Trong dòng chảy lịch sử và văn hóa dân tộc, Yên Tử không chỉ là vùng đất Phật linh thiêng mà còn là nơi kết tinh những giá trị tư tưởng, đạo đức và tinh thần nhập thế đặc sắc của Thiền phái Trúc Lâm.
Giá trị của Phật giáo Trúc Lâm không chỉ nằm ở hệ thống chùa, am, tháp hay những dấu tích lịch sử trên non thiêng Yên Tử, mà còn được thể hiện qua tư tưởng hướng con người đến lối sống thiện lành, nhân văn và trách nhiệm với xã hội. Tinh thần nhập thế ấy đã góp phần quan trọng vào việc xây dựng nền tảng đạo đức, củng cố sức mạnh đoàn kết dân tộc và hình thành bản sắc văn hóa Việt Nam qua nhiều thế hệ.
Từ di sản tinh thần đến sản phẩm du lịch đặc sắc
Tháng 7/2025, Quần thể Di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là Di sản Văn hóa thế giới. Sự kiện này mở ra cơ hội mới để nâng tầm giá trị di sản, quảng bá hình ảnh Yên Tử và thúc đẩy liên kết phát triển du lịch giữa các địa phương. Trong tổng thể quần thể liên tỉnh, Yên Tử giữ vai trò hạt nhân trên địa bàn Quảng Ninh, đồng thời là điểm kết nối quan trọng để hình thành các tuyến du lịch văn hóa, lịch sử và hành hương liên vùng.
Với diện tích gần 2.700ha rừng nguyên sinh, cùng hệ thống chùa, am, tháp phân bố trên địa hình núi non hùng vĩ, Yên Tử sở hữu lợi thế nổi bật để phát triển các loại hình du lịch kết hợp. Bên cạnh hành hương, chiêm bái, du khách có thể trải nghiệm thiền, nghỉ dưỡng, chăm sóc sức khỏe, khám phá cảnh quan sinh thái và tìm hiểu chiều sâu lịch sử Phật giáo Việt Nam.
Sức hút của điểm đến được thể hiện rõ qua lượng khách trong những năm gần đây. Riêng 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, Yên Tử đón 171.000 lượt khách. Con số này không chỉ cho thấy sức hấp dẫn của một trung tâm du lịch tâm linh truyền thống, mà còn phản ánh tiềm năng mở rộng thị trường du lịch văn hóa, trải nghiệm gắn với di sản.
Đáng chú ý, Yên Tử đang từng bước chuyển từ mô hình điểm hành hương theo mùa sang trung tâm dịch vụ du lịch tổng hợp. Hệ thống lưu trú, hội nghị, quảng trường, vận chuyển và các dịch vụ bổ trợ được đầu tư đồng bộ. Khu tĩnh dưỡng Legacy Yên Tử có 133 phòng; hội trường Diên Hồng Ballroom sức chứa 700 chỗ; quảng trường Minh Tâm - Hoa Tâm có khả năng phục vụ hàng vạn du khách, cùng hệ thống cáp treo hiện đại, tạo điều kiện tổ chức các hoạt động du lịch, văn hóa và sự kiện quy mô lớn.
Các sản phẩm như thiền, ẩm thực chay, nghỉ dưỡng và hội nghị - hội thảo đang góp phần mở rộng trải nghiệm, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng mức chi tiêu của du khách. Qua đó, Yên Tử từng bước giảm sự phụ thuộc vào mùa lễ hội, hướng tới trở thành điểm đến hoạt động quanh năm.
Phát huy giá trị Trúc Lâm, tạo động lực tăng trưởng bền vững
Một trong những lợi thế đặc biệt của Yên Tử là hệ thống giá trị tư tưởng và thực hành Phật giáo Trúc Lâm có khả năng phát triển thành những sản phẩm văn hóa chuyên sâu.
Quảng Ninh đang định hướng phát triển du lịch văn hóa tâm linh theo mô hình tuyến - cụm, kết nối Yên Tử với hệ thống di tích nhà Trần, Khu di tích Bạch Đằng, đền Cửa Ông - Cặp Tiên và Di sản thiên nhiên thế giới vịnh Hạ Long. Cách tiếp cận này giúp phân bổ dòng khách, giảm áp lực tại các điểm đến vào mùa cao điểm, đồng thời mở rộng không gian tiêu dùng dịch vụ trên địa bàn tỉnh.
Ông Mai Vũ Tuấn, Trưởng Ban Quản lý Di sản thế giới vịnh Hạ Long - Yên Tử, cho biết Ban Quản lý đang tham mưu xây dựng nghị quyết chuyên đề về bảo tồn và phát huy giá trị các di sản trên địa bàn. Mục tiêu là hoàn thiện cơ chế quản lý đồng bộ, vừa bảo tồn bền vững, vừa khai thác hiệu quả, để di sản thực sự trở thành nguồn lực phát triển kinh tế; đồng thời tăng cường liên kết vùng, tham gia chuỗi du lịch - hành hương quốc tế, nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của điểm đến.
Trong bối cảnh Quảng Ninh đặt mục tiêu năm 2026 đón 22 triệu lượt khách, tổng thu từ du lịch khoảng 65.000 tỷ đồng, phát triển kinh tế di sản tại Yên Tử có ý nghĩa quan trọng trong chiến lược đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng tăng trưởng. Tuy nhiên, khai thác di sản cần đi đôi với bảo tồn, tránh thương mại hóa quá mức các không gian tâm linh, làm suy giảm cảnh quan và những giá trị nguyên gốc.
Vì vậy, cùng với đầu tư hạ tầng và phát triển dịch vụ, cần chú trọng kiểm soát sức chứa, bảo vệ hệ sinh thái rừng, bảo tồn kiến trúc, di tích và duy trì tính tôn nghiêm của không gian Phật giáo. Việc tạo sinh kế cho người dân địa phương, đào tạo nhân lực du lịch, khuyến khích cộng đồng tham gia cung ứng dịch vụ và tái đầu tư nguồn thu cho bảo tồn cũng là những yếu tố quyết định tính bền vững của mô hình kinh tế di sản.
Thế Định
.svg){kind=icon}
