Vì sao Hồng quân Liên Xô thất bại trong giai đoạn đầu Chiến tranh Vệ quốc?

Ngày 22/6/1941, quân đội Đức phát xít bất ngờ tấn công Liên Xô. Trong vòng một tuần lễ, Phương diện quân (PDQ) Miền Tây, lực lượng chủ yếu phòng thủ tuyến biên giới phía tây Liên Xô bị quân Đức bao vây và tiêu diệt gần hết.

Ngày 29/6, Thủ đô Minsk của Belarus thất thủ. Ngày 30/6, hơn 20 vạn trong số hơn 60 vạn quân còn lại của PDQ Miền Tây thoát khỏi vòng vây lui về phía sau lập tuyến phòng thủ mới. Quân Đức tiến đến sát chân tường Thủ đô Moscow.

{keywords}
Hồng quân Liên Xô diễu hành trên Quảng trường Đỏ năm 1941. Ảnh: Word Press

Chủ quan, mất cảnh giác

Thực ra từ rất sớm, Ban lãnh đạo Liên Xô nhận thức rằng chiến tranh với Đức không chóng thì chầy sẽ diễn ra. Nhà lãnh đạo Stalin từng chia sẻ với Thủ tướng Anh-Winston Churchill: “Tôi biết chiến tranh sẽ nổ ra, nhưng tôi tin có thể làm nó chậm lại”. Chính vì “biết”, Stalin đã quyết định ký với Đức hiệp ước hòa bình (Hiệp ước Molotov-Ribbentrop) để “làm chậm lại” và có thêm thời gian chuẩn bị. Tuy nhiên, khi chiến tranh bùng phát thì Liên Xô vẫn bị bất ngờ và công tác chuẩn bị vẫn chưa hoàn tất.

Tháng 12/1940, điệp viên Richard Sorge được Cục tình báo Hồng quân (GRU) cài cắm ở thủ đô Tokyo, Nhật Bản báo cáo, phát xít Đức đã lên kế hoạch tấn công Liên Xô sau khi kết thúc chiến sự ở Tây Âu. Tuy nhiên, do chưa có những tin tình báo khác để phối kiểm nên lãnh đạo cấp cao không tin vào báo cáo quan trọng này.

Ngày 1/6/1941, Sorge gửi bức điện: “Đức sẽ tấn công Liên Xô vào nửa sau của tháng Sáu. Đòn đánh mạnh nhất sẽ được thực hiện bên cánh trái của quân Đức”.

Tiếp đó, ngày 15/6/1941, nhà tình báo vĩ đại báo cáo thời điểm cụ thể là quân Đức sẽ mở màn chiến dịch Barbarossa tấn công Liên Xô vào ngày 22/6/1941. Hai ngày sau, ngày 17/6, điệp viên mật danh Rado cũng gửi về Moscow tin tình báo có nội dung tương tự. 

Ngày 21/6, họp Bộ Chính trị, Giám đốc GRU-Golikov đã có trong tay không chỉ phiên hiệu, mà cả tên tuổi từng viên chỉ huy những đơn vị quân Đức tập kết tại khu vực sát biên giới Liên Xô. Tuy nhiên, Đô đốc Golikov lại khẳng định rằng quân Đức chưa chuẩn bị đầy đủ để tấn công Liên Xô vì còn thiếu… 6 triệu áo lông cừu để đối phó với mùa đông nước Nga. 

Chưa đầy 10 tiếng đồng hồ sau, quân Đức mở màn chiến dịch tấn công Liên Xô. 

Lạc hậu về tác chiến, vũ khí trang bị

Cần phải nói ngay rằng, Bộ chỉ huy Đức xác định đây là mũi tấn công chính và đã tập trung binh lực dày đặc. Do vậy, ưu thế về quân số và vũ khí của Đức đều quá vượt trội so với Hồng quân Liên Xô. Kế hoạch Barbarossa tấn công tiêu diệt Liên Xô trong vòng bốn tháng được Hitler phê chuẩn ngày 18/12/1940 đã huy động 3/4 quân số của quân đội Đức cùng với quân đội nhiều nước đồng minh tại châu Âu, chỉ để lại 1/4 quân số ở Tây Âu và Bắc Phi.

Tổng cộng, phía Đức và đồng minh có khoảng 5 triệu binh sĩ, 190 sư đoàn, 5.000 xe tăng và 4.950 máy bay. Nhiệm vụ đặt ra của quân Đức là trong năm 1941 phải bao vây và tiêu diệt quân chủ lực Hồng quân Liên Xô, không cho rút sâu vào nước Nga. Đến trước mùa đông năm 1941, quân đội Đức phải hoàn tất việc đánh bại Liên Xô.

Tuy nhiên, nguyên nhân chủ quan là Hồng quân vẫn còn áp dụng học thuyết quân sự lỗi thời. Học thuyết quân sự của Liên Xô thời đó đề cao quá mức yếu tố tinh thần - chính trị, không đánh giá đúng vai trò cực kỳ quan trọng của chiến thuật hiện đại, đòi hỏi Hồng quân đánh trực diện thay vì tiến hành các mũi thọc sâu bao vây chia cắt tiến tới tiêu diệt quân địch như quân Đức đã thực hiện rất thành công trong Kế hoạch Babarossa.

Các cấp chỉ huy Hồng quân Liên Xô, từ sĩ quan sơ cấp đến Tổng Tham mưu trưởng, Bộ trưởng Quốc phòng đều không dự đoán nổi chiến thuật, cường độ, mật độ tấn công  mãnh liệt ngay từ giờ phút đầu chiến tranh của quân Đức và vẫn nghiêng về trận địa chiến.

Trong khi đó, cơ quan tham mưu Hồng quân lại sai lầm trong việc xây dựng các khu vực phòng thủ. Các khu phòng thủ quá sát biên giới, dàn  hàng ngang không có chiều sâu nên rất dễ dàng bị đối phương đánh thọc sâu bọc sườn và bao vây ngay từ đầu. Hình thế chiến dịch bất lợi này đã được Bộ Tổng tham mưu Hồng quân Liên Xô nhiều lần đề cập, nhưng do nhiều nguyên nhân mà việc tái bố trí đã không được thực hiện.

Lớp sĩ quan chỉ huy Hồng quân Liên Xô sau đợt thanh trừng hồi những năm 1930 chưa tích lũy đủ kinh nghiệm, kiến thức và bản lĩnh chỉ huy.

Cuối cùng, trang bị vũ khí của Hồng quân quá lạc hậu so với quân Đức. Mặc dù trong giai đoạn hai năm hòa hoãn với Đức, công nghiệp quốc phòng của Liên Xô có bước phát triển vượt bậc. Đến thời điểm 22/6/1941, Hồng quân Liên Xô đã được trang bị hơn 7.000 xe tăng, tăng quân số 2,3 lần, pháo và súng cối tăng 2,1 lần và máy bay chiến đấu tăng 2,4 lần, song vẫn còn tụt hậu khá xa so với quân Đức.

Tất cả những sai lầm, yếu kém này đã được Liên Xô khẩn trương khắc phục để rồi cuối cùng làm nên chiến thắng vĩ đại trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc, bảo vệ vững chắc Tổ quốc XHCN và giải phóng nhân loại khỏi ách phát xít.

Nguyên Phong

Mắc kẹt trên vũ trụ, phi hành gia trở thành 'công dân Liên Xô cuối cùng'

Mắc kẹt trên vũ trụ, phi hành gia trở thành 'công dân Liên Xô cuối cùng'

Sergei Krikalev bị "bỏ rơi" trên trạm vũ trụ Mir, và ngày được trở về, đất nước Liên Xô của ông đã không còn tồn tại.

Những vũ khí giả của Liên Xô từng khiến phương Tây 'sập bẫy'

Những vũ khí giả của Liên Xô từng khiến phương Tây 'sập bẫy'

Trong cuộc chạy đua vũ trang vào những năm 1960, hai siêu cường Mỹ và Nga đã dùng mọi cách để hù dọa nhau. Song, vào thời điểm đó, ít ai biết, bằng vũ khí “giả”, Liên Xô cũng “ra đòn” rất lão luyện.

tin nổi bật

Tầm quan trọng của 2 căn cứ không quân Nga vừa bị tấn công

Các vụ tấn công nhằm vào căn cứ không quân Engels và Dyagilevo, nếu được xác nhận là do Ukraine tiến hành, sẽ đánh dấu cuộc tấn công sâu nhất vào trong lãnh thổ Nga kể từ trước tới nay.

Điều gì xảy ra với đội bay tuần tra Mỹ mất tích ở Tam giác quỷ Bermuda?

Cách đây 77 năm, một nhóm máy bay tuần tra của Hải quân Mỹ đã biến mất một cách bí ẩn trong lúc diễn tập ở ngoài khơi Đại Tây Dương.

Tanzania, quốc gia ổn định chính trị hàng đầu ở Đông Phi

Tanzania là một trong những quốc gia ổn định về chính trị và hòa bình nhất ở Đông Phi và là quốc gia lớn nhất ở khu vực này, là quê hương của ngọn núi cao nhất châu Phi - núi Kilimanjaro.

Dấu ấn của cựu Chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân

Cựu lãnh đạo Trung Quốc được nhắc đến với những sở thích khác biệt, như xem phim Hollywood và hát những bài của phương Tây như “Love Me Tender”.

Cuộc đời của cựu Chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân qua ảnh

Cựu Chủ tịch Trung Quốc Giang Trạch Dân vừa qua đời lúc 12h13 hôm nay (30/11) ở tuổi 96 tại Thượng Hải vì bệnh bạch cầu và suy đa tạng.

Những điều cấm kỵ khi tới Qatar xem World Cup 2022

Dưới đây là những điều cấm kỵ mà người hâm mộ bóng đá cần ghi nhớ khi đến du lịch Qatar để xem các trận bóng ở World Cup 2022.

Những gương mặt làm nên lịch sử trong bầu cử giữa kỳ Mỹ

Một số chính khách thuộc đảng Dân chủ và đảng Cộng hòa đã tạo nên những kỳ tích chưa từng có trong cuộc bầu cử giữa kỳ Mỹ năm nay.

Những khác biệt về cách cử tri Mỹ bỏ phiếu giữa kỳ năm 2018 và 2022

Bốn năm sau khi khiển trách một tổng thống của đảng Cộng hòa (GOP) và trao quyền kiểm soát Hạ viện cho phe Dân chủ vào năm 2018, cử tri Mỹ đã không tạo ra “làn sóng đỏ” như GOP kỳ vọng.

Ba kịch bản cho cuộc bầu cử giữa kỳ ở Mỹ

Sáng 8/11 (giờ địa phương - tối cùng ngày giờ Việt Nam), cử tri Mỹ sẽ đi bỏ phiếu bầu lưỡng viện Quốc hội khóa 118 cùng hàng loạt vị trí thống đốc và chính quyền các bang.

Những nguyên tắc ưu tiên phát triển công nghiệp quốc phòng Anh

Anh là một trong những cường quốc quân sự hàng đầu thế giới. Do vậy, nước này cũng đặt ra các nguyên tắc để phát triển ngành công nghiệp quốc phòng của riêng mình.

Kinh nghiệm phát triển công viên giữa đô thị của Singapore

Singapore là một trong những quốc gia xanh nhất trên thế giới với hệ thống công viên ấn tượng, được nhiều người ca ngợi là hình mẫu về quy hoạch đô thị.

Di sản tàn khốc từ các vụ thử hạt nhân của Mỹ

Đã 30 năm kể từ vụ thử hạt nhân cuối cùng vào năm 1992, độc giả hãy cùng nhìn lại sự tàn khốc của các vụ thử hạt nhân ở Mỹ.

Sở trường đặc biệt của sư đoàn dù Mỹ triển khai cạnh Ukraine

Hôm 21/10, khoảng 4.700 binh sĩ thuộc Sư đoàn dù 101 Mỹ đã triển khai ở Romania, tại căn cứ ngay cạnh Ukraine.

Các vụ giẫm đạp chết chóc xảy ra trong những năm gần đây

Thảm kịch chết chóc xảy ra trong sự kiện Halloween ở khu Itaewon, Hàn Quốc là vụ việc mới nhất trong hàng loạt vụ giẫm đạp gây chết người diễn ra tại khắp mọi nơi trên thế giới trong các năm qua.

Nhân chứng kể cảm giác bị chèn ép nghẹt thở giữa đám đông xô đẩy

Những người may mắn sống sót sau các vụ giẫm đạp chết chóc kể chuyện thở hổn hển, cảm giác tuyệt vọng và bất lực khi muốn tự cứu mình khỏi dòng người liên tục đang dồn về.