Ngày 7/8, tại Hà Nội, Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Hội Xuất bản Việt Nam tổ chức hội nghị giao ban công tác xuất bản.
Rà soát, ngăn chặn các sai sót trong công tác xuất bản
Theo báo cáo của ông Hoàng Hải Long - Phó Cục trưởng Cục Xuất bản, In và Phát hành (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch), 6 tháng đầu năm 2026, toàn ngành đã xuất bản 21.276 đầu xuất bản phẩm in với khoảng 382,162 triệu bản; xuất bản 1.815 xuất bản phẩm điện tử; có 40 nhà xuất bản đăng ký xuất bản và phát hành điện tử. Mặc dù số đầu sách và số bản in giảm nhẹ, hoạt động xuất bản nhìn chung vẫn được duy trì ổn định, đáp ứng nhu cầu thông tin, học tập, nghiên cứu và hưởng thụ văn hóa của nhân dân.
Cục Xuất bản, In và Phát hành đã tổ chức đọc, kiểm tra gần 600 xuất bản phẩm lưu chiểu; phát hiện và xử lý 25 xuất bản phẩm có vi phạm, sai sót về nội dung ở các mức độ khác nhau. Tùy tính chất vụ việc, Cục đã yêu cầu chưa phát hành, tạm dừng hoặc đình chỉ phát hành để sửa chữa, tổ chức thẩm định lại nội dung, sửa chữa khi tái bản và thực hiện các biện pháp xử lý theo quy định; đồng thời phối hợp với cơ quan chức năng, địa phương xác minh, xử lý vụ việc và giải quyết phản ánh, kiến nghị của bạn đọc.
"Kết quả trên thể hiện nỗ lực của cơ quan quản lý trong công tác hậu kiểm, đồng thời cho thấy nguy cơ về nội dung vẫn hiện hữu. Với số lượng xuất bản phẩm lớn, nội dung ngày càng chuyên sâu, đa lĩnh vực, ranh giới giữa sai sót chuyên môn, nội dung gây tranh luận và hành vi vi phạm pháp luật không phải lúc nào cũng dễ xác định; trong khi nguồn nhân lực, dữ liệu và công cụ cảnh báo sớm còn hạn chế. Thực tiễn này đòi hỏi phải đổi mới đồng thời phương thức quản lý nhà nước và hệ thống kiểm soát nội dung ngay tại nhà xuất bản”, ông Hoàng Hải Long nhấn mạnh.
Xây dựng đội ngũ chuyên gia phản biện, thẩm định các bản thảo đặc biệt
Hội nghị cũng ghi nhận nhiều ý kiến thảo luận về các nội dung: việc biên tập tác phẩm về Chủ tịch Hồ Chí Minh, các lãnh đạo tiền bối của Đảng, Nhà nước và các danh nhân văn hóa của dân tộc; ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong hoạt động xuất bản; quản lý quy trình xuất bản, liên kết xuất bản...
Từ kinh nghiệm thực tiễn, PGS.TS. Vũ Trọng Lâm, Giám đốc - Tổng Biên tập Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật nêu giải pháp nâng cao chất lượng biên tập các xuất bản phẩm về Chủ tịch Hồ Chí Minh, các lãnh đạo tiền bối của Đảng, Nhà nước và các danh nhân văn hóa dân tộc trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập quốc tế.
Thứ nhất hoàn thiện hệ thống quy định, quy chuẩn và hướng dẫn nghiệp vụ biên tập đối với dòng sách này. Cần nghiên cứu xây dựng các tiêu chí thống nhất về sử dụng sử liệu, chuyển ngữ, chú giải, trích dẫn, xử lý yếu tố hư cấu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quá trình biên soạn, biên tập; hoàn thiện cơ chế phản biện, thẩm định khoa học đối với những bản thảo có nội dung lịch sử, chính trị quan trọng.
Thứ hai xây dựng và khai thác hệ thống cơ sở dữ liệu số phục vụ hoạt động nghiên cứu, biên soạn và biên tập. Việc số hóa các nguồn sử liệu, văn kiện, tư liệu lưu trữ và các công trình nghiên cứu đã được thẩm định, đồng thời hình thành cơ sở dữ liệu dùng chung giữa các cơ quan nghiên cứu, lưu trữ và nhà xuất bản góp phần nâng cao hiệu quả kiểm chứng thông tin, giảm sai sót và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động biên tập trong môi trường số.
Thứ ba đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ tác giả, nhà nghiên cứu và biên tập viên đáp ứng yêu cầu của tình hình mới. Bên cạnh việc nâng cao trình độ chuyên môn, cần tăng cường bồi dưỡng phương pháp nghiên cứu lịch sử, kỹ năng khai thác và thẩm định sử liệu, năng lực ứng dụng công nghệ số và trí tuệ nhân tạo, đồng thời xây dựng đội ngũ cộng tác viên, chuyên gia đầu ngành tham gia phản biện, thẩm định các bản thảo có giá trị đặc biệt này.
Thứ tư, tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan nghiên cứu, cơ quan quản lý, cơ quan lưu trữ và các nhà xuất bản. Việc chia sẻ nguồn tư liệu, kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm chuyên môn và tổ chức phản biện liên ngành sẽ góp phần nâng cao chất lượng học thuật, giá trị tư tưởng và độ tin cậy của các xuất bản phẩm...
Những nguyên tắc xuyên suốt trong hoạt động xuất bản
Kết luận hội nghị, Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trần Thanh Lâm nêu rõ, ngày 17/3, Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới. Đây không chỉ là sự tiếp nối Chỉ thị số 42-CT/TW sau hơn 20 năm triển khai thực hiện mà còn thể hiện bước phát triển mới trong tư duy và phương thức lãnh đạo của Đảng đối với lĩnh vực xuất bản trước những yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
"Chỉ thị số 04-CT/TW ra đời không chỉ để giải quyết những vấn đề trước mắt mà quan trọng hơn là định hướng sự phát triển lâu dài của ngành xuất bản", ông Trần Thanh Lâm khẳng định.
Theo Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương, trong 6 tháng đầu năm ngành xuất bản đã nỗ lực vượt khó, đạt được nhiều kết quả tích cực, tạo nền tảng quan trọng để hoàn thành các mục tiêu của năm 2026 và những năm tiếp theo.
Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả, ông Trần Thanh Lâm thẳng thắn nhìn nhận: "Hoạt động xuất bản vẫn còn không ít khó khăn, hạn chế, cần sớm khắc phục. Chỉ khi nhận diện đúng điểm nghẽn mới có thể tạo ra những chuyển biến thực chất trong thời gian tới.
Qua kiểm tra, cơ quan quản lý đã phát hiện và xử lý một số xuất bản phẩm có sai phạm về nội dung. Dù số lượng không nhiều nhưng tính chất của một số vụ việc cho thấy vẫn còn những khoảng trống cần sớm được khắc phục trong công tác quản lý, biên tập và kiểm soát nội dung”.
Ông Trần Thanh Lâm lấy ví dụ gần đây có một số sai phạm liên quan đến dữ liệu lịch sử, nhận định chính trị, chủ quyền, tín ngưỡng, danh nhân và chuẩn mực ngôn ngữ, lý luận gây tác động tiêu cực trong dư luận, trở thành bài học sâu sắc đối với toàn ngành.
"Điều tôi muốn nhấn mạnh là làm xuất bản chính là làm công tác tư tưởng. Vì vậy, mỗi xuất bản phẩm đều mang trách nhiệm chính trị, trách nhiệm xã hội và trách nhiệm nghề nghiệp. Mỗi xuất bản phẩm đều tác động trực tiếp đến nhận thức xã hội và có ảnh hưởng nhất định đến niềm tin của bạn đọc.
Chỉ một chi tiết thiếu chính xác về lịch sử, một nhận định chưa chuẩn mực về chính trị hoặc một thông tin chưa được kiểm chứng đầy đủ cũng có thể bị lợi dụng để xuyên tạc, gây nhiễu loạn thông tin và ảnh hưởng đến nền tảng tư tưởng của Đảng. Vì vậy, giữ vững kỷ cương nội dung là yêu cầu có tính nguyên tắc đối với mọi hoạt động của xuất bản", Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương Trần Thanh Lâm nhìn nhận.
Từ thực tiễn đó, ông Lâm chỉ ra một số hạn chế cần đặc biệt quan tâm: Trước hết, ở một số đơn vị, nhận thức chính trị, bản lĩnh nghề nghiệp và sự nhạy bén của đội ngũ cán bộ, biên tập viên chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu trong tình hình mới. Việc cụ thể hóa chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước vào quy trình xuất bản có phần chưa đồng bộ.
Công tác biên tập, thẩm định và kiểm chứng ở một số trường hợp chưa thật sự chặt chẽ. Việc tham vấn chuyên gia và khai thác các nguồn tư liệu chính thống đối với những đề tài phức tạp, nhạy cảm còn hạn chế. Bên cạnh đó, trách nhiệm của cơ quan chủ quản, cấp ủy, người đứng đầu và trách nhiệm cá nhân trong từng khâu của quy trình xuất bản ở một số nơi chưa được phát huy đầy đủ. Vẫn còn tình trạng buông lỏng quản lý hoặc chưa kịp thời phát hiện, ngăn ngừa nguy cơ sai phạm.
Cùng với đó, năng lực quản trị số, quản trị dữ liệu và quản trị rủi ro nội dung chưa theo kịp với yêu cầu phát triển. Trong một số trường hợp, áp lực về tiến độ, doanh thu và thị hiếu thị trường đã phần nào ảnh hưởng đến yêu cầu về chất lượng, chuẩn mực nghề nghiệp và trách nhiệm chính trị.
Từ những bài học này, ông yêu cầu toàn ngành phải chuyển biến một số nguyên tắc trong hoạt động xuất bản: Không để công nghệ đi trước kỷ luật nội dung; Không để áp lực thị trường làm giảm sút trách nhiệm chính trị; Không để hoạt động liên kết xuất bản trở thành khoảng trống trong quản lý; Không đánh đổi chất lượng, uy tín, định hướng chính trị của ngành vì những lợi ích trước mắt.
"Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt mà phải trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong quá trình phát triển của ngành xuất bản chúng ta", ông Trần Thanh Lâm khẳng định.
Phó trưởng Ban Tuyên giáo Trung ương nhấn mạnh, chủ trương đã rõ, mục tiêu đã xác định, điều quan trọng là tổ chức thực hiện thật quyết liệt, đồng bộ và hiệu quả, tạo chuyển biến rõ nét trong từng cơ quan, đơn vị và trên toàn ngành. Ông đề nghị toàn ngành quan tâm thực hiện một số nhiệm vụ trọng tâm:
Thứ nhất, tiếp tục quán triệt sâu sắc và tổ chức thực hiện hiệu quả các chủ trương của Đảng về văn hóa và về xuất bản. Điều quan trọng không chỉ là học tập, quán triệt mà phải cụ thể hóa thành quy chế, quy trình, chương trình công tác và kết quả thực hiện. Cấp ủy, cơ quan chủ quản và người đứng đầu cần tăng cường lãnh đạo, kiểm tra, kịp thời tháo gỡ khó khăn, đồng thời kiên quyết chấn chỉnh, xử lý hạn chế, sai phạm, tạo môi trường thuận lợi để các nhà xuất bản phát triển vững chắc.
Thứ hai, giữ vững kỷ cương nội dung, nâng cao chất lượng xuất bản phẩm và chủ động phòng ngừa sai phạm từ sớm, từ xa. Đây là yêu cầu có tính nguyên tắc không được xem nhẹ trong bất kỳ hoàn cảnh nào. Mỗi nhà xuất bản cần tiếp tục hoàn thiện quy trình biên tập, thẩm định và kiểm chứng. Tăng cường trách nhiệm của người đứng đầu và từng cá nhân tham gia quy trình xuất bản, lấy phòng ngừa là chính, kiểm soát chặt chẽ ngay từ khâu đầu, không để xảy ra sai phạm rồi mới khắc phục.
Thứ ba, đẩy mạnh chuyển đổi số, tạo động lực mới cho sự phát triển của ngành xuất bản.
Thứ tư, tập trung đầu tư cho nội dung, phát triển văn hóa đọc và nâng cao sức lan tỏa của xuất bản phẩm Việt Nam.
Thứ năm, xây dựng đội ngũ những người làm xuất bản đáp ứng yêu cầu của giai đoạn phát triển mới.
.svg){kind=icon}
