Cảng biển nào ở Việt Nam từng được nhà bác học Newton nhắc đến hơn 300 năm trước?

Cảng Batsham (còn được ghi là Batsha hoặc Batshaw) được xác định tương ứng với khu vực Bàng La cũ, nay thuộc phường Nam Đồ Sơn, TP Hải Phòng.

Địa danh này xuất hiện trong Các nguyên lý toán học của triết học tự nhiên (Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica), xuất bản lần đầu năm 1687 của Isaac Newton. Khi phân tích hiện tượng thủy triều, Newton dẫn lại những ghi chép về chế độ thủy triều đặc biệt tại cảng Batsham, thuộc xứ Đàng Ngoài thời bấy giờ.

Nghiên cứu đăng trên Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển năm 2025 đã xác định vị trí Batsha thông qua việc đối chiếu bản đồ phương Tây cổ, tư liệu địa chất, địa mạo, lịch sử và khảo sát thực địa. Kết quả cho thấy địa danh này tương ứng với khu vực Bàng La ngày nay.

Theo những ghi chép được Newton sử dụng, thủy triều tại cảng Batsham có chu kỳ khác thường so với nhiều vùng biển khác. Thay vì hai lần nước lên và hai lần nước xuống trong ngày, nơi đây thường chỉ có một lần nước lên và một lần nước xuống trong vòng 24 giờ.

Đặc biệt, mỗi tháng âm lịch có hai thời điểm Mặt Trăng đi qua khu vực xích đạo. Sau những thời điểm này, tại Batsham có khoảng hai ngày thủy triều gần như không xuất hiện hoặc có biên độ rất nhỏ.

Không phải cảng Batsham (Hải Phòng), cảng Vân Đồn (Quảng Ninh) mới là thương cảng đầu tiên của nước Đại Việt.

Theo Cổng thông tin điện tử tỉnh Quảng Ninh, Thương cảng Vân Đồn được thành lập năm 1149. Thương cảng này gồm nhiều bến thuyền trên các đảo ở vịnh Bái Tử Long. Trên phạm vi khoảng 200 km² có các bến: Cống Đông, Cống Tây; Cái Làng, Cống Cái; Cái Cổng, Con Quy; Cống Yên, Cống Hẹp thuộc Đặc khu Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh ngày nay.

Không chỉ là nơi giao thương, Vân Đồn còn giữ vai trò tiền tiêu về quốc phòng, kiểm soát tàu thuyền nước ngoài trước khi vào nội địa.

Theo danh mục bến cảng thuộc các Cảng biển Việt Nam, TP Hải Phòng có 52 bến cảng.

Quy hoạch chi tiết phát triển vùng đất, vùng nước cảng biển Hải Phòng thời kỳ 2021-2030 đặt mục tiêu đến năm 2030, thành phố có từ 61 đến 73 bến cảng, gồm 98-111 cầu cảng.

Năm 2023, UNESCO thông qua việc điều chỉnh ranh giới Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long, bổ sung quần đảo Cát Bà. Từ đó, di sản mang tên Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà, nằm trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh và TP Hải Phòng. Theo VietnamPlus, đây là di sản thiên nhiên thế giới liên tỉnh đầu tiên của Việt Nam. 

Theo UNESCO, khu di sản có diện tích 65.650ha, bao gồm 1.133 đảo và đảo nhỏ. Nơi đây nổi bật với cảnh quan karst đá vôi bị biển xâm thực, tạo nên hệ thống đảo, tháp đá, hang động và các vịnh nhỏ đặc sắc.

Quần đảo Cát Bà còn có giá trị đa dạng sinh học cao, với nhiều hệ sinh thái trên cạn và dưới biển.