. Một khi doanh nghiệp không duy trì được kỷ luật, hệ thống sẽ sụp đổ rất nhanh.
Hành trình từ 5 doanh nghiệp tiên phong đến khoảng 40 công ty đạt IATF 16949 sau 10 năm cho thấy một thực tế rõ ràng: đổi mới công nghệ là điều kiện cần, nhưng đổi mới tư duy quản trị mới là điều kiện đủ.
Trong bối cảnh các hãng xe toàn cầu ngày càng siết chặt tiêu chuẩn, doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ Việt Nam không còn nhiều lựa chọn. Hoặc chấp nhận đầu tư dài hạn để tham gia chuỗi giá trị cao hơn, hoặc đứng ngoài cuộc chơi sản xuất hàng loạt toàn cầu.
Như bà Trương Thị Chí Bình từng khẳng định, “tiêu chuẩn nào khó nhất thì cũng chỉ là để tuân thủ”. Vấn đề còn lại là doanh nghiệp có đủ quyết tâm, đủ kiên trì và đủ năng lực để theo đuổi đến cùng hay không.
Song Minh
.svg){kind=icon}
