Một buổi trao đổi chưa trọn vẹn
Trong nhiều năm phụ trách chuyên môn, cô Nguyễn Thị Kim Huệ, Phó Hiệu trưởng Trường Mầm non Hoa Mai (Cam Lộ, Quảng Trị), luôn trăn trở khi giáo viên tuy làm tốt theo kế hoạch nhưng vẫn lúng túng trong việc tự đánh giá và điều chỉnh hoạt động dạy học. Việc đổi mới vì thế chưa thực sự xuất phát từ bên trong mỗi giáo viên, mà vẫn mang tính thực hiện theo hướng dẫn.
Sau khi tham gia tập huấn trong khuôn khổ dự án TALK Talk do Tổ chức Hợp tác Phát triển và Hỗ trợ kỹ thuật Vùng Fla-măng, Vương quốc Bỉ (VVOB) triển khai, cô Huệ tiếp cận với kỹ thuật khai vấn, một phương pháp đặt trọng tâm vào việc đặt câu hỏi và lắng nghe, thay vì đưa ra nhận xét hay lời khuyên trực tiếp.
Cơ hội để thử nghiệm cách tiếp cận này đến trong một buổi dự giờ hoạt động làm quen văn học của cô giáo Thu Hoài với câu chuyện “Cáo, Thỏ và Gà trống”. Tiết dạy được chuẩn bị chu đáo, từ đồ dùng đến cách tổ chức. Tuy nhiên, điều khiến người dự giờ trăn trở là lớp học chưa thật sự mang tính tương tác, trẻ chủ yếu ngồi nghe, các câu hỏi thiên về việc ghi nhớ nội dung, và trò chuyện giữa cô và trẻ còn hạn chế.
Trong phần trao đổi sau giờ dạy, thay vì nhận xét trực tiếp, cô Huệ lựa chọn bắt đầu bằng những câu hỏi gợi mở để giáo viên tự nhìn lại tiết học của mình. Cô Hoài cho rằng tiết dạy “khá ổn”, các hoạt động diễn ra đúng kế hoạch và chưa thấy cần điều chỉnh.
Không khí trao đổi dần chững lại. Những câu hỏi của cô Huệ dường như chạm vào một khoảng trống mà cô Hoài chưa từng nghĩ tới. Khi được hỏi về hệ thống câu hỏi hay cách tổ chức hoạt động, cô Hoài có phần bối rối, im lặng một lúc rồi đáp khá dè dặt: “Dạ… cái đó em chưa nghĩ tới”.
Cô Huệ nhận ra ánh mắt bối rối của giáo viên và chính mình cũng chợt nhận ra rằng, việc thay đổi không thể diễn ra ngay trong một cuộc trò chuyện. Buổi khai vấn khép lại mà chưa có câu trả lời rõ ràng, nhưng lại để lại nhiều suy nghĩ cho cả hai phía.
“Lúc đó tôi tự hỏi, mình đã thực sự tạo được cảm giác an toàn để giáo viên chia sẻ chưa, hay vô tình khiến họ cảm thấy đang bị đánh giá?”, cô Huệ nhớ lại.
Đáp lời bằng những thay đổi tích cực
Ba ngày sau, điều bất ngờ đã xảy ra khi cô giáo Thu Hoài chủ động tìm đến với vẻ mặt phấn khởi: “Cô ơi, hôm nay em thử dạy lại tiết kể truyện đó theo cách khác”, cô nói. “Em đổi hệ thống câu hỏi sang hướng gợi mở, rồi cho trẻ nhập vai đoạn cáo bị đuổi. Trẻ cười nhiều lắm, còn tự nghĩ thêm lời thoại nữa. Em thấy lớp vui hẳn lên”.
Không có một bản góp ý chi tiết, cũng không có hướng dẫn cụ thể nào. Sự thay đổi đến từ chính quá trình tự suy ngẫm của giáo viên được bắt đầu từ những câu hỏi còn dang dở trong buổi trao đổi trước đó.
Với cô Huệ, đó là khoảnh khắc quan trọng, bởi điều tạo nên chuyển biến không phải là lời khuyên mà là khi giáo viên tự nhìn lại và tự quyết định thay đổi. Những câu hỏi trong buổi khai vấn, dù chưa trọn vẹn, vẫn âm thầm tạo ra một khoảng suy ngẫm để giáo viên nhìn lại thực hành của mình.
Từ trải nghiệm này, nhà trường không chỉ thay đổi cách trao đổi cá nhân mà còn điều chỉnh cách tổ chức sinh hoạt chuyên môn theo hướng tăng cường khai vấn và suy ngẫm sâu. Thay vì tập trung vào nhận xét đúng - sai, các buổi trao đổi chuyển sang đặt câu hỏi, lắng nghe và khuyến khích giáo viên chia sẻ cách nghĩ của mình. Việc vận dụng và kết hợp các kỹ thuật được tiếp cận từ dự án TALK Talk đã giúp giáo viên dần tự tin, chủ động hơn trong việc quan sát trẻ, từ đó điều chỉnh hoạt động và tổ chức lớp học theo hướng lấy trẻ làm trung tâm.
Theo cô Huệ, giá trị cốt lõi của việc khai vấn không nằm ở việc đưa ra câu trả lời và tạo ra kết quả ngay lập tức, mà ở việc giúp giáo viên nhận ra rằng họ có thể tự tìm ra câu trả lời của mình. Và khi điều đó xảy ra, sự thay đổi không còn là yêu cầu mà trở thành lựa chọn tự thân của mỗi giáo viên.
VVOB là tổ chức phi lợi nhuận từ Vương quốc Bỉ, hoạt động tại Việt Nam từ năm 1992. Từ năm 2014, VVOB tại Việt Nam tập trung hoàn toàn vào lĩnh vực giáo dục. Dự án TALK Talk (Giáo viên mầm non áp dụng kiến thức và kỹ năng giảng dạy tạo môi trường học giàu ngôn ngữ cho trẻ) được triển khai trong giai đoạn 2022 - 2026 tại Quảng Trị, Tuyên Quang và Gia Lai, nhằm hỗ trợ giáo viên và cán bộ quản lý mầm non qua các hoạt động tập huấn, khai vấn, suy ngẫm,....
Bích Đào
.svg){kind=icon}
