Xử lý xe bị bó phanh sau khi ngập nước

Hiện tượng bó cứng phanh là một sự cố phổ biến trên ô tô, đặc biệt sau khi xe di chuyển trong trời mưa, lội qua vùng ngập nước hoặc vừa được rửa xong. 

• Khi hệ thống phanh bị nước vào, xe sẽ có những biểu hiện bất thường rõ rệt mà tài xế có thể nhận biết.
• Xe không thể lăn bánh hoặc di chuyển rất ì ạch dù đã vào số và nhả phanh tay.
• Bánh xe bị bó cứng có thể bị kéo trượt trên mặt đường.
• Mâm xe (la-zăng) tại vị trí bánh bị bó nóng lên bất thường.
• Có mùi khét nhẹ hoặc tiếng rít phát ra khi di chuyển.
• Bàn đạp phanh mềm hoặc "xốp": do dầu phanh hút ẩm tạo ra bọt khí, áp suất phanh không ổn định, khiến bàn đạp phanh có cảm giác mềm, phải đạp sâu hơn bình thường.
• Phanh phát ra tiếng kêu lạ: tiếng rít dài (má phanh còn ẩm, chưa khô hoàn toàn), tiếng ken ké (cát hoặc bùn còn bám trên bề mặt má phanh hoặc đĩa phanh), tiếng rào rào (bề mặt đĩa phanh có thể đã bị xước nhẹ do các hạt bẩn)
• Hiệu quả phanh giảm rõ rệt: xe khó dừng hơn, quãng đường phanh dài hơn so với bình thường, cảm giác phanh không còn "ăn" như trước. Lực phanh có thể suy giảm từ 20–40% tùy thuộc vào mức độ nhiễm nước.

Nước, bùn đất và cát: Đây là nguyên nhân chính và phổ biến nhất. Khi xe di chuyển dưới trời mưa, lội nước hoặc sau khi rửa xe, nước cùng với bụi bẩn và cát lọt vào bên trong cụm phanh. Theo thời gian, các chi tiết kim loại sẽ bị gỉ sét, khiến má phanh không thể nhả ra khỏi đĩa phanh hoặc tang trống.

Má phanh bị nở: Má phanh bị ướt hoặc ngấm nước có thể bị nở ra, làm tăng ma sát và gây kẹt cứng.

Phanh tang trống dễ bị hơn: Các dòng xe sử dụng phanh tang trống ở phía sau thường dễ gặp hiện tượng này hơn do thiết kế kín, có xu hướng giữ nước và cặn bẩn lâu hơn so với phanh đĩa.

Sử dụng phanh tay khi phanh ướt: Kéo phanh tay khi các bộ phận phanh còn ẩm và đỗ xe trong thời gian dài là tác nhân chính khiến má phanh bị "dính" chặt vào đĩa hoặc tang trống.

Gỉ sét pít-tông và ắc suốt: Khi lớp cao su bảo vệ ắc suốt phanh bị rách, nước bẩn lọt vào gây gỉ sét. Lực hồi về của pít-tông không đủ mạnh để thắng lực cản từ ắc suốt bị gỉ, dẫn đến bó phanh. Tương tự, pít-tông bị han gỉ cũng gây ra hiện tượng này.

Dầu phanh nhiễm nước: Dầu phanh có đặc tính hút ẩm. Khi độ ẩm trong dầu phanh vượt ngưỡng (thường là 3%), điểm sôi của dầu sẽ giảm mạnh. Điều này tạo ra bọt khí trong đường dầu khi phanh ở tốc độ cao, gây mất áp lực và ảnh hưởng đến toàn bộ hoạt động của hệ thống, bao gồm cả tuổi thọ má phanh.

Đĩa phanh biến dạng: Tác động ngoại lực có thể làm đĩa phanh bị cong vênh, khiến má phanh luôn trong trạng thái ghì chặt vào bề mặt đĩa, gây bó phanh.

Thử di chuyển xe: Hãy thử cho xe tiến và lùi nhẹ nhàng nhiều lần cho đến khi nghe một tiếng động lớn (tiếng "cạch") phát ra từ bánh xe, đó là dấu hiệu má phanh đã tách ra.

Kết hợp các loại phanh: Bạn có thể thử kéo phanh tay rồi nhả ra, đồng thời đạp mạnh phanh chân liên tục để tạo lực chấn động giúp giải phóng má phanh.

Vào số lùi: Nếu xe bị bó, hãy dừng lại, vào số lùi và nhả nhẹ phanh để tận dụng lực kéo ngược chiều giúp tách má phanh dễ hơn.

Tác động vật lý nhẹ: Dùng búa bọc vải hoặc cán búa gõ nhẹ vào đĩa phanh, la-zăng hoặc cụm má phanh để rung lắc và làm bong các vết gỉ sét.

Sử dụng dung dịch tẩy rửa: Xịt một lượng nhỏ dung dịch chống gỉ sét và làm sạch bẩn vào cụm phanh để hỗ trợ nhả má phanh.

Làm khô má phanh: Chạy xe ở tốc độ thấp và rà phanh nhẹ (nhấp - nhả) trong khoảng 300 - 500m để nhiệt độ phát sinh làm khô bề mặt ma sát giữa má và đĩa/tang trống.

Vệ sinh hệ thống: Sau khi thoát khỏi vùng ngập, cần rửa sạch gầm và cụm phanh bằng nước sạch để loại bỏ bùn đất, cát bám – những tác nhân chính gây gỉ sét và bó phanh.

Để giải quyết dứt điểm và đảm bảo an toàn, xe cần được kiểm tra và bảo dưỡng bởi kỹ thuật viên chuyên nghiệp.

• Vệ sinh toàn bộ hệ thống phanh: tháo bánh xe, sử dụng dung dịch chuyên dụng để làm sạch má phanh, đĩa phanh và các chi tiết liên quan. dùng khí nén để thổi sạch bùn đất và cặn bẩn còn sót lại.
• Kiểm tra và khắc phục các chi tiết bị kẹt: kiểm tra kỹ pít-tông, ắc suốt và phớt cao su. nếu chỉ bị bẩn, kỹ thuật viên sẽ vệ sinh và tra mỡ chịu nhiệt. nếu các bộ phận bị gỉ sét nặng hoặc phớt bị hỏng, cần phải thay mới.
• Kiểm tra và thay dầu phanh: dùng máy chuyên dụng để đo độ ẩm của dầu phanh. nếu độ ẩm vượt quá 3%, việc thay dầu phanh mới là bắt buộc để đảm bảo hiệu suất và an toàn cho toàn hệ thống.
• Xả gió hệ thống phanh: sau khi thay dầu hoặc sửa chữa, cần thực hiện quy trình xả gió bằng máy chuyên dụng để loại bỏ hoàn toàn bọt khí còn sót lại trong đường ống dầu, giúp phục hồi áp suất phanh.

Chủ động phòng ngừa là cách tốt nhất để tránh gặp phải sự cố bó phanh và những chi phí sửa chữa không đáng có.

• Làm khô phanh sau khi đi mưa/rửa xe: chạy xe một đoạn ngắn và rà phanh nhẹ vài lần để làm khô hệ thống phanh trước khi đỗ xe lâu.
• Hạn chế kéo phanh tay khi phanh còn ướt: đây là lời khuyên quan trọng nhất. khi đỗ xe sau khi đi mưa hoặc rửa xe, hãy chọn nơi bằng phẳng, về số p (đối với xe số tự động) hoặc vào số 1/số lùi (với xe số sàn) và dùng gạch hoặc vật cản để chèn bánh xe thay vì kéo phanh tay.
• Vệ sinh xe ngay sau khi đi qua vùng ngập: rửa sạch gầm và hệ thống phanh để loại bỏ bùn đất, cát và các chất bẩn khác có thể gây gỉ sét và kẹt phanh.
• Bảo dưỡng và thay dầu phanh định kỳ: tuân thủ lịch bảo dưỡng của nhà sản xuất, thường là sau mỗi 20.000–40.000 km hoặc 1–2 năm/lần để thay dầu phanh, đảm bảo hệ thống luôn hoạt động trong điều kiện tốt nhất.

• Không cố tình lái xe: Nếu thấy phanh vẫn nặng, bánh xe kéo lê trên đường hoặc có mùi khét, tuyệt đối không được cố chạy vì sẽ làm cong đĩa phanh hoặc cháy má phanh.
• Kiểm tra chuyên sâu: Nếu các cách trên không hiệu quả, bạn cần gọi thợ hoặc đưa xe đến gara để tháo bánh, vệ sinh toàn diện pít-tông, ắc suốt và thay dầu phanh nếu độ ẩm vượt quá 3%.
• Việc bỏ qua hoặc xử lý không triệt để tình trạng bó phanh có thể dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng về an toàn và tài chính như hư hỏng hệ thống phanh khiến chi phí sửa chữa có thể lên tới hàng chục triệu đồng trong khi việc vệ sinh và xử lý sớm chỉ tốn một khoản chi phí nhỏ.