“Từ vị trí người ra đi, chúng tôi trở thành người cùng đi với dân tộc”

Từ trải nghiệm của một người Việt xa quê nhiều thập kỷ, bà Phan Bích Thiện - Ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Diễn đàn Phụ nữ Việt Nam tại châu Âu, Chủ tịch Hội Phụ nữ Việt Nam tại Hungary - đã khái quát rất xúc động: “Tôi rời khỏi Việt Nam cách đây đúng 40 năm. Từ vị trí “người ra đi” nay chúng tôi trở thành “người cùng đi” với dân tộc”.

Câu nói này không chỉ là tâm sự cá nhân, mà phản ánh sự chuyển biến sâu sắc trong quan hệ giữa quê hương và cộng đồng người Việt ở nước ngoài: từ khoảng cách địa lý đến sự gắn bó trách nhiệm; từ ký ức quê nhà đến hành động vì tương lai chung; từ “hướng về” sang tâm thế “cùng tham gia”.

Nguồn lực kiều bào trước hết không nên được hiểu hẹp là kiều hối hay đầu tư tài chính. Đó còn là đội ngũ trí thức, chuyên gia, doanh nhân, nhà khoa học, nghệ sĩ, nhà hoạt động xã hội, phụ nữ, thanh niên và những người Việt có uy tín trong xã hội sở tại. Họ có lợi thế đặc biệt: hiểu Việt Nam, đồng thời hiểu luật lệ, văn hóa, thị trường và phương thức vận hành của nước bạn. Chính vì vậy, họ có thể trở thành những “sứ giả nhân dân” tự nhiên, góp phần đưa Việt Nam đến gần hơn với thế giới và đưa các nguồn lực quốc tế đến gần hơn với Việt Nam.

Từ hoạt động cộng đồng đến đối ngoại nhân dân

Bà Phan Bích Thiện chia sẻ, thực tiễn hoạt động của Diễn đàn Phụ nữ Việt Nam tại châu Âu cho thấy, khi cộng đồng được tổ chức theo phương thức mở, linh hoạt và có mục tiêu chung, sức lan tỏa có thể vượt ra ngoài phạm vi một hội đoàn truyền thống.

Được hình thành từ tháng 6/2023, Diễn đàn Phụ nữ Việt Nam tại châu Âu quy tụ phụ nữ Việt từ 18 quốc gia, với Ban điều hành gồm 65 người. Với tiêu chí “Tự tin, Năng động, Sáng tạo, Kết nối”, diễn đàn đã trở thành một mạng lưới liên kết có uy tín, tổ chức nhiều hoạt động thiết thực trong xây dựng cộng đồng, gìn giữ bản sắc văn hóa, hỗ trợ phụ nữ hội nhập, thúc đẩy đối ngoại nhân dân và hướng về quê hương.

Một dấu ấn đáng chú ý là việc Diễn đàn tổ chức thành công các sự kiện tại phòng Thượng viện Nhà Quốc hội Hungary, với sự tham gia của lãnh đạo Quốc hội Hungary. Đây không chỉ là thành công của một tổ chức phụ nữ người Việt tại châu Âu, mà còn là minh chứng cho khả năng nâng tầm vị thế cộng đồng người Việt trong xã hội sở tại. Khi một hoạt động của kiều bào được đặt trong không gian chính trị - xã hội trang trọng của nước bạn, đó cũng là một hình thức đối ngoại nhân dân giàu ý nghĩa.

Đại đoàn kết dân tộc, trong bối cảnh ấy, không khép lại trong không gian cộng đồng người Việt. Nó được mở rộng ra các mối quan hệ với bạn bè sở tại, với các tổ chức quốc tế, với những diễn đàn đa phương và những nhịp cầu văn hóa. Người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ giữ gìn bản sắc cho mình, mà còn góp phần giới thiệu hình ảnh Việt Nam tự tin, năng động, nhân văn và hội nhập.

Mặt trận Tổ quốc - cầu nối của niềm tin và đồng thuận

Theo bà Phan Bích Thiện, trong giai đoạn mới, vai trò của MTTQ càng trở nên quan trọng. Mặt trận không chỉ là trung tâm tập hợp, đoàn kết các tầng lớp nhân dân trong nước, mà còn là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.

Bà chia sẻ, qua 4 nhiệm kỳ tham gia Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, bà đã cảm nhận rõ hơn vai trò tập hợp, đoàn kết toàn dân tộc của Mặt trận, trong đó có việc kết nối hơn 6 triệu người Việt Nam ở nước ngoài như một bộ phận không tách rời của dân tộc.

“Điều cốt lõi ở đây là niềm tin. Kiều bào chỉ có thể gắn bó sâu sắc khi họ cảm thấy được tôn trọng, được lắng nghe và được tạo điều kiện tham gia vào các công việc chung của đất nước. Khi kiều bào được lắng nghe, họ sẽ có sự gắn bó rất sâu sắc với quê hương”, bà Phan Bích Thiện nhấn mạnh.

Nữ kiều bào cho rằng, đây cũng là yêu cầu đổi mới phương thức vận động, tập hợp kiều bào. Công tác này không thể chỉ dừng ở thăm hỏi, phong trào hay những hoạt động mang tính thời điểm. Cần hình thành một hệ sinh thái kết nối lâu dài, trong đó MTTQ giữ vai trò đầu mối tin cậy như tiếp nhận tâm tư, phản ánh nguyện vọng, kết nối nguồn lực, thúc đẩy đối thoại chính sách và tạo không gian để kiều bào đóng góp theo năng lực của mình.

Đổi mới cách tiếp cận trong thời đại số

Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài ngày càng đa dạng về thế hệ, nghề nghiệp, trình độ, địa bàn cư trú và nhu cầu gắn bó với quê hương. Vì vậy, một phương thức vận động chung cho tất cả sẽ không còn phù hợp. Giai đoạn mới đòi hỏi cách tiếp cận hiện đại, linh hoạt, có phân nhóm và có chiều sâu.

Bà Phan Bích Thiện cho cho rằng, với trí thức, chuyên gia, doanh nhân kiều bào, cần các cơ chế kết nối vào những chương trình cụ thể về khoa học - công nghệ, giáo dục, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. 

Với thế hệ trẻ, cần các nền tảng số, truyền thông đa ngôn ngữ, chương trình thực tập, giao lưu, khởi nghiệp, trại hè, hoạt động văn hóa và các diễn đàn để họ được tham gia theo cách tự nhiên, bình đẳng và sáng tạo. “Không chỉ nói về lòng yêu nước bằng khẩu hiệu, mà cần tạo ra những không gian để thế hệ trẻ thực sự cảm thấy họ có cơ hội tham gia, được lắng nghe và được đóng góp cho quê hương theo cách của mình”, nữ TS bày tỏ.

Bên cạnh đó, một hướng đi cần được chú trọng là phát huy mạnh mẽ hơn vai trò của các ủy viên Ủy ban Trung ương MTTQ là người Việt Nam ở nước ngoài. Họ có thể trở thành những “cánh tay nối dài” của Mặt trận trong cộng đồng, là cầu nối giữa Việt Nam với nước sở tại, giữa kiều bào với trong nước, giữa đối ngoại nhân dân với ngoại giao nhà nước.

Muốn vậy, theo bà Phan Bích Thiện, cần có cơ chế rõ hơn để các ủy viên ở nước ngoài tham gia kết nối với các tổ chức tương ứng tại nước sở tại, phản ánh kịp thời tâm tư của cộng đồng. Trong các chuyến thăm, làm việc của lãnh đạo cấp cao Việt Nam tới các nước, việc tăng cường sự hiện diện và vai trò của MTTQ cũng sẽ góp phần nâng cao vị thế của công tác đại đoàn kết và đối ngoại nhân dân.

Đại hội đại biểu toàn quốc MTTQ Việt Nam lần thứ XI nhiệm kỳ 2026-2031 (từ ngày 11-13/5) diễn ra trong bối cảnh đất nước đứng trước những bước chuyển mình quan trọng. Đây là thời điểm cần tiếp tục mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc theo tinh thần mới: Bao trùm, hiện đại, thực chất hơn và gắn với khát vọng phát triển đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Và người Việt Nam ở nước ngoài không đứng bên lề hành trình ấy. Họ là một phần của dân tộc, một phần của sức mạnh Việt Nam, một phần của năng lực hội nhập và phát triển quốc gia. Khi MTTQ làm tốt vai trò cầu nối của niềm tin, khi kiều bào được lắng nghe và trao cơ hội đóng góp, thì cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ “hướng về” quê hương mà sẽ thực sự “cùng đi” với dân tộc.