30 năm vẫn èo uột nội địa hoá, ô tô Việt chờ đến bao giờ

Sau 30 năm phát triển, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam chỉ nội địa hóa được 287 linh kiện, chủ yếu là những sản phẩm giản đơn hoặc cồng kềnh, sử dụng nhiều nhân công, có giá trị gia tăng thấp và giá thành cao.

“Dẫm chân tại chỗ”

Thống kê của Bộ Kế hoạch và Đầu tư về Danh mục máy móc, thiết bị, phụ tùng thay thế, phương tiện vận tải chuyên dùng, nguyên liệu, vật tư, bán thành phẩm trong nước đã sản xuất được, ban hành ngày 17/8/2021 cho thấy, có 287 loại linh kiện mà các doanh nghiệp lắp ráp ô tô trong nước tự sản xuất được, trong đó 269 loại cho xe ô tô con dưới 9 chỗ và 18 loại cho xe khác.

Nhìn vào danh mục này có thể thấy, chủ yếu là những linh kiện giản đơn, hoặc cồng kềnh, phải sử dụng nhiều nhân công. Chẳng hạn như: nắp che điện cực ắc quy, ắc quy, lốp không săm, túi đựng dụng cụ, kính cửa, ăng ten, bộ dây điện, đèn hậu, bộ cản xe, tấm ốp cửa, tựa tay cửa, chắn bùn, bậc cửa lên xuống, các tấm cách nhiệt, tấm thân xe, ghế ngồi (không có bộ phận điều khiển), vành xe, két nước làm mát, ống xả,...

Những linh kiện đòi hỏi công nghệ cao gần như không có, đó là cảm biến chân ga, thiết bị tự động hệ thống thân xe, điều hòa không khí.

30 năm vẫn ở mức sơ khai, ô tô Việt chờ đến bao giờ
Công nghiệp ô tô Việt Nam chỉ nội địa hóa được 287 linh kiện.

Như vậy, sau 30 năm phát triển, tính từ tháng 8/1991 khi liên doanh ô tô đầu tiên (VMC) được thành lập, ngành công nghiệp ô tô Việt Nam vẫn trong giai đoạn sơ khai, với số ít linh kiện giản đơn, có giá trị gia tăng thấp được sản xuất.

Trong khi đó, theo số liệu của Bộ Công Thương, với dòng xe cá nhân, Việt Nam hiện có 10 nhà sản xuất gốc (OEM) tham gia thị trường gồm: Toyota, Honda, Suzuki, Mitsubishi, Ford, Mecerdes Benz, Thaco (Trường Hải), TC Motor, VinFast. Các nhà sản xuất OEM thực hiện lắp ráp dạng CKD, trên dây chuyền sản xuất gồm 4 công đoạn chính là: hàn, sơn, lắp ráp và kiểm định. Một số hãng có thêm công đoạn dập thân vỏ xe như Toyota, VinFast, Thaco...

Trong chuỗi cung ứng, chỉ có 18 nhà cung cấp phụ tùng ô tô cấp 1 và 58 nhà cung cấp cấp 2, cấp 3. Một số nhà cung cấp sản xuất cả phụ tùng xe máy lẫn ô tô. Những linh kiện nội địa hóa được có giá thành cao gấp 2-3 lần so với Thái Lan và Indonesia.

Nguyên nhân chính khiến ngành công nghiệp ô tô không phát triển được là do thiếu vắng chính sách đủ tầm. Suốt mấy chục năm qua, Việt Nam chỉ khuyến khích lắp ráp mà không khuyến khích sản xuất ô tô.

Cụ thể, chúng ta đánh thuế rất cao với xe nhập khẩu nguyên chiếc, trong khi duy trì thuế nhập khẩu bộ linh kiện ở mức thấp. Điều này giúp các doanh nghiệp lắp ráp không phải lo cạnh tranh với xe nhập khẩu và có xu hướng nhập toàn bộ linh kiện về lắp ráp. Một doanh nghiệp ô tô chỉ cần đầu tư một dây chuyền công suất hơn 10.000 xe/năm, với 4 công đoạn cuối là: hàn, sơn, lắp ráp và kiểm định, rồi nhập khẩu toàn bộ linh kiện về lắp thành chiếc xe đem bán là đã được ưu đãi lớn. Vì vậy, dẫn đến sản xuất linh kiện trong nước không có cơ hội phát triển.

30 năm vẫn ở mức sơ khai, ô tô Việt chờ đến bao giờ
Suốt mấy chục năm qua, Việt Nam chỉ khuyến khích lắp ráp ô tô

Trong khi đó, từ năm 2000, Indonesia đã thực hiện chính sách chỉ đánh thuế với những linh kiện ô tô nhập khẩu và miễn thuế với linh kiện ô tô sản xuất trong nước. Doanh nghiệp nào càng mua nhiều linh kiện trong nước thì giá càng giảm, càng tăng sức cạnh tranh. Điều này đã thúc đẩy các doanh nghiệp ô tô đẩy mạnh tìm mua linh kiện sản xuất trong nước, qua đó thúc đẩy công nghiệp hỗ trợ.

Tuy nhiên, nguyên nhân sâu xa vẫn là do quy mô thị trường ô tô Việt Nam rất nhỏ bé. Sản lượng ô tô lắp ráp hàng năm thấp xa so với công suất thiết kế. Tổng công suất dây chuyền lắp ráp của 10 doanh nghiệp ô tô đạt trên 500.000 xe/năm, thì sản lượng thực tế chỉ đạt khoảng một nửa.

Quy mô thị trường ô tô nhỏ bé, được cho là do thuế, phí cao ngất ngưởng, đã đẩy chi phí sở hữu ô tô lên cao, trong khi thu nhập còn thấp, nên giấc mơ ô tô luôn xa tầm với của đa số người dân. 

Theo kết quả tổng điều tra dân số và nhà ở năm 2019 của Tổng cục Thống kê, cả nước mới có 5,7% số hộ gia đình có ô tô riêng. Ít người có khả năng mua xe, dẫn đến doanh số bán của các mẫu xe đều thấp.  

Điểm yếu chính sách

Theo các doanh nghiệp, bất lợi về sản lượng khiến công nghiệp hỗ trợ gặp khó. Ví dụ, muốn đầu tư sản xuất các chi tiết cản trước, cản sau và bảng taplo của một mẫu xe ô tô, cần số vốn khoảng 12 triệu USD, thời gian thu hồi vốn trong 5 năm (tương đương với vòng đời của xe).

Theo tính toán, phải đạt sản lượng 60.000 sản phẩm với doanh thu 3,8 triệu USD/năm, mới có thể xem xét để đầu tư, có vậy mới thu hồi được vốn bỏ ra. Ở Việt Nam, mẫu xe có sản lượng lớn nhất là Toyota Vios hiện chỉ đạt khoảng 30.000 xe/năm. Vì vậy, đầu tư cho sản xuất linh kiện gặp bất lợi lớn.

30 năm vẫn ở mức sơ khai, ô tô Việt chờ đến bao giờ
Nếu muốn công nghiệp ô tô phát triển, cần chính sách hỗ trợ mạnh mẽ và đồng bộ.

Cùng với đó, sản xuất phụ tùng ô tô là ngành được ưu đãi đầu tư, nhưng ưu đãi cũng chỉ như các ngành nghề khác, nên chưa tạo ra sự hấp dẫn. Vấn đề nằm ở chính sách khuyến khích phát triển công nghiệp hỗ trợ. Có những chính sách khuyến khích nói mãi nhưng không ra được, hoặc có ra thì khi triển khai lại không khả thi.

Ông Lê Dương Quang, Chủ tịch Hiệp hội Công nghiệp hỗ trợ Việt Nam (VASI), cho rằng, về mặt chủ trương, suốt 30 năm qua, Chính phủ luôn nhất quán phát triển ngành công nghiệp ô tô. Tuy nhiên, trên thực tế, các chính sách ban hành lại không nhất quán với chủ trương này.

Điểm yếu cố hữu trong xây dựng chính sách của chúng ta là thiếu tầm nhìn, không dự báo được biến động của thực tiễn nên mang mặng tính chất chạy theo xử lý thực tế, thiếu ổn định, không thể tiên liệu được, thiếu đồng bộ và rõ ràng. Chính sách về công nghiệp ô tô không tránh khỏi điểm yếu này.

Cơ hội phát triển ngành công nghiệp ô tô ngày càng hẹp lại. Việt Nam đã tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do và thị trường ô tô đã mở cửa hoàn toàn với khu vực ASEAN, tới 2030 là cả thế giới. Ô tô nhập khẩu được hưởng ưu đãi thuế 0%, giá rẻ ngày càng tràn vào nhiều. Sản lượng ô tô sản xuất lắp ráp trong nước đang trên đà giảm.

Hiệp hội Các nhà sản xuất ô tô Việt Nam (VAMA) cho rằng, trong quá khứ công nghiệp ô tô Việt Nam không phát triển là do hạn chế về chính sách. Nếu muốn công nghiệp ô tô phát triển thì phải xây dựng “nền tảng cất cánh”, với những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ và đồng bộ.

Trần Thủy

 

tin nổi bật

Việt Nam sẽ có 50 "nhà máy thông minh", tham gia sâu chuỗi cung ứng vào năm 2023

100 chuyên gia của 50 doanh nghiệp Việt Nam trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ sẽ được tập đoàn Samsung đào tạo nhằm nâng cao năng lực áp dụng "nhà máy thông minh trong" 2 năm tới.

Hà Nội ra mắt Học viện hướng nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam

Học viện hướng nghiệp ngành công nghiệp hỗ trợ Việt Nam bên trong khu công nghiệp ở Phú Xuyên, Hà Nội là mô hình đầu tiên giúp đào tạo đầu vào nguồn nhân lực chất lượng cho các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ trong và ngoài nước.

Hà Nội nhận làm mẫu phát triển công nghiệp hỗ trợ năm 2022

Trong năm 2022, Hà Nội sẵn sàng đi trước, làm mẫu, làm điểm để rút ra những bài học thành công và chưa thành công áp dụng cho các địa phương khác.

Vĩnh Phúc chi gần 100 tỷ để thúc đẩy ngành công nghiệp hỗ trợ phát triển

Tỉnh Vĩnh Phúc sẽ chi gần 100 tỷ đồng trong 4 năm (từ 2022-2025) để hiện thực hoá các mục tiêu trong Chương trình phát triển công nghiệp hỗ trợ trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2021-2025.

Kỳ vọng doanh nghiệp lớn dẫn dắt doanh nghiệp nhỏ tham gia chuỗi cung ứng

Từ khi có Quyết định 12 của Thủ tướng về phát triển công nghiệp hỗ trợ năm 2011 tới nay, công nghiệp hỗ trợ đã có sự phát triển vượt bậc, đạt được những thành tựu nhất định, tham gia vào chuỗi cung ứng trong nước và toàn cầu.

Infographic: Toàn cảnh ngành công nghiệp hỗ trợ cho dệt may

Ngành dệt may Việt Nam vẫn gặp điểm nghẽn ở khâu dệt nhuộm, đồng thời, vướng nghịch lý sợi sản xuất để xuất khẩu mà không sản xuất vải trong nước. Ngành công nghiệp hỗ trợ cho dệ may Việt Nam vẫn đang dò đường đi.

Giao lưu trực tuyến: Giải đáp chính sách về công nghiệp hỗ trợ

Để cung cấp thêm thông tin sâu rộng hơn tới doanh nghiệp về chính sách công nghiệp hỗ trợ, báo VietnamNet tổ chức buổi Giao lưu trực tuyến: Giải đáp các chính sách về công nghiệp hỗ trợ, diễn ra lúc 14h hôm nay.

Dệt may Việt Nam vươn lên vị trí thứ hai thế giới

Năm 2021, vượt qua Bangladesh, thị phần xuất khẩu dệt may của Việt Nam đã vươn lên vị trí thứ 2 thế giới, chỉ sau Trung Quốc. Doanh thu của ngành dệt may năm qua tăng mạnh.

Doanh nghiệp quốc gia sẽ kéo doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ lớn lên

Chúng ta cần phải đặt mục tiêu có những doanh nghiệp đầu đàn mang tính quốc gia. Chính những doanh nghiệp nội địa đó sẽ là những doanh nghiệp phát triển bền vững, tạo được điều kiện cho doanh nghiệp hỗ trợ của Việt Nam, của Hà Nội phát triển.

Đặt mình vào doanh nghiệp để gỡ khó

Trong quá trình đồng hành cùng doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, Trung tâm Phát triển Công nghiệp hỗ trợ TP.HCM đặt mình vào vị trí các doanh nghiệp để tìm lời giải cho bài toán làm chủ và phát triển.

Toạ đàm: Hà Nội đồng hành cùng doanh nghiệp trong phát triển công nghiệp hỗ trợ

Toạ đàm trực tuyến với chủ đề: “Hà Nội đồng hành cùng doanh nghiệp trong phát triển công nghiệp hỗ trợ” diễn ra từ 9h15 sáng nay, 9/12.

Dư địa lớn phát triển công nghiệp hỗ trợ Hà Nội

Ngành công nghiệp hỗ trợ của Hà Nội đã đã có bước phát triển cả về lượng và chất, giúp nâng cao khả năng cạnh tranh doanh nghiệp. Tuy nhiên, ngành công nghiệp chủ lực, công nghiệp hỗ trợ của Hà Nội vẫn chưa phát triển đúng với tiềm năng

Gia hạn nộp thuế tiêu thụ đặc biệt: Tiếp tục ưu đãi ô tô trong nước

Chính phủ ban hành Nghị định 104/2021/NĐ-CP gia hạn thời hạn nộp thuế tiêu thụ đặc biệt đối với ô tô sản xuất hoặc lắp ráp trong nước.  

Công nghiệp hoá và tầm nhìn vượt lên nhiệm kỳ

Câu hỏi là thế nào là nước công nghiệp (hay nói cách khác đã hoàn thành công nghiệp hoá) và để thực hiện mục tiêu công nghiệp hoá thì ai làm. Nhà nước làm việc gì, doanh nghiệp làm việc gì?

Gánh nặng thuế phí đè xuống giấc mơ ô tô người Việt

Giảm 50% lệ phí trước bạ giúp giảm 15 - 90 triệu/ô tô bán ra làm dân đổ xô đi mua xe. Nếu có  ưu đãi dài hơi thì sức mua sẽ còn lớn hơn. Thế mới thấy, thuế phí đang làm khó giấc mơ xe hơi của dân Việt.