Ngày 17/10, Ban Cơ yếu Chính phủ tổ chức Hội thảo công bố 3 Dự thảo tiêu chuẩn quốc gia mật mã hậu lượng tử, bao gồm Thuật toán chữ ký số hậu lượng tử dựa trên hàm băm HB-PQSign (có sửa đổi); Cơ chế đóng gói khóa ML-KEM; Chữ ký số dựa trên lưới có cấu trúc ML-DSA.

Các tài liệu kỹ thuật đã được đăng tải công khai trên cổng thông tin của Ban Cơ yếu Chính phủ, Bộ Quốc phòng và Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia nhằm tiếp nhận phản biện từ các chuyên gia, viện nghiên cứu và doanh nghiệp công nghệ.

Sự phát triển nhanh chóng của máy tính lượng tử đang đặt các hệ thống mật mã truyền thống đang được áp dụng phổ biến hiện nay trước nguy cơ bị bẻ khóa.

Đáng chú ý là chiến lược tấn công "Thu thập trước, giải mã sau" - nơi tin tặc thu thập dữ liệu mã hóa từ hiện tại để giải mã khi công nghệ lượng tử hoàn thiện, đòi hỏi các quốc gia, trong đó có Việt Nam, phải có lộ trình chủ động, đi trước một bước trong chuyển đổi sang hệ thống mật mã kháng lượng tử.

Trong bối cảnh đó, Ban Cơ yếu Chính phủ đã tham mưu cho Bộ Quốc phòng trình Thủ tướng Chính phủ ký ban hành Quyết định phê duyệt Đề án "Phát triển hệ thống mật mã kháng lượng tử giai đoạn 2026 - 2035" và Đề án "Khuyến khích xã hội hóa hoạt động nghiên cứu, phát triển ứng dụng mật mã dân sự giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến 2035”.

ban co yeu cp.jpg
Thiếu tướng Hồ Văn Hương, Phó Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ phát biểu tại hội thảo. Ảnh: Kim Liên

Theo Thiếu tướng Hồ Văn Hương, Phó Trưởng ban Ban Cơ yếu Chính phủ, Việt Nam đã xác định lộ trình chuyển đổi sang mật mã kháng lượng tử theo nguyên tắc "thận trọng, đồng bộ và không gián đoạn".

Trong đó, mật mã hậu lượng tử (PQC) là giải pháp công nghệ chính để chuyển đổi trên khai diện rộng, còn công nghệ phân phối khóa lượng tử (QKD) áp dụng có chọn lọc cho các mạng liên lạc trọng yếu.

Lộ trình chuyển đổi quốc gia gồm 4 mốc chính: đến năm 2027, ban hành đầy đủ các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia TCVN về thuật toán, sản phẩm và thiết bị bảo mật PQC; đến năm 2030, hoàn thành chuyển đổi, tích hợp mật mã hậu lượng tử PQC theo cơ chế lai đối với hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia; đến năm 2033, bổ sung các tiêu chuẩn quốc gia về PQC và QKD; đến năm 2035, hoàn thành chuyển đổi 100% sang mật mã kháng lượng tử đối với các hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia.

ban co yeu cp 1.jpg
TS. Nguyễn Quốc Toàn, Viện trưởng Viện Khoa học - Công nghệ mật mã trình bày một số kết quả nghiên cứu, làm chủ công nghệ lõi mật mã và nội dung về 3 dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử. Ảnh: Kim Liên

TS. Nguyễn Quốc Toàn, Viện trưởng Viện Khoa học - Công nghệ mật mã cho biết, chuyển đổi PQC là cuộc cạnh tranh về năng lực làm chủ công nghệ lõi khép kín qua 4 tầng: Thiết kế và chứng minh; thám mã; cài đặt an toàn và sản xuất phần cứng; tiêu chuẩn hóa và kiểm định. 

“Một quốc gia nếu không làm chủ được bất kỳ tầng nào trong bốn tầng nêu trên sẽ không thể bảo đảm toàn vẹn an ninh quốc gia, bởi mọi sự phụ thuộc đều tiềm ẩn nguy cơ bị chi phối và xâm phạm dữ liệu bí mật”, Viện trưởng nhấn mạnh.

Công nghệ lõi mật mã không thể mua bán hay nhập khẩu vì liên quan trực tiếp đến an ninh quốc gia, chỉ có thể được tích lũy qua thời gian và với con người phù hợp.

Ban Cơ yếu Chính phủ đã chọn con đường làm chủ đồng thời cả bốn tầng và đạt được những kết quả tiêu biểu như thiết kế thuật toán HB-PQSign, cơ chế đóng gói khóa Hybrid ML-KEM, chứng minh an toàn cho các thuật toán hậu lượng tử trong mô hình QROM, kiểm soát, xây dựng mới các bộ tham số mật mã an toàn.

Những kết quả bước đầu cho thấy năng lực làm chủ công nghệ lõi mật mã hậu lượng tử của Việt Nam đang từng bước được hình thành và khẳng định.

Tuy nhiên, ngành mật mã vẫn đối mặt thách thức lớn về tri thức, công nghệ, khả năng thích ứng, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao.

Từ đó, TS. Nguyễn Quốc Toàn đề xuất ba giải pháp đồng bộ: hình thành nhóm chuyên gia nòng cốt theo 4 trụ cột năng lực chính; đào tạo gắn với nhiệm vụ thực tế; áp dụng cơ chế đặc thù về tuyển dụng, đãi ngộ và môi trường làm việc cho nhân lực mật mã trình độ cao.

Tại hội thảo, các chuyên gia, nhà khoa học đều đánh giá cao việc công bố 3 dự thảo tiêu chuẩn quốc gia về mật mã hậu lượng tử, là bước đi cần thiết và thiết thực với bối cảnh hiện tại, thể hiện tư duy chủ động đón đầu công nghệ. 

Đại diện đơn vị thúc đẩy hệ sinh thái công nghệ, ông Võ Xuân Hoài, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia (NIC) cho biết các tiêu chuẩn này sẽ góp phần tạo cơ sở kỹ thuật cho việc đánh giá, lựa chọn, thử nghiệm và triển khai các giải pháp bảo mật phù hợp với điều kiện của Việt Nam.

Lãnh đạo NIC khẳng định sẽ đồng hành cùng Ban Cơ yếu Chính phủ và Viện Khoa học - Công nghệ mật mã trong việc kết nối các bài toán thực tế với năng lực nghiên cứu; kết nối các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ trong nước với mạng lưới chuyên gia quốc tế.