Vì sao Hồng quân Liên Xô thất bại trong giai đoạn đầu Chiến tranh Vệ quốc?

Ngày 22/6/1941, quân đội Đức phát xít bất ngờ tấn công Liên Xô. Trong vòng một tuần lễ, Phương diện quân (PDQ) Miền Tây, lực lượng chủ yếu phòng thủ tuyến biên giới phía tây Liên Xô bị quân Đức bao vây và tiêu diệt gần hết.

Ngày 29/6, Thủ đô Minsk của Belarus thất thủ. Ngày 30/6, hơn 20 vạn trong số hơn 60 vạn quân còn lại của PDQ Miền Tây thoát khỏi vòng vây lui về phía sau lập tuyến phòng thủ mới. Quân Đức tiến đến sát chân tường Thủ đô Moscow.

{keywords}
Hồng quân Liên Xô diễu hành trên Quảng trường Đỏ năm 1941. Ảnh: Word Press

Chủ quan, mất cảnh giác

Thực ra từ rất sớm, Ban lãnh đạo Liên Xô nhận thức rằng chiến tranh với Đức không chóng thì chầy sẽ diễn ra. Nhà lãnh đạo Stalin từng chia sẻ với Thủ tướng Anh-Winston Churchill: “Tôi biết chiến tranh sẽ nổ ra, nhưng tôi tin có thể làm nó chậm lại”. Chính vì “biết”, Stalin đã quyết định ký với Đức hiệp ước hòa bình (Hiệp ước Molotov-Ribbentrop) để “làm chậm lại” và có thêm thời gian chuẩn bị. Tuy nhiên, khi chiến tranh bùng phát thì Liên Xô vẫn bị bất ngờ và công tác chuẩn bị vẫn chưa hoàn tất.

Tháng 12/1940, điệp viên Richard Sorge được Cục tình báo Hồng quân (GRU) cài cắm ở thủ đô Tokyo, Nhật Bản báo cáo, phát xít Đức đã lên kế hoạch tấn công Liên Xô sau khi kết thúc chiến sự ở Tây Âu. Tuy nhiên, do chưa có những tin tình báo khác để phối kiểm nên lãnh đạo cấp cao không tin vào báo cáo quan trọng này.

Ngày 1/6/1941, Sorge gửi bức điện: “Đức sẽ tấn công Liên Xô vào nửa sau của tháng Sáu. Đòn đánh mạnh nhất sẽ được thực hiện bên cánh trái của quân Đức”.

Tiếp đó, ngày 15/6/1941, nhà tình báo vĩ đại báo cáo thời điểm cụ thể là quân Đức sẽ mở màn chiến dịch Barbarossa tấn công Liên Xô vào ngày 22/6/1941. Hai ngày sau, ngày 17/6, điệp viên mật danh Rado cũng gửi về Moscow tin tình báo có nội dung tương tự. 

Ngày 21/6, họp Bộ Chính trị, Giám đốc GRU-Golikov đã có trong tay không chỉ phiên hiệu, mà cả tên tuổi từng viên chỉ huy những đơn vị quân Đức tập kết tại khu vực sát biên giới Liên Xô. Tuy nhiên, Đô đốc Golikov lại khẳng định rằng quân Đức chưa chuẩn bị đầy đủ để tấn công Liên Xô vì còn thiếu… 6 triệu áo lông cừu để đối phó với mùa đông nước Nga. 

Chưa đầy 10 tiếng đồng hồ sau, quân Đức mở màn chiến dịch tấn công Liên Xô. 

Lạc hậu về tác chiến, vũ khí trang bị

Cần phải nói ngay rằng, Bộ chỉ huy Đức xác định đây là mũi tấn công chính và đã tập trung binh lực dày đặc. Do vậy, ưu thế về quân số và vũ khí của Đức đều quá vượt trội so với Hồng quân Liên Xô. Kế hoạch Barbarossa tấn công tiêu diệt Liên Xô trong vòng bốn tháng được Hitler phê chuẩn ngày 18/12/1940 đã huy động 3/4 quân số của quân đội Đức cùng với quân đội nhiều nước đồng minh tại châu Âu, chỉ để lại 1/4 quân số ở Tây Âu và Bắc Phi.

Tổng cộng, phía Đức và đồng minh có khoảng 5 triệu binh sĩ, 190 sư đoàn, 5.000 xe tăng và 4.950 máy bay. Nhiệm vụ đặt ra của quân Đức là trong năm 1941 phải bao vây và tiêu diệt quân chủ lực Hồng quân Liên Xô, không cho rút sâu vào nước Nga. Đến trước mùa đông năm 1941, quân đội Đức phải hoàn tất việc đánh bại Liên Xô.

Tuy nhiên, nguyên nhân chủ quan là Hồng quân vẫn còn áp dụng học thuyết quân sự lỗi thời. Học thuyết quân sự của Liên Xô thời đó đề cao quá mức yếu tố tinh thần - chính trị, không đánh giá đúng vai trò cực kỳ quan trọng của chiến thuật hiện đại, đòi hỏi Hồng quân đánh trực diện thay vì tiến hành các mũi thọc sâu bao vây chia cắt tiến tới tiêu diệt quân địch như quân Đức đã thực hiện rất thành công trong Kế hoạch Babarossa.

Các cấp chỉ huy Hồng quân Liên Xô, từ sĩ quan sơ cấp đến Tổng Tham mưu trưởng, Bộ trưởng Quốc phòng đều không dự đoán nổi chiến thuật, cường độ, mật độ tấn công  mãnh liệt ngay từ giờ phút đầu chiến tranh của quân Đức và vẫn nghiêng về trận địa chiến.

Trong khi đó, cơ quan tham mưu Hồng quân lại sai lầm trong việc xây dựng các khu vực phòng thủ. Các khu phòng thủ quá sát biên giới, dàn  hàng ngang không có chiều sâu nên rất dễ dàng bị đối phương đánh thọc sâu bọc sườn và bao vây ngay từ đầu. Hình thế chiến dịch bất lợi này đã được Bộ Tổng tham mưu Hồng quân Liên Xô nhiều lần đề cập, nhưng do nhiều nguyên nhân mà việc tái bố trí đã không được thực hiện.

Lớp sĩ quan chỉ huy Hồng quân Liên Xô sau đợt thanh trừng hồi những năm 1930 chưa tích lũy đủ kinh nghiệm, kiến thức và bản lĩnh chỉ huy.

Cuối cùng, trang bị vũ khí của Hồng quân quá lạc hậu so với quân Đức. Mặc dù trong giai đoạn hai năm hòa hoãn với Đức, công nghiệp quốc phòng của Liên Xô có bước phát triển vượt bậc. Đến thời điểm 22/6/1941, Hồng quân Liên Xô đã được trang bị hơn 7.000 xe tăng, tăng quân số 2,3 lần, pháo và súng cối tăng 2,1 lần và máy bay chiến đấu tăng 2,4 lần, song vẫn còn tụt hậu khá xa so với quân Đức.

Tất cả những sai lầm, yếu kém này đã được Liên Xô khẩn trương khắc phục để rồi cuối cùng làm nên chiến thắng vĩ đại trong cuộc Chiến tranh Vệ quốc, bảo vệ vững chắc Tổ quốc XHCN và giải phóng nhân loại khỏi ách phát xít.

Nguyên Phong

Mắc kẹt trên vũ trụ, phi hành gia trở thành 'công dân Liên Xô cuối cùng'

Mắc kẹt trên vũ trụ, phi hành gia trở thành 'công dân Liên Xô cuối cùng'

Sergei Krikalev bị "bỏ rơi" trên trạm vũ trụ Mir, và ngày được trở về, đất nước Liên Xô của ông đã không còn tồn tại.

Những vũ khí giả của Liên Xô từng khiến phương Tây 'sập bẫy'

Những vũ khí giả của Liên Xô từng khiến phương Tây 'sập bẫy'

Trong cuộc chạy đua vũ trang vào những năm 1960, hai siêu cường Mỹ và Nga đã dùng mọi cách để hù dọa nhau. Song, vào thời điểm đó, ít ai biết, bằng vũ khí “giả”, Liên Xô cũng “ra đòn” rất lão luyện.

tin nổi bật

Bí mật bộ máy an ninh, tình báo Ba Lan

Bộ máy tình báo của Ba Lan gồm ba cơ quan chính: Cơ quan An ninh nội địa dân sự, Cơ quan Tình báo dân sự và Cơ quan Thông tin quân sự của Bộ Quốc phòng Ba Lan.

'Đia ngục trần gian' ở Donbass qua mô tả của binh sĩ Ukraine

Những khu rừng và thành phố bị thiêu rụi. Vô số binh sĩ bị thương. Các cuộc bắn phá không ngơi nghỉ vì thế nằm im trong chiến hào, chờ đợi và cầu nguyện là cách duy nhất.

Hé lộ đường dây buôn bán vũ khí phương Tây viện trợ cho Ukraine

Theo truyền thông Nga, các loại vũ khí có nguồn gốc từ phương Tây chuyển cho Ukraine đang được nhiều đối tượng giấu mặt săn đón.

Chiến lược quốc phòng của Pháp

Sách trắng quốc phòng công bố năm 2020 của Pháp nêu rõ, “bảo vệ nhân dân và lãnh thổ nước Pháp” là cốt lõi của chiến lược quốc phòng Pháp.

Hành trình gian nan rút khỏi 'chảo lửa' Sievierodonetsk của binh sĩ Ukraine

Một trong những binh sĩ cuối cùng làm nhiệm vụ bảo vệ Sievierodonetsk hé lộ về hành trình gian nan của anh và các đồng đội khi buộc phải rút khỏi "chảo lửa" miền đông Ukraine sau nhiều tuần giao tranh ác liệt với quân Nga.

Bí mật sức mạnh của hạm đội tàu ngầm Nga

Công nghệ tàu ngầm Nga đang được nhiều nước săn lùng, tìm kiếm để chế tạo tàu hiện đại cho chính họ.

Trận đánh đảo ngược thế cờ trong chiến tranh Triều Tiên

Ngày 25/6/1950, cuộc chiến tranh Triều Tiên mở đầu.

Bom chùm nguy hiểm thế nào?

Theo báo chí nước ngoài, các lực lượng quân sự của cả Nga và Ukraine đều đã sử dụng bom, đạn chùm.

Tiết lộ ba thành phần chính của tác chiến điện tử

Theo giới quân sự, tác chiến điện tử sẽ gồm 3 thành phần chính là trinh sát điện tử, chế áp điện tử và bảo vệ điện tử.

Cách chống bắn tỉa của binh sĩ Nga ở Ukraine

Dưới đây là một số phương pháp quân đội Nga sử dụng để chống lại chiến thuật bắn tỉa khi tham chiến ở Ukraine.

Những vũ khí được gửi tới Ukraine kể từ đầu chiến sự

Kể từ khi chiến sự Nga - Ukraine nổ ra, Kiev đã nhận được hàng loạt vũ khí và khí tài quân sự hạng nặng từ nhiều quốc gia trên thế giới.

Những vụ vượt ngục táo tợn trên thế giới

Ngay cả các nhà tù được bảo vệ an ninh nghiêm ngặt nhất thế giới cũng từng chứng kiến những vụ tội phạm xảo quyệt tìm mọi cách đào tẩu, trong đó có cả những âm mưu thành công.

Yếu tố giúp NATO thắng thế trong cuộc chiến Libya năm 2011

Trong cuộc chiến ở Lybia, NATO đã sử dụng rộng rãi các phương thức tác chiến điện tử, giành ưu thế và tạo thế áp đảo trước đối phương.

Vì sao Pháp rút khỏi rồi lại tham gia NATO?

Trong quá trình tham gia Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), phía Pháp đã xuất hiện những mâu thuẫn với Mỹ trên nhiều vấn đề.

Sức mạnh của lữ đoàn Stryker lục quân Mỹ triển khai đến châu Âu

Bộ Quốc phòng Mỹ đầu tháng này đã ra quyết định triển khai một lữ đoàn xe chiến đấu Stryker đến Romania.