Lật khớp cổ chân (hay còn gọi bong gân cổ chân) là một trong những chấn thương sinh hoạt và thể thao thường gặp nhất. Xảy ra khi đá bóng, chạy bộ, chơi bóng rổ hay đơn giản là bước hụt chân khi đi lại, tổn thương này thường bị nhiều người bỏ qua. 

Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Quang Anh, Trưởng Khoa Nội, phụ trách đơn nguyên y học thể thao tại Bệnh viện Phục hồi chức năng Hà Nội cho biết, đây là tình trạng các dây chằng giữ vững khớp cổ chân bị kéo giãn hoặc rách do cổ chân xoay quá mức. 

Thống kê cho thấy có khoảng 85% số trường hợp là lật vào trong, gây tổn thương trực tiếp đến hệ thống dây chằng phía ngoài cổ chân, đặc biệt là dây chằng sên - mác trước.

“Nhiều người chủ quan cho rằng bong gân chỉ cần dán cao, xoa dầu nóng hoặc chườm ấm sẽ tự khỏi. Thực tế, đây lại là nguyên nhân chính khiến chấn thương biến chứng nặng nề”, bác sĩ Quang Anh thông tin.

W-tap luyen the thao .png
Bong gân là tai nạn sinh hoạt, thể thao rất dễ bị bỏ qua và xử trí sai cách. Ảnh: N. Huyền 

Trường hợp của anh Minh (32 tuổi, Hà Nội) là ví dụ điển hình cho sai lầm này. Sau một cú lật cổ chân khi đá bóng, thấy vùng khớp chỉ sưng nhẹ và vẫn đi lại được đôi chút, anh tự chườm nóng và bôi dầu xoa bóp liên tục tại nhà. 

Sau hai ngày, cổ chân anh Minh sưng to gấp đôi, bầm tím lan rộng và đau nhức dữ dội khiến nam bệnh nhân không thể đặt chân xuống đất. 

Tại bệnh viện, bác sĩ xác định dây chằng của anh Minh đã bị rách nặng hơn do mạch máu bị giãn rộng dưới tác động của nhiệt nóng. 

“Không những vậy, do không tuân thủ lộ trình phục hồi, bệnh nhân rơi vào tình trạng mất vững cổ chân mạn tính, bong gân liên tục dù chỉ bước đi nhẹ nhàng trên bề mặt hơi gồ ghề”, bác sĩ Quang Anh nói. 

Không chữa mẹo, áp dụng nguyên tắc PEACE

Để tránh rơi vào tình trạng "khóc dở, mếu dở" như anh Minh, các chuyên gia nhấn mạnh, việc xác định đúng mức độ tổn thương rất quan trọng. 

Theo đó, y học thể thao chia bong gân thành 3 mức độ. Ở độ I, dây chằng chỉ giãn nhẹ, khớp vẫn giữ được độ vững, người bệnh chỉ đau nhẹ và sưng ít nên vẫn có thể tự di chuyển. 

Đến độ II, dây chằng đã bị rách một phần khiến vùng cổ chân sưng nề, bầm tím rõ rệt, việc đi lại rất khó khăn do khớp bắt đầu có dấu hiệu mất vững. 

Tình trạng nặng nhất là độ III, khi dây chằng bị đứt hoàn toàn, cổ chân sưng to, mất vững nghiêm trọng và người bệnh gần như không thể chịu lực. Các trường hợp độ III có kèm tổn thương phối hợp có thể phải phẫu thuật để tái tạo lại khớp.

“Bên cạnh việc phân loại, quy trình điều trị trong giai đoạn cấp tính (3 ngày đầu tiên sau chấn thương), đóng vai trò quyết định đến khả năng hồi phục. Thay vì áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng, người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc PEACE trong y học hiện đại”, bác sĩ Quang Anh nhấn mạnh.

Bảo vệ (Protect): Người bệnh cần hạn chế tối đa các hoạt động gây đau, có thể cố định vùng chấn thương bằng băng chun hoặc nẹp cổ chân chuyên dụng. 

Kê cao chân (Elevation): Việc duy trì vị trí cổ chân cao hơn tim khi nghỉ ngơi sẽ giúp máu lưu thông tốt hơn và giảm sưng đáng kể. 

Băng ép (Compression): Giúp người bệnh hạn chế phù nề.

Giáo dục (Education): hiểu đúng về chấn thương, tránh nghỉ bất động quá lâu.

“Nguyên tắc cuối cùng là không lạm dụng thuốc chống viêm (Avoid anti-inflammatory). Việc dùng thuốc chống viêm hoặc tự ý can thiệp nhiệt nóng quá sớm có thể làm gián đoạn quá trình lành thương tự nhiên của cơ thể. Bất kỳ loại thuốc nào được sử dụng trong giai đoạn này đều cần có chỉ định trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa”, bác sĩ Quang Anh nhấn mạnh. 

Theo chuyên gia, chấn thương cổ chân tuy không nguy hiểm đến tính mạng nhưng nếu xử trí sai cách hoặc không được phục hồi chức năng đầy đủ rất dễ tái phát nhiều lần. Điều này không chỉ gây đau đớn kéo dài mà còn làm suy giảm nghiêm trọng khả năng vận động về sau.