Du khách thỏa sức check-in gữa những chậu hoa Hà Nội rực rỡ sắc màu, uống trà sữa, cà phê và phóng tầm mắt nhìn phố cổ Hà Nội khi tham gia tour nghệ thuật "Chạm Đồng Xuân".
Tour nghệ thuật Chạm Đồng Xuân trong khuôn khổ Lễ hội Thiết kế sáng tạo Hà Nội 2026 do giám tuyển Nguyễn Anh Tuấn phụ trách đã mở ra một không gian đầy mê hoặc. Quy tụ 25 nghệ sĩ và nhóm nghệ sĩ Việt Nam cùng quốc tế sau hơn một năm khảo sát xã hội học, hành trình mang thông điệp "Chạm hiện tại, Mở tương lai" không biến ngôi chợ truyền thống thành một bảo tàng tĩnh lặng mà với nguyên tắc tôn trọng tuyệt đối nhịp sinh hoạt thường nhật, các nghệ sĩ sử dụng chính chất liệu bản địa để đánh thức mọi giác quan của công chúng, đưa người xem chạm sâu vào từng lớp trầm tích lịch sử, ký ức văn hóa và linh hồn bình dị của Đồng Xuân.
Hành trình cảm xúc bắt đầu ngay từ những bước chân đầu tiên với cụm tác phẩm sắp đặt điêu khắc mang tên Hạt của nghệ sĩ thị giác Lê Văn Sơn. Xuất thân từ miền quê Quảng Nam gắn bó với đời sống nông nghiệp, anh đã chọn chính những loại hạt thực phẩm thân thuộc như đỗ xanh, đỗ đen, đỗ tương mua tại chợ để lồng ghép vào hệ khung giàn giáo xây dựng thô mộc, vươn cao từ tầng một lên tới ba tầng trên không gian mở.
Sự đối lập đầy tính thẩm mỹ giữa kết cấu giàn giáo công nghiệp và chất liệu nông sản mộc mạc không chỉ tái hiện cội nguồn giao thương đồ khô, gia vị trứ danh của chợ Đồng Xuân mà còn mang đến một thông điệp giản dị về việc đưa nghệ thuật trở về hòa nhịp cùng hơi thở đời sống bình dân nhất.
Tiến sâu vào khu vực đài phun nước trung tâm nhà A, không gian bỗng chốc lắng lại để nhường chỗ cho dòng chảy của ký ức lịch sử và tâm linh. Nữ nghệ sĩ đa phương tiện người Đức Lisa Premke đã kết hợp những tia nước phun cùng hệ thống trống và nhạc cụ tự chế để kiến tạo nên một bản hòa tấu âm thanh tương tác sống động.
Tác phẩm không chỉ mang ý nghĩa Á Đông về sự lưu thông và tài lộc của yếu tố nước trong giao thương mà còn khéo léo đánh thức dấu tích của dòng sông cổ xưa từng chảy ngang qua khu chợ sầm uất bậc nhất kinh kỳ. Khi những giai điệu dân ca do các sinh viên Trường Đại học Sư phạm Nghệ thuật Trung ương cất lên, tiếng gọi đò và câu hò xua tan nhọc nhằn năm xưa dường như sống lại, tái hiện trọn vẹn văn hóa sông nước gắn kết cộng đồng Hà Nội.
Ngay dưới làn nước ấy, nghệ sĩ Lê Vũ lại gửi gắm một chiều sâu văn hóa tinh tế qua những đồng xu nghệ thuật in họa tiết mặt sau của tờ tiền giấy Việt Nam. Gợi nhắc tập tục thả tiền xuống giếng nước hay đài phun nước để cầu may của con người từ Đông sang Tây, những đồng xu nhỏ bé này đã kết nối kiến trúc hiện hữu với đời sống tâm linh bình dị của người dân kinh kỳ.
Rời khỏi mặt nước lung linh, bước chân người thưởng ngoạn dẫn lối tới những lát cắt nhân văn sâu sắc tôn vinh chính những con người tạo nên nhịp sống cho Đồng Xuân. Dự án nhiếp ảnh sắp đặt của nghệ sĩ Nguyễn Minh Hoàng cùng cộng sự phá vỡ định kiến rằng ngôi chợ chỉ thuộc về giới tiểu thương, khi đưa những lao động tự do thầm lặng - những người khuân vác vải, trông hàng hay bảo vê, trở thành nhân vật trung tâm. Những bức chân dung ghi lại khoảnh khắc làm việc, nghỉ trưa tự nhiên nhất của họ được đặt ngược lại đúng vào chiếc ghế ngồi hay góc nghỉ ngơi quen thuộc trên tầng hai tạo nên sự đồng điệu xúc động giữa nghệ thuật và thực tại.
Không gian chợ truyền thống cũng trở nên mềm mại và giàu chất chiêm nghiệm hơn qua cuộc đối thoại văn hóa của các nghệ sĩ quốc tế. Nghệ sĩ gốc Việt tại Đan Mạch Phuc Van Dang (Đặng Văn Phúc) mang đến chuỗi tác phẩm vải hoa rực rỡ sắc hồng hoa sen gợi nhớ cội nguồn Việt Nam hòa quyện cùng sắc xanh lam bờ biển Bắc Âu tượng trưng cho khát vọng hòa bình.
Điểm nhấn sâu sắc của tác phẩm nằm ở những con mắt điểm xuyết trên từng cánh hoa, thể hiện triết lý rằng tự nhiên và con người luôn có sự hòa nhập mật thiết, mỗi loài hoa đều mang nhận thức riêng để quan sát, trò chuyện và gửi lời chúc may mắn tới các tiểu thương.
Ngay khu vực giếng trời nối liền hai tòa nhà, bức tranh tường khổ lớn của nghệ sĩ Thụy Điển Mike Rickman tiếp tục lưu giữ trọn vẹn lát cắt lịch sử đương thời của chợ qua hình ảnh chiếc kéo, con cá hay người lần tràng hạt. Đặc biệt, chân dung người phụ nữ Việt Nam gắn liền với biểu tượng rồng Thăng Long được anh khắc họa đầy trân trọng như một lời khẳng định rằng con người chính là chủ thể kiến tạo mọi giá trị và phụ nữ chính là lực lượng nòng cốt giữ nhịp đập cho toàn bộ ngôi chợ.
Phía trên khoảng không giếng trời, tác phẩm vải quy mô lớn của nhà điêu khắc Áo Marko Lulic lại mang đến góc nhìn viễn thám đầy thi vị khi chuyển hóa những hoa văn bản đồ học của chợ Đồng Xuân nhìn từ vệ tinh thành cấu trúc nghệ thuật mềm mại nối liền hai tòa nhà.
Trong khi đó, nghệ sĩ Nhật Bản Takashi Sonoda lại biến việc trưng bày thành một hành trình trình diễn mang tính suy tư sâu sắc về sự tồn tại của cá nhân giữa xã hội hiện đại. Khoác lên mình bộ trang phục xanh đặc trưng, mỗi ngày anh lại lặng lẽ ôm một bông hoa khổng lồ kết từ giấy vàng mã phố Hàng Mã đi dạo quanh các gian hàng sầm uất trước khi cắm vào vị trí trưng bày, tạo nên một nhịp điệu chậm rãi đối thoại đầy chất thơ với guồng quay hối hả xung quanh.
Hành trình khám phá càng thêm phần thăng hoa khi những vật liệu đời thường bắt tay cùng công nghệ và âm thanh để mở rộng biên độ cảm nhận của con người. Nghệ sĩ Nhật Bản Ryusuke Ito, với tư duy của một cựu kỹ sư, đã tự tay lắp ráp những vật dụng thu thập quanh phố cổ thành một “cỗ máy thời gian” kết hợp giữa điêu khắc động và trình chiếu ánh sáng. Những bóng hình lúc rõ nét, lúc nhòe mờ xoay tròn theo vòng lặp tuần hoàn trên mặt tường gợi lên cơ chế vận hành của ký ức con người, mời gọi người xem chậm lại để lắng nghe nhịp trôi của thời gian.
Nếu tác phẩm Vang vọng Đồng Xuân của nghệ sĩ Úc Alexander Pug William và nghệ sĩ Việt Nam Tuấn Nị biến những chiếc hộp xốp thu nhặt tại chợ thành nhạc cụ mở để bất kỳ ai đi qua cũng có thể tự tay gõ và hòa âm cùng tiếng rao hàng, thì chuỗi tranh tương tác Fauna của bộ đôi nghệ sĩ Pháp Adrien và Claire lại chứng minh rằng công nghệ không làm con người xa rời thực tại.
Khi quét mã QR qua ứng dụng chuyên biệt, thế giới sinh vật kỳ thú bước ra khỏi mặt tranh tĩnh lặng như một minh chứng rằng những tầng lớp đời sống phong phú ẩn mình trong ngôi chợ trăm tuổi chỉ thực sự hiện hữu khi con người biết cách "chạm" tới chúng.
Cùng với dự án sắp đặt âm thanh chắt lọc từ những thanh âm đô thị thô mộc của nữ nghệ sĩ gốc Colombia, toàn bộ không gian trưng bày đã trở thành một bản giao hưởng đa tầng đầy gợi mở.
Khép lại hành trình đắm chìm trong những tầng lớp nghệ thuật giàu chiều sâu, du khách có thể thong thả bước lên tầng bốn để tận hưởng một khoảng dừng chân êm ái. Giữa những chậu hoa Hà Nội rực rỡ sắc màu, nhâm nhi ly trà sữa hay tách cà phê từ đơn vị tài trợ và phóng tầm mắt ngắm nhìn nhịp sống phố cổ từ trên cao, mỗi người sẽ mang về cho riêng mình một dư âm khó quên về một Đồng Xuân vừa thân quen, mộc mạc, lại vừa mới mẻ và tràn đầy sức sống sáng tạo.
Ảnh, clip: Hoà Nguyễn, T.Lê
.svg){kind=icon}
