Ông Hoàng Minh Sơn nhậm chức Bộ trưởng GD-ĐT giữa áp lực đổi mới, từ “học thật, thi thật” đến nguy cơ tụt lại trước làn sóng AI, đặt ra kỳ vọng về các quyết sách đủ mạnh để tạo chuyển biến thực chất và củng cố niềm tin xã hội.
Dưới đây là chia sẻ của ThS Nguyễn Quang Thi, giáo viên Trường THPT Bảo Lộc (Lâm Đồng), người có nhiều năm giảng dạy và theo dõi các vấn đề giáo dục phổ thông.
Nhân dịp ông Hoàng Minh Sơn nhậm chức Bộ trưởng GD-ĐT, tôi xin gửi tới Bộ trưởng một số vấn đề được dư luận quan tâm, đặc biệt là phụ huynh, học sinh và giáo viên.
Vấn đề 1: Xây dựng bộ Sách giáo khoa chuẩn mực, hạn chế “sạn”
Sách giáo khoa (SGK) giữ vai trò nền tảng, ảnh hưởng lâu dài đến quá trình học tập của học sinh. Do đó, cần hướng tới một bộ SGK thống nhất trên phạm vi cả nước, bảo đảm tính khoa học, sư phạm và hạn chế tối đa sai sót.
Để làm được điều này, các nhà khoa học và nhà sư phạm cần rà soát kỹ lưỡng nội dung, bảo đảm diễn đạt rõ ràng, dễ hiểu, phù hợp với đặc trưng môn học và tâm lý lứa tuổi. SGK cũng cần được thiết kế logic, sinh động, hỗ trợ giáo viên tổ chức dạy học theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.
Đồng thời, cần có cơ chế để giáo viên trực tiếp giảng dạy tham gia góp ý, bởi đây là lực lượng hiểu rõ nhất khả năng tiếp nhận của học sinh.
Riêng với môn Toán, cần điều chỉnh hợp lý hơn. Hiện nay, nội dung Thống kê và Xác suất được triển khai xuyên suốt từ lớp 6 đến lớp 12 nhưng còn rời rạc. Ở bậc THPT, khối lượng kiến thức lớp 10 và 11 vẫn khá nặng, khiến học sinh khó tiếp thu trọn vẹn. Một số công thức mang tính ghi nhớ máy móc, ít ứng dụng thực tiễn.
Từ đó, tôi đề xuất:
Thứ nhất: Cân nhắc tinh giản một số nội dung, sắp xếp lại mạch kiến thức Thống kê - Xác suất theo hướng liền mạch; các nội dung chuyên sâu có thể chuyển lên bậc đại học.
Thứ hai: Bổ sung các đề kiểm tra minh họa giữa kỳ, cuối kỳ trong SGK để giáo viên tham khảo, góp phần thống nhất mặt bằng đánh giá.
Thứ ba: Xem xét điều chỉnh hoặc lược bỏ các chuyên đề chưa phù hợp, dành thời lượng cho luyện tập và củng cố kiến thức cơ bản.
Vấn đề 2: Tuyển sinh lớp 10 theo hướng gọn nhẹ
Tuyển sinh lớp 10 hằng năm vẫn tạo áp lực lớn cho học sinh. Do đó, cần có phương án thống nhất trên phạm vi cả nước nhằm giảm gánh nặng thi cử.
Đối với trường chuyên: Trường THPT chuyên có vai trò phát hiện, bồi dưỡng học sinh có năng khiếu, định hướng phát triển học thuật và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao. Vì vậy, việc tuyển sinh bằng hình thức thi tuyển là cần thiết và phù hợp.
Đối với trường THPT không chuyên: Thực hiện Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, và hướng tới phổ cập THPT, có thể tổ chức thi tuyển ở một số trường nội thành tại Hà Nội và TPHCM do áp lực chỗ học cao; các trường ngoại thành và các tỉnh, thành còn lại nên áp dụng xét tuyển theo địa bàn.
Việc xét tuyển theo địa bàn có nhiều ưu điểm:
Thứ nhất: Góp phần đảm bảo công bằng giáo dục, giúp ngành giáo dục dễ quản lý và giảm tình trạng phụ huynh tập trung vào một số trường “điểm”. Khi chất lượng các trường tương đối đồng đều, học sinh và phụ huynh sẽ bớt áp lực chọn trường.
Thứ hai: Giảm đáng kể áp lực học tập và thi cử, hạn chế tình trạng dạy thêm, học thêm tràn lan; đồng thời tạo điều kiện để học sinh phát triển toàn diện thông qua các hoạt động khác.
Thứ ba: Tiết kiệm chi phí, công sức và nguồn lực xã hội; hạn chế tình trạng học sinh phải học xa nhà do không trúng tuyển trường gần.
Thứ tư: Kết quả học tập trong 4 năm THCS là cơ sở đủ tin cậy để xét tuyển; các sở giáo dục có thể xây dựng đề án thống nhất để triển khai.
Thứ năm: Giảm áp lực công việc cho giáo viên và cán bộ quản lý; kỳ thi tuyển sinh lớp 10 chỉ nên duy trì với trường chuyên - nơi thực sự cần đánh giá năng lực học thuật.
Vấn đề 3: Xây dựng ngân hàng đề thi chung toàn quốc
Ra đề kiểm tra là khâu quan trọng trong đánh giá chất lượng dạy và học. Trong bối cảnh Chương trình giáo dục phổ thông 2018 định hướng phát triển năng lực và tiến tới thi trên máy tính, việc xây dựng ngân hàng đề thi chung là cần thiết để đảm bảo tính khách quan, công bằng.
Đối với giáo viên: Ngân hàng đề giúp giáo viên trên toàn quốc trao đổi kinh nghiệm, tiệm cận mặt bằng chung và hỗ trợ học sinh ôn tập. Bộ cần quy định cấu trúc đề thống nhất; giáo viên biên soạn, gửi lên hệ thống và được hội đồng chuyên môn thẩm định. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích phù hợp để duy trì và phát triển kho đề.
Đối với học sinh: Ngân hàng đề cung cấp nguồn tài liệu phong phú, giúp học sinh luyện tập, làm quen với định dạng đề mới, tự đánh giá năng lực và bổ sung kiến thức, qua đó giảm nhu cầu học thêm.
Vấn đề 4: Tuyển sinh đại học theo hướng hợp lý, thống nhất
Tuyển sinh đại học hiện còn nhiều phương thức khác nhau, gây khó khăn cho học sinh. Để giảm áp lực và đảm bảo công bằng, có thể xem xét hai phương án:
Thứ nhất, sử dụng kỳ thi tốt nghiệp THPT quốc gia:
Kỳ thi này vừa công nhận tốt nghiệp, vừa làm căn cứ xét tuyển đại học; các trường nên sử dụng kết quả chung (trừ môn năng khiếu). Đề thi cần bám sát chương trình lớp 12, gồm phần cơ bản và nâng cao, qua đó giảm áp lực học thêm.
Bộ có thể giao luân phiên cho các trường đại học uy tín ra đề, bảo đảm tính bảo mật và đa dạng. Kỳ thi nên tổ chức vào đầu tháng 7; tháng 8 các trường tiến hành tuyển sinh, đồng thời quy định ngưỡng điểm tối thiểu để đảm bảo chất lượng đầu vào.
Thứ hai, xét tuyển bằng kết quả học tập:
Phương án sử dụng học bạ có thể thực hiện theo quy chế tuyển sinh dự kiến áp dụng từ năm 2026, phù hợp với nhiều cơ sở giáo dục đại học, đặc biệt ở nhóm trường tốp dưới.
.svg){kind=icon}
