Theo báo cáo của Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), quy mô thương mại điện tử (TMĐT) Việt Nam năm 2025 ước đạt hơn 30 tỷ USD và có thể tăng gấp đôi, đạt 50-70 tỷ USD vào năm 2030. Trong bối cảnh đó, dịch vụ giao nhận tiếp tục là "xương sống" của nền kinh tế số, thúc đẩy xu hướng nhượng quyền bưu cục phát triển mạnh mẽ.
Về lý thuyết, mô hình này mang lại lợi ích kép: Đơn vị chuyển phát nhanh chóng mở rộng mạng lưới, còn nhà đầu tư cá nhân có sẵn mặt bằng hoặc tài chính khiêm tốn có thể ngay lập tức khai thác hệ sinh thái TMĐT từ tài nguyên của thương hiệu.
Thực tế, nhiều nhà đầu tư đã gặt hái thành công. Điển hình như trường hợp anh Toàn (quận Thủ Đức, TP.HCM), sau 5 năm hợp tác cùng một tập đoàn FDI, anh đã phát triển bưu cục số quy mô 40 shipper và 20 xe tải, xử lý linh hoạt các dải khối lượng hàng hóa từ dưới 3kg đến hơn 50kg.
Trái ngược cũng có không ít nhà đầu tư phải đóng cửa điểm gom, phát hàng chỉ sau vài tháng vận hành do nôn nóng chạy theo xu hướng mà bỏ qua việc thẩm định năng lực đối tác nhượng quyền. Để tránh các rủi ro đầu tư mô hình bưu cục, dưới đây là 3 yếu tố trọng yếu nhà đầu tư cần xem xét kỹ lưỡng:
Tính hợp pháp
Gần đây, thị trường ghi nhận sự xuất hiện ồ ạt của một số thương hiệu giao nhận mới, tận dụng uy tín từ công ty mẹ hoặc đã hoạt động ở thị trường nước ngoài để đẩy mạnh bán nhượng quyền. Tuy nhiên, việc mở rộng “nóng” tiềm ẩn rủi ro lớn cho nhà đầu tư, nhất là ở mảng pháp lý cho dịch vụ bưu chính.
Cụ thể, theo Nghị định 35/2006/NĐ-CP, nếu thương nhân Việt Nam là bên nhận quyền sơ cấp từ nước ngoài, họ phải kinh doanh theo phương thức nhượng quyền thương mại ít nhất 1 năm tại Việt Nam trước khi tiến hành cấp lại quyền (nhượng quyền thứ cấp).
Do đó, nhà đầu tư cần cẩn trọng rà soát tính pháp lý và thời gian hoạt động thực tế của pháp nhân bán nhượng quyền, tránh trường hợp thương hiệu nghe có vẻ quen thuộc nhưng pháp nhân ký kết có năng lực chưa được kiểm chứng đầy đủ và tính pháp lý chỉ ở mức tối thiểu để thực hiện nhượng quyền.
Am hiểu thị trường khai thác
Rủi ro lớn nhất của nhà đầu tư mới là rơi vào tình trạng "đói đơn" do không được minh bạch về sản lượng khai thác khu vực. Ghi nhận từ các hội nhóm logistics cho thấy một số mô hình nhượng quyền mới đang tập trung vào phân khúc hàng nặng (Cargo) với trọng lượng >5kg để thu hút nhà đầu tư nhờ biên lợi nhuận cao hơn.
Tuy nhiên, việc phụ thuộc vào một phân khúc trong khi sản lượng tổng chưa đủ lớn sẽ khiến bưu cục không gánh nổi chi phí cố định (mặt bằng, xe tải, nhân sự), dẫn đến âm vốn.
Kinh doanh trực tuyến ở Việt Nam có tốc độ tăng trưởng và phân hóa nhanh do xu hướng chuyển đổi số, vì thế cuộc chơi của các đơn vị giao hàng độc lập bắt đầu giảm sự phụ thuộc vào sàn TMĐT nhờ phát triển đối tác bên ngoài như chuỗi cửa hàng, các shop kinh doanh trên mạng xã hội.
Với xu hướng TMĐT đa nền tảng, các nhà bán lẻ từ sàn đến tự do ngày càng đa dạng nhu cầu chuyển phát nhanh cho nhiều mặt hàng, từ gói hàng nhỏ gọn đến các kiện hàng lớn, cồng kềnh.
Do đó, nhà đầu tư mới nên ưu tiên các thương hiệu sở hữu hệ sinh thái dịch vụ linh hoạt, có khả năng mở rộng để đáp ứng trọn vẹn nhu cầu của thị trường.
Thị trường hiện nay chỉ mới ghi nhận sự tiên phong của BEST Express trong xu hướng này bằng việc hòa tuyến chuyển phát nhanh (BEST Express) và hàng cồng kềnh (BEST Cargo). Theo thông tin từ hãng, các bưu cục trong mạng lưới có thể tối ưu năng lực khai thác các kiện hàng lên đến 150kg trên cùng một nền tảng.
Kinh nghiệm và quy mô hoạt động ở Việt Nam
Quy mô đầu tư và thời gian bám rễ tại thị trường là thước đo quan trọng cho cam kết đồng hành của thương hiệu bán nhượng quyền. Nếu đối tác nhượng quyền không đảm bảo được độ ổn định của mạng lưới, nhà đầu tư mới sẽ đối mặt với nguy cơ đổ bể trước khi kịp thu hồi vốn.
Ngược lại, những đơn vị có chiến lược đầu tư bài bản, thể hiện mức độ cam kết cao hơn thông qua chính sách hỗ trợ, đào tạo vẫn trụ vững với mô hình nhượng quyền. Đơn cử, thương hiệu BEST Express gia nhập sau Ninja Van 1 năm (2019), nhưng đã liên tục rót hàng chục triệu USD vào hạ tầng phân loại tự động tại Việt Nam và đã xây dựng được mạng lưới bưu cục nhượng quyền rộng khắp. Đại diện của BEST Express cũng nhấn mạnh tiềm năng của thị trường Việt Nam và cam kết tiếp tục phát triển năng lực mạng lưới để đáp ứng sự tăng trưởng nóng của thị trường TMĐT trước 2030.
Sự bùng nổ của TMĐT và sức hấp dẫn của ngành chuyển phát là điều không thể phủ nhận. Tuy nhiên, trước khi quyết định "xuống tiền", nhà đầu tư cần đặt tiêu chí an toàn lên hàng đầu bằng cách chọn các đối tác có bề dày hoạt động, minh bạch về pháp lý và sở hữu hạ tầng dịch vụ đa dạng.
Bích Đào
.svg){kind=icon}
