Các nước trên thế giới bảo vệ trẻ em thế nào khi ra đường?

Tai nạn giao thông đường bộ hiện là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong đối với trẻ em và thanh thiếu niên từ 5-19 tuổi trên thế giới. Điểm chung trong cách tiếp cận của nhiều quốc gia là coi trẻ em như nhóm đặc biệt dễ bị tổn thương, thay vì xem các em như “người lớn thu nhỏ”.

Thế giới không bắt trẻ tự thích nghi với giao thông

Tại một hội thảo về an toàn giao thông cho trẻ em được tổ chức mới đây, TS Trần Hữu Minh, Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) dẫn số liệu cho biết mỗi năm có hơn 186.000 trẻ em trên thế giới tử vong do tai nạn giao thông, bên cạnh hàng chục nghìn trường hợp bị thương nặng và để lại di chứng suốt đời.

TS Trần Hữu Minh cho rằng, các nước trên thế giới đều có cách tiếp cận "Khung Hệ thống An toàn” (Safe Systems), theo đó giao thông phải được thiết kế có tính toán đến sai sót của con người. Do đó, nhiều nước tập trung trước hết vào kiểm soát tốc độ và thiết kế hạ tầng tại những nơi trẻ thường xuyên xuất hiện.

"Thay vì đổ lỗi cho trẻ em hay yêu cầu chúng tự thích nghi với đường sá, chúng ta phải thiết kế một hệ thống bao dung với những sai sót. Với trẻ em, nguyên tắc này càng quan trọng bởi các em chưa có đầy đủ khả năng nhận biết tốc độ, khoảng cách và hướng di chuyển của phương tiện. Do đó, người lớn phải chủ động thiết kế hạ tầng và phương tiện làm lớp khiên bảo vệ sự non nớt và tính hiếu động tự nhiên của trẻ", ông Minh nói.

Vị chuyên gia này dẫn nguồn từ nhiều quốc gia trên thế giới có những can thiệp thiết yếu để bảo vệ trẻ em khi tham gia giao thông.

Trong đó, Nhật Bản thiết lập các vùng "School Zones" quanh trường tiểu học và mẫu giáo. Các khu vực này bị giới hạn tốc độ nghiêm ngặt ở mức 30 km/h, sử dụng vạch kẻ đường màu xanh lá cây dạ quang để tạo lối đi riêng cho học sinh và cấm ô tô lưu thông trong các khung giờ học sinh đến và tan trường.

Hàn Quốc cũng áp dụng các biện pháp mạnh tại khu vực trường học, trong đó Luật "Min-sik" năm 2019 bắt buộc 100% khu vực cổng trường phải lắp đặt camera đo tốc độ và đèn tín hiệu. Đặc biệt, tài xế gây tai nạn cho trẻ em trong khu vực này do bất cẩn (chạy quá 30 km/h) có thể đối mặt với mức án từ 3 năm tù đến chung thân.

Trung Quốc chú trọng về tiêu chuẩn hoá xe đưa đón học sinh thông qua quy định quốc gia khắt khe về xe buýt trường học. Xe đưa đón học sinh phải có màu vàng đặc trưng, được gia cố kết cấu khung thép chống lật, bắt buộc lắp đặt thiết bị giới hạn tốc độ (không được vượt quá 80 km/h trên cao tốc và 50 km/h đường thường), và phải có hệ thống định vị GPS kết nối trực tiếp với cơ quan quản lý. 

Ở một số nước châu Âu như Hà Lan, mô hình “Woonerf” trao quyền ưu tiên cho người đi bộ và trẻ em trên đường phố sinh hoạt, trong khi ô tô chỉ được chạy ở tốc độ tương đương người đi bộ, thường khoảng 15 km/h.

Tại Pháp, giáo dục an toàn giao thông được tích hợp bắt buộc vào chương trình học quốc gia. Trẻ em 8-9 tuổi (lớp 3) bắt buộc phải học và thi lấy chứng chỉ Permis Piéton (một loại giấy phép cho người đi bộ). Chứng chỉ này xác nhận trẻ đã nắm vững luật qua đường, nhận diện biển báo và cách xử lý tình huống cơ bản. 

Ở Mỹ, luật “Stop-Arm” yêu cầu các phương tiện phải dừng khi xe buýt trường học bật đèn đỏ và mở biển STOP để học sinh lên xuống, qua đường an toàn.

Australia lại tập trung vào một nguy cơ rất phổ biến trước cổng trường: ô tô phụ huynh dừng, đỗ làm che khuất tầm nhìn. Khu vực trường học được tổ chức với vạch zigzag cấm dừng đỗ và vùng đón trả trẻ riêng, giúp duy trì tầm nhìn cho cả tài xế và học sinh.

Một điều đáng chú ý là hầu hết các quốc gia kể trên bao gồm Mỹ (100% các bang), các nước Liên minh Châu Âu (EU), Vương quốc Anh, Singapore, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan và Trung Quốc đều bắt buộc trẻ em (dưới 10 hoặc 12 tuổi tuỳ quốc gia) đều phải sử dụng thiết bị an toàn phù hợp trên ô tô.

Ghế ô tô cũng không thể dùng chung

Tại Việt Nam, hệ thống luật pháp cũng đã bước đầu hướng tới bảo vệ trẻ em trên các phương tiện như ô tô, xe máy. Theo đó, tất cả người ngồi trên xe mô tô xe gắn máy, trong đó có trẻ em đều phải đội mũ bảo hiểm. Mới đây, Luật Trật tự an toàn giao thông đường bộ cũng đã cấm trẻ em ngồi hàng ghế trước trên ô tô, đồng thời trẻ dưới 10 tuổi hoặc dưới 1,35 mét phải có thiết bị an toàn trên ô tô.

Theo Nghị định 238/2026/NĐ-CP, từ 15/8/2026, người điều khiển ô tô chở trẻ dưới 10 tuổi, cao dưới 1,35m mà không sử dụng thiết bị an toàn phù hợp sẽ bị phạt cảnh cáo. Đồng thời, trẻ thuộc nhóm này không được ngồi cùng hàng ghế với người lái, trừ trường hợp xe chỉ có một hàng ghế. Nếu vi phạm, người điều khiển ô tô có thể bị phạt tiền đến 1 triệu đồng.

Loạt quy định mới liên quan đến xử phạt giao thông sắp có hiệu lực trong tháng 8

Một trong những lý do khiến nhiều nước yêu cầu trẻ sử dụng thiết bị an toàn riêng trên ô tô nằm ở chính đặc điểm nhân trắc học. Cơ thể trẻ thay đổi rất nhanh theo tuổi, chiều cao và cân nặng. Trong khi đó, dây đai an toàn của ô tô được thiết kế chủ yếu cho cơ thể người trưởng thành.

Nếu trẻ chưa đủ lớn, dây đai có thể không nằm đúng vị trí bảo vệ những vùng xương chắc khỏe mà thay vào đó tỳ lên vùng bụng hoặc cổ, làm tăng nguy cơ chấn thương khi xảy ra va chạm.

Nghiên cứu của Trường Đại học Y tế Công cộng về sự phù hợp của dây đai an toàn với trẻ 7-12 tuổi cho thấy, chiều cao và tuổi càng tăng thì khả năng đạt vị trí dây đai phù hợp càng cao. Tuy nhiên, không có một ngưỡng tuổi hay chiều cao duy nhất có thể bảo đảm dây đai phù hợp cho mọi trẻ và mọi loại xe, do hình học ghế và dây đai giữa các phương tiện khác nhau.

Theo các chuyên gia, quy định mới là một bước tiến đáng chú ý trong bảo vệ trẻ em trên ô tô, nhất là khi việc sử dụng thiết bị an toàn tại Việt Nam vẫn còn thấp.

Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, điều quan trọng nhất không phải chỉ là một chiếc ghế an toàn hay một mức phạt, mà là thay đổi cách thiết kế giao thông: đường phải an toàn hơn, xe phải bảo vệ tốt hơn và người lớn phải chủ động tạo ra “lớp khiên” cho trẻ.

Quy định mới của Việt Nam vì thế không chỉ đặt thêm trách nhiệm lên người lái, mà còn đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy “trẻ phải tự cẩn thận” sang tư duy xây dựng một hệ thống giao thông an toàn hơn cho trẻ em.

Bạn có góc nhìn thế nào về nội dung trên? Hãy để lại bình luận bên dưới hoặc chia sẻ bài viết về Báo VietNamNet theo email: otoxemay@vietnamnet.vn. Các nội dung phù hợp sẽ được đăng tải. Xin cảm ơn!

42% trẻ em vẫn ngồi ghế trước ô tô, ghế an toàn bị nhiều phụ huynh Việt thờ ơDù quy định bắt buộc sử dụng thiết bị an toàn cho trẻ em trên ô tô sắp được áp dụng, kết quả nghiên cứu mới công bố cho thấy tỷ lệ sử dụng tại Việt Nam vẫn rất thấp. Chuyên gia cho rằng cần thay đổi nhận thức trước khi siết chế tài.