20 năm Việt-Mỹ: Điều người trong cuộc không ngờ

Đại sứ VN đầu tiên tại Mỹ chia sẻ điều xảy ra trong quan hệ Việt -Mỹ 20 năm qua mà chính ông là người trong cuộc cũng không ngờ tới.

 - Đại sứ VN đầu tiên tại Mỹ chia sẻ điều xảy ra trong quan hệ Việt -Mỹ 20 năm qua mà chính ông là người trong cuộc cũng không dám ngờ tới.

Trao đổi với báo chí bên hành lang hội thảo "Việt Nam - Hoa Kỳ: Thêm 20 năm thành công nữa" tại Hà Nội, nguyên Thứ trưởng Ngoại giao, Đại sứ VN đầu tiên tại Mỹ Lê Văn Bàng chia sẻ quan hệ hai nước có những điều mà chính ông là người trong cuộc cũng không ngờ tới.

'Một rừng khó khăn'

20 năm qua, có những mốc quan trọng nào trong quan hệ hai nước, thưa ông?

Mốc đầu tiên là năm 1991, khi Tổng thống George H. W. Bush cho phép các công ty Mỹ đặt văn phòng đại diện ở VN. Mốc thứ hai là khi Tổng thống Bill Clinton ngày 3/2/1994 quyết định bãi bỏ lệnh cấm vận đối với VN. 

Mốc thứ ba quan trọng hơn là năm 1997 khi hai nước chính thức trao đổi đại sứ. Mốc tiếp theo là năm 2000, hai nước ký kết Hiệp định thương mại song phương. Tất nhiên sau đó còn nhiều mốc quan trọng khác trong quá trình hai nước phát triển quan hệ.

{keywords}

Để đạt được kết quả bình thường hóa quan hệ năm 1995, hai nước đã trải qua những khó khăn thử thách gì?

Đó là một rừng khó khăn. Đầu tiên là sau chiến tranh, VN thực hiện tìm kiếm người Mỹ mất tích (MIA), trao trả tiền, tài sản mà người Mỹ để lại... 

Rồi hội chứng chiến tranh VN ở Mỹ. Họ yêu cầu VN giúp họ vượt qua... Tất cả những việc đó đều rất khó, chúng ta rất cố gắng. Nhưng chúng tôi đều nghĩ truyền thống của VN là hòa hiếu sau chiến tranh.

Vai trò MIA thúc đẩy quan hệ

Vấn đề tìm kiếm người Mỹ mất tích sau chiến tranh (MIA) trở thành yếu tố thúc đẩy quan hệ hai nước như thế nào?

Khi Mỹ thi hành chính sách không thân thiện với VN, những năm 1980-1985, gia đình những người Mỹ mất tích đòi hỏi phải có sự tìm kiếm. 

Sau năm 1986, Mỹ thay đổi chính sách, nhưng những gia đình này biến vấn đề tìm kiếm người Mỹ mất tích thành ưu tiên quốc gia, yêu cầu Chính phủ nước họ giải quyết xong, tìm hết tù binh, hài cốt, thông tin của những người mất tích thì mới bình thường hóa quan hệ. 

Việc đó đã mất 20 năm, từ 1975 đến 1995, và tiếp tục đến nay vẫn chưa thể hết được, nhưng yêu cầu này hiện đã giảm bớt đi.

Tại sao lại có sự giảm bớt đó, thưa ông?

Có thể thấy chúng ta đã làm hết sức mình. Có những lúc, trong căn phòng này đây (nhà khách Chính phủ - PV), họ sang đàm phán và nói rằng sẽ tự tìm thông tin để tìm kiếm người Mỹ mất tích, không yêu cầu phía VN cho biết địa chỉ trước mà chỉ cần cung cấp trực thăng. 

Họ lên máy bay rồi mới chỉ địa điểm, nhưng đến nơi không tìm thấy gì. Những việc như thế chứng minh cho họ thấy rằng thông tin của họ sai và VN vô cùng chân thành. Họ thừa nhận vấn đề đã được giải quyết.

Nhắc đến vấn đề MIA không thể không nhắc đến một vấn đề hậu chiến tranh khác đó là tiến trình giải quyết dioxin. Điều này diễn ra trong quan hệ giữa hai nước ra sao?

Tôi nghĩ đây là vấn đề rất khó khăn với Mỹ. Tôi nhớ khi ở Mỹ, những năm 1990 mà nói đến vấn đề này, họ không nghe, coi như không biết, hoặc trốn tránh. Chúng ta đấu tranh mãi Mỹ mới bắt đầu nghe và dần đi đến cung cấp tài chính cho VN. Đây là vấn đề khó ở phía Mỹ, nhưng là vấn đề chính đáng ở phía VN. 

Chúng ta có hàng vạn người chịu hậu quả của chất độc đó. Đến giờ, Mỹ đã cung cấp tài chính để giúp đỡ đã là một vấn đề khá lớn trong nội bộ của họ. Đây cũng là điểm họ đánh giá rất tích cực.

Bất ngờ 16 nghìn du học sinh VN

Là Đại sứ đầu tiên tại Mỹ, sau 20 năm, ông đánh giá thế nào về quan hệ hai nước?

Trong 20 năm qua, tôi là người trong cuộc mà cũng có những điều tôi không ngờ. Ví dụ việc Mỹ gỡ bỏ một phần cấm bán vũ khí cho VN.

Kim ngạch thương mại hai nước hiện nay là 30 tỷ USD, hồi tôi ở đó thời gian đầu chỉ khoảng 1 tỷ thôi. Hay việc có đến 15-16 nghìn học sinh VN đang học tại Mỹ. Nhưng quan trọng hai nước đã thiết lập quan hệ đối tác toàn diện.

Có những điểm nào hai bên đã đặt ra, mong đợi, mà đến giờ vẫn chưa đạt được?

Có nhiều vấn đề nhưng tôi có thể nhắc đến hai việc. Thứ nhất là hội chứng chiến tranh VN. Phía Mỹ hàng năm vẫn đưa ra nghị quyết về dân chủ nhân quyền VN, đòi trừng phạt VN, đưa quan hệ với VN tụt xuống chứ không nâng lên tiếp. 

Ở VN cũng có hội chứng Mỹ, vẫn còn những người nghĩ rằng quan hệ với Mỹ chưa chắc đã tốt. Đây là những hội chứng mà tôi cho rằng cần vượt qua để hai nước tiến lại gần nhau hơn nữa, có lợi cho nhân dân cả hai nước.

Theo ông đâu là bài học rút ra sau 20 năm? Còn vấn đề gì trong quan hệ kinh tế giữa hai nước?

Có 3 bài học. Thứ nhất, hai nước đều có những lợi ích chiến lược của nhau. Có những lúc khác nhau về lợi ích chiến lược nên đấu tranh kịch liệt, nhưng đến giờ các lợi ích chiến lược đã thống nhất nên xích lại gần nhau.

Thứ hai là vượt qua hội chứng chiến tranh VN, thứ ba là vượt qua hội chứng Mỹ. Nếu ba việc này chúng ta làm tốt, quan hệ hai nước sẽ còn tiến xa hơn nữa.

Như tôi vừa nói, 30 tỷ USD kim ngạch thương mại song phương là một con số đáng mừng. Nhưng cũng có những điểm Mỹ cần làm tốt hơn, như cá basa, tôm. 

Phía Mỹ cứ hay nêu ra để đánh thuế nhưng không thấy rằng đó là lợi thế của người nông dân VN chứ không phải Chính phủ VN hỗ trợ doanh nghiệp. 

Như thế là người Mỹ chưa thông cảm với người VN, từ đó làm quan hệ hai nước chưa tốt lắm. Trong quan hệ kinh tế, tôi cho rằng những việc nhỏ nhỏ như thế phía Mỹ cũng nên nghĩ cho kỹ trước khi đưa ra các lệnh áp giá và trừng phạt.

Chung Hoàng (ghi)

tin nổi bật

Công nhân ở TP.HCM bị đất vùi dưới cống sâu

Nam công nhân dùng máy xúc để giải cứu đồng nghiệp bị đất vùi lấp dưới cống thoát nước ở TP.HCM nhưng không cứu được nạn nhân.

Hỗn chiến kinh hoàng bằng súng, 5 người thương vong

Khi đang tắm suối, hai nhóm thanh niên trên địa bàn thị trấn Lăng Cô (huyện Phú Lộc, tỉnh TT-Huế) xảy ra mâu thuẫn, cầm dao và súng tự chế lao vào hỗn chiến làm 1 người chết.

Triệu tập thanh niên hành hung dã man cô gái trong tiệm spa

Ngày 3/7, Công an phường Bình Thuận (quận Hải Châu, TP Đà Nẵng) cho biết, đã triệu tập nam thanh niên hành hung dã man cô gái trong tiệm spa để lấy lời khai.

Thông tin nổi bật trong chỉ đạo, điều hành của Chính phủ và Thủ tướng

Trong 6 tháng đầu năm 2022, Lãnh đạo Chính phủ đã có hơn 30 chuyến công tác hoặc làm việc với các địa phương; đã xử lý hơn 230 kiến nghị của các địa phương, cơ quan, đơn vị.

Vụ 2 trẻ mất tích trên sông Con, tìm thấy một thi thể

Lực lượng tìm kiếm cứu nạn, cứu hộ trong vụ 2 em nhỏ mất tích trên sông Con đã tìm thấy 1 thi thể lúc sáng 3/7.

Thi thể người đàn ông cháy đen sau nhà, mùi xăng nồng nặc

Lãnh đạo xã Kỳ Thư, huyện Kỳ Anh (Hà Tĩnh) cho biết, trên địa bàn vừa có người đàn ông dùng xăng tự thiêu, thi thể cháy đen.

Quan chức bị bắt và những đồn đoán 'kỳ dị'

Trong khi các quan chức bị bắt tạm giam để phục vụ điều tra, không ít tin đồn thất thiệt lan truyền khiến người đại diện Bộ Công an nhiều lần phải lên tiếng.

Dự báo thời tiết 3/7: Miền Bắc nắng nóng trở lại, riêng khu Đông Bắc mưa rất to

Dự báo thời tiết 3/7, miền Bắc và Trung Bộ nắng nóng gay gắt quay trở lại và nhiệt độ tăng rất nhanh, nhiều nơi trên 38 độ. Mưa chỉ còn xuất hiện ở khu Đông Bắc của Bắc Bộ.

Cảnh sát Nghệ An đang tìm kiếm 2 trẻ mất tích trên sông

Lực lượng cảnh sát cứu hộ cứu nạn Nghệ An đang phối hợp với các đơn vị, triển khai lực lượng tìm kiếm 2 trẻ em bị đuối nước, mất tích trên sông Con.

Đường Vành đai 3 TP.HCM sẽ khởi công sớm nửa năm, bắt đầu tháng 6/2023

Sở GTVT TP cho biết dự kiến Vành đai 3 TP.HCM sẽ khởi công từ tháng 6/2023, sớm hơn nửa năm so với dự kiến.

Hàng loạt cây xanh ngã đổ sau cơn mưa 'nhanh như chớp' ở Hải Phòng

Do ảnh hưởng của bão số 1 (Chaba), chiều tối ngày 2/7 tại TP Hải Phòng xảy ra mưa lớn kèm theo gió mạnh khiến cây xanh trên nhiều tuyến đường gãy, bật gốc đổ rạp.

Một lao động quê Nghệ An tử nạn trong vụ nổ khí độc ở Jordan

Trong số 5 người Việt Nam thiệt mạng tại vụ nổ khí độc ở Jordan có một nạn nhân người huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An mới 20 tuổi.

Hà Nội: Chạy xe máy từ ngõ ra đường Lê Duẩn, bị tàu hỏa tông chết thương tâm

Người đàn ông điều khiển xe máy thông qua lối ngang đường sắt ở trên địa bàn quận Đống Đa, Hà Nội bị tàu SE5 cán tử vong.

Giám đốc BV Mắt TP.HCM và 7 đồng phạm bị đề nghị truy tố

Bị can Nguyễn Minh Khải, Giám đốc Bệnh viện Mắt TP.HCM cùng các đồng phạm bị truy tố tội Vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng.

Cảnh sát Việt Nam tổng duyệt trước Nhạc hội Cảnh sát các nước ASEAN+

Đoàn nhạc Cảnh sát Việt Nam có hơn 120 nghệ sĩ, nhạc công tham gia Nhạc hội Cảnh sát các nước ASEAN+ năm 2022, diễn ra tại Hà Nội.