Tượng Phật Đồng Dương được đánh giá là pho tượng cổ nhất và đẹp nhất Đông Nam Á, mang phong cách Amaravati của Ấn Độ được tìm thấy ở Quảng Nam (cũ) vào năm 1911.
Hiện nay, Bảo tàng Điêu khắc Chăm Đà Nẵng đang lưu giữ 12 bảo vật quốc gia Champa có niên đại từ thế kỷ VII đến XIII, được phát hiện tại nhiều địa phương miền Trung. Nơi đây là điểm đến yêu thích của nhiều người dân và du khách.
Tượng Rồng Tháp Mẫm là một trong những "báu vật" gây ấn tượng mạnh nhất với nhiều du khách. Tác phẩm bằng sa thạch được phát hiện tại di tích Tháp Mẫm (Gia Lai) vào năm 1934 và được công nhận bảo vật quốc gia năm 2024.
Pho tượng có niên đại thế kỷ XIII, gần như còn nguyên vẹn với chiều dài và chiều cao khoảng 1,58m. Hình tượng rồng được kết hợp từ nhiều linh vật khác nhau như thủy quái Makara, sư tử và rắn thần Naga.
Cùng được công nhận bảo vật quốc gia cuối năm 2024 còn có phù điêu Shiva múa Phong Lệ và phù điêu Uma Chánh Lộ.
Phù điêu Shiva múa Phong Lệ được phát hiện tại làng Phong Lệ (Đà Nẵng) năm 1890. Tác phẩm có niên đại thế kỷ X, mô tả thần Shiva trong hình tượng Nataraja – “vua khiêu vũ”, biểu tượng cho quyền năng tối thượng trong Ấn Độ giáo.
Dù đã trải qua hàng trăm năm, những đường nét chạm khắc vẫn thể hiện rõ chuyển động mạnh mẽ và sống động của vị thần trong điệu múa thiêng.
Phù điêu Uma Chánh Lộ được phát hiện tại Quảng Ngãi năm 1904, thể hiện nữ thần Uma trong tư thế múa mềm mại với trang phục và đồ trang sức được chạm khắc tinh xảo, mang đậm phong cách Chánh Lộ thế kỷ XI - XII.
Hiện vật mang đậm phong cách Chánh Lộ thế kỷ XI - XII, nổi bật với những đường nét phóng khoáng, giàu tính biểu cảm. Các họa tiết trên y phục, đồ trang sức và mũ đội được tạo tác cầu kỳ, góp phần tạo nên vẻ sống động và thần thái riêng cho tác phẩm.
Phù điêu Đản sinh Brahma cũng là một báu vật văn hóa Chăm, được phát hiện tại Thánh địa Mỹ Sơn (Đà Nẵng) và được công nhận bảo vật quốc gia tháng 1/2024.
Tác phẩm khắc họa thần Vishnu nằm trên biển vũ trụ, được rắn thần Shesha nâng đỡ. Từ rốn thần Vishnu mọc lên một đóa sen, nơi thần Brahma ra đời để sáng tạo thế giới theo thần thoại Ấn Độ.
Cũng tại Mỹ Sơn, tượng thần Shiva và tượng thần Ganesha là hai hiện vật tiêu biểu của nghệ thuật Champa giai đoạn sớm.
Tượng thần Shiva có niên đại thế kỷ VIII, được phát hiện năm 1903 tại tháp Mỹ Sơn C1. Dù không còn nguyên vẹn, tượng vẫn gây chú ý bởi phần tai được đục lỗ để đeo trang sức phục vụ nghi lễ tế tự.
Theo một số nhà nghiên cứu, tượng thể hiện hình tượng thần Shiva khất thực; trong khi nhiều ý kiến cho rằng đây có thể là chân dung Thần – Vua trong tín ngưỡng Champa.
Tượng thần Ganesha có niên đại thế kỷ VII, được phát hiện năm 1903 tại tháp Mỹ Sơn E5 và được công nhận là bảo vật quốc gia vào năm 2020.
Theo thần thoại Ấn Độ, Ganesha là vị thần của may mắn, tri thức, đồng thời là con trai của thần Shiva và nữ thần Parvati. Đây là một trong những vị thần được tôn kính nhất trong Hindu giáo, gắn với hình tượng giúp con người vượt qua khó khăn.
Không chỉ các pho tượng thần, những đài thờ Champa cũng được xem là đỉnh cao của nghệ thuật điêu khắc đá cổ đại.
Đài thờ Mỹ Sơn E1 có niên đại khoảng thế kỷ VII, gồm nhiều khối sa thạch ghép lại, mô phỏng đầy đủ kiến trúc một ngôi tháp Chăm với bậc cấp, vòm cửa, hoa văn và linh vật.
Đài thờ tượng trưng cho núi Meru – nơi ngự trị của thần Shiva. Đây là đài thờ duy nhất hiện còn mô phỏng đầy đủ kiến trúc một ngôi tháp Champa với bậc cấp, vòm cửa, trụ cửa, hoa lá và linh vật.
Đài thờ Trà Kiệu cũng có niên đại thế kỷ VII, được xem là một trong những kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc Champa nhờ hệ thống hoa văn và nhân vật chạm khắc tinh xảo quanh thân đài.
Theo tín ngưỡng Champa, đài thờ thường được đặt ở trung tâm tháp chính, phía trên đặt Linga – Yoni hoặc tượng thờ liên quan đến vị thần được thờ phụng trong ngôi tháp.
Nhắc đến nghệ thuật Chăm ở Đà Nẵng, không thể bỏ qua cụm hiện vật xuất xứ từ Phật viện Đồng Dương – trung tâm Phật giáo lớn của Champa xưa.
Trong đó, Đài thờ Đồng Dương có niên đại cuối thế kỷ IX, được phát hiện tại khu tháp chính phía tây, nơi được cho là thờ bồ tát Laksmindra Lokesvara – vị thần chủ của Phật viện.
Hiện vật là minh chứng cho giai đoạn Phật giáo phát triển rực rỡ nhất của vương quốc Champa và được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2018.
Đặc biệt, tượng Bồ tát Tara bằng đồng cao gần 1,15m được người dân phát hiện năm 1978.
Pho tượng có niên đại hơn 1.200 năm này được công nhận là bảo vật quốc gia năm 2012 và là một trong những tượng Tara bằng đồng quan trọng nhất từng được tìm thấy tại Đông Nam Á.
Ngoài ra, tượng Gajasimha phát hiện tại Tháp Mẫm và phù điêu Apsara tại Trà Kiệu giai đoạn 1933-1934, cũng là những hiện vật trong bộ sưu tập bảo vật quốc gia Champa tại Đà Nẵng.
Tượng Gajasimha – linh thú đầu voi thân sư tử – có niên đại thế kỷ XII, được công nhận bảo vật quốc gia năm 2020. Đây là một trong những tượng tròn hiếm hoi thể hiện thần Ganesha ở dạng thức đứng, còn tương đối nguyên vẹn, có kích thước lớn và mang nhiều đặc điểm độc đáo.
Còn Phù điêu Apsara có niên đại thế kỷ X, được công nhận bảo vật quốc gia vào tháng 1/2024.
Phù điêu khắc họa hai vũ nữ Apsara trong tư thế múa tribhanga uốn cong mềm mại, mang đậm phong cách Trà Kiệu. Tác phẩm được xem là một trong những kiệt tác của nghệ thuật điêu khắc Chăm.
.svg){kind=icon}
