Tại diễn đàn “Kết nối giải pháp chuyển đổi số doanh nghiệp Việt”, được Tổng Công ty Viễn thông Viettel (Viettel Telecom) tổ chức tại TPHCM vào ngày 17/11 vừa qua, ông Hoàng Trung Dũng, Chủ tịch Học viện Kingsman đã chỉ ra những thách thức và kỳ vọng của doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) trong quá trình chuyển đổi số.

chuyển đổi số nhiều thách thức
Ông Hoàng Trung Dũng, Chủ tịch Học viện Kingsman. Ảnh: Lê Mỹ

Theo ông Hoàng Trung Dũng, chuyển đổi số đối với các doanh nghiệp SME cùng hộ kinh doanh không còn là câu chuyện tìm kiếm lợi thế cạnh tranh xa vời, mà là bài toán sống còn. Khác với các tập đoàn lớn có tiềm lực tài chính dồi dào, phần lớn SME đang vận hành như những cỗ máy cũ kỹ chạy suốt hai, ba mươi năm, vừa chạy vừa phải hàn gắn, chắp vá. Khi khối lượng công việc từ bán hàng, dòng tiền, kế toán - thuế cho đến quản trị nhân sự ngày càng phức tạp, nguy cơ bộ máy vỡ trận là điều hiện hữu.

Dù nhận thức rõ sự cấp bách này, hành trình chuyển đổi số của khối SME vẫn đang bị nghẽn lại bởi những rào cản nội tại và sự lệch pha từ các giải pháp công nghệ trên thị trường.

6 rào cản lớn kìm chân doanh nghiệp nhỏ chuyển đổi số

Từ góc nhìn của những người trực tiếp điều hành, ông Hoàng Trung Dũng cho biết, quá trình tiếp cận công nghệ của SME đang vấp phải 6 trở ngại mang tính hệ thống.

Đầu tiên là thiếu định hướng và không biết bắt đầu từ đâu. Đa số chủ doanh nghiệp đứng trước ma trận giải pháp mà không có kim chỉ nam. Họ lúng túng giữa việc nên dùng phần mềm miễn phí có sẵn hay đầu tư phát triển riêng (customize), nên mua phần mềm nào trước và cài đặt ra sao để vừa vặn với trình độ cũng như nguồn lực hiện tại. Sự thiếu vắng các đơn vị tư vấn lộ trình thực chất khiến doanh nghiệp chùn bước ngay từ vạch xuất phát.

Tiếp theo là nỗi sợ chi phí đầu tư hạ tầng và vận hành. Theo ông Dũng, nếu doanh nghiệp lớn sẵn sàng chi 1 đến 2 tỷ hay thậm chí hàng chục tỷ đồng cho công nghệ, thì với SME, bài toán chi phí thường “bó cái khôn”. Việc đưa một giải pháp vào sử dụng không dừng lại ở tiền mua phần mềm, mà kéo theo chi phí đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin và tuyển dụng nhân sự vận hành. Nỗi lo bỏ ra một khoản vốn lớn mà không mang lại kết quả cụ thể khiến doanh nghiệp không dám mạo hiểm, bởi vài lần thất bại có thể đẩy họ đến bờ vực phá sản.

Một thách thức nữa là tâm lý ngại thay đổi của đội ngũ nhân sự. Nhân viên ở các SME rất dễ mệt mỏi trước làn sóng đổi mới liên tục. Tình trạng hôm nay vừa làm quen với phần mềm này, ngày mai lại đổi sang phần mềm khác vì được quảng cáo là ưu việt hơn, tạo ra sự ức chế và kháng cự ngầm. Khi công cụ mới không thật sự thuận tiện, nhân sự có xu hướng quay về các thói quen cũ.

Việc dữ liệu phân mảnh và nguy cơ mất quyền kiểm soát cũng là vấn đề quan trọng. Theo ông Dũng, dữ liệu kinh doanh của SME đang bị chia cắt trên nhiều kênh như Zalo, Facebook, TikTok và các sàn thương mại điện tử. Doanh nghiệp hoàn toàn thiếu công cụ để gom tụ, làm sạch và khai thác giá trị thương mại từ dữ liệu này. Thậm chí, rủi ro mất tài sản số luôn rình rập, điển hình như việc giao fanpage cho nhân viên quản trị nhưng khi nhân sự nghỉ việc thì doanh nghiệp mất trắng quyền truy cập và dữ liệu khách hàng.

Sức ỳ và sự chậm chuyển dịch của người đứng đầu cũng là một thách thức không nhỏ khi chuyển đổi số ở các SME. Bản thân các chủ doanh nghiệp đôi khi chưa thể hiện rõ nét vai trò dẫn dắt và làm gương. Thiếu vắng sự đào tạo và nhận thức thấu đáo khiến nhiều lãnh đạo nhìn nhận chuyển đổi số như một khoản chi phí gánh nặng hơn là một khoản đầu tư sinh lời.

Cuối cùng là kinh doanh trên "sân nhà người khác" và lỗ hổng an toàn thông tin. Khách hàng nằm trên TikTok, đối tác giao dịch qua Zalo khiến doanh nghiệp phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng của bên thứ ba. Doanh nghiệp SME rất mong manh; chỉ cần một sự cố bảo mật, mất quyền truy cập tài khoản hay gián đoạn nền tảng là có thể phải xây dựng lại sự nghiệp từ đầu.

Nhà cung cấp chuyển đổi số không nên chỉ cài phần mềm và thu phí
Theo ông Hoàng Trung Dũng, nhà cung cấp giải pháp chuyển đổi số không nên chỉ cài đặt phần mềm rồi thu phí hàng tháng. Ảnh: Lê Mỹ

Những kỳ vọng chuyển dịch đối với các nhà cung cấp giải pháp công nghệ

Ông Hoàng Trung Dũng cho biết, để gỡ bỏ những nút thắt chuyển đổi số ở trên, SME không tìm kiếm những bức tranh viễn cảnh xa xôi mà hướng đến các giải pháp thiết thực, đồng hành dài hạn từ các tập đoàn công nghệ lớn, đơn cử ở đây là Viettel.

Theo ông, các doanh nghiệp cung cấp giải pháp chuyển đổi số cần đưa ra các giải pháp công nghệ được thiết kế tinh gọn để mọi đối tượng – từ hộ kinh doanh cá thể, doanh nghiệp chỉ có 1–2 người cho đến đơn vị hàng trăm nhân sự, đều có thể dùng được dễ dàng, không đòi hỏi trình độ kỹ thuật phức tạp.

Đồng thời, thay vì những lời hứa hẹn mơ hồ, nhà cung cấp cần chỉ rõ và cam kết những chỉ số đo lường được: cắt giảm bao nhiêu phần trăm quy trình rườm rà, giảm bao nhiêu phần trăm chi phí tiếp cận khách hàng và đóng góp tăng trưởng bao nhiêu phần trăm doanh thu nếu doanh nghiệp áp dụng đúng lộ trình.

Bên cạnh đó, hiện nay doanh nghiệp rất ngại việc cài đặt thêm quá nhiều ứng dụng rời rạc trên điện thoại hay máy tính. Họ cần một hệ sinh thái đồng bộ giải quyết được 90–95% nhu cầu vận hành thường nhật.

SME cần những chỉ dẫn hành động cụ thể để biến nguồn dữ liệu phân tán và công nghệ trí tuệ nhân tạo thành doanh thu và dòng tiền thực tế, không dừng lại ở những ví dụ mang tính phô diễn.

Cuối cùng, ông Dũng cho rằng, nhà cung cấp giải pháp chuyển đổi số không nên chỉ cài đặt phần mềm rồi thu phí hàng tháng. Doanh nghiệp mong muốn các đối tác công nghệ trở thành một “phòng công nghệ chung”, tính phí linh hoạt theo lượt dùng hoặc chia sẻ phần trăm doanh thu thực tế, cùng san sẻ rủi ro và hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua từng giai đoạn phát triển.