Theo dự báo mới nhất của Cục Thống kê, thời kỳ cơ cấu "dân số vàng" và giai đoạn dân số già sẽ đến với Việt Nam sớm hơn các dự báo trước đó, đòi hỏi chính sách thích ứng mạnh mẽ và thiết thực hơn.
Việt Nam chính thức bước vào thời kỳ cơ cấu "dân số vàng" từ năm 2007 khi tỷ trọng dân số trẻ em (từ 0-14 tuổi) nhỏ hơn 30%, tỷ trọng dân số người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên) nhỏ hơn 15%. Lúc này, cứ hai người trong độ tuổi lao động (từ 15-64 tuổi) gánh một người ở độ tuổi phụ thuộc (dưới 15 hoặc từ 65 trở lên).
Trong suốt giai đoạn 2024-2035, dân số trong độ tuổi lao động (15-64 tuổi) duy trì ở mức rất cao, từ 67,4% năm 2024 xuống 66,9% năm 2035. Các chuyên gia nhận định, lực lượng đông đảo này tạo điều kiện thuận lợi cho tăng trưởng kinh tế và phát triển nguồn nhân lực.
Đến năm 2036, tỷ trọng người cao tuổi tăng lên 15%, lần đầu tiên vượt ngưỡng để xác định thời kỳ "dân số vàng". Đây được xem là thời điểm Việt Nam chính thức bước ra khỏi giai đoạn "dân số vàng". Như vậy, so với dự báo năm 2019, thời kỳ dân số vàng của Việt Nam sẽ kết thúc sớm hơn 3 năm.
GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và các vấn đề xã hội, Đại học Kinh tế Quốc dân (Hà Nội), đánh giá cơ hội này chỉ xuất hiện một lần trong lịch sử mỗi quốc gia và thường kéo dài 30-45 năm. Việt Nam đã tận dụng được 20 năm và hiện còn khoảng 10 năm.
Tuy nhiên, nếu nhìn ở góc độ chất lượng nguồn nhân lực gồm tri thức, kỹ năng trình độ, khả năng sẵn sàng thích ứng, các nhà nghiên cứu dân số học cho rằng thực chất cơ cấu "dân số vàng" ở nước ta mới "vàng" về mặt số lượng và đang là thách thức đối với xã hội.
Ông Cử nhấn mạnh đây là giai đoạn then chốt để Việt Nam tạo ra kỳ tích kinh tế tương tự như Nhật Bản hay Hàn Quốc đã làm được. Vị chuyên gia cho rằng tận dụng cơ cấu dân số vàng này, chúng ta phải cấp bách nâng cao 3 tỷ lệ: Tỷ lệ người trong độ tuổi lao động nhưng có khả năng làm việc; tỷ lệ người có khả năng lao động thì phải có việc làm; điều quan trọng người có việc làm phải có năng suất cao, thu nhập tốt. Song song đó, cần tăng tốc đầu tư sức khỏe thể chất, chiều cao cho nam nữ thanh niên.
Sau mốc năm 2036, cơ cấu dân số của Việt Nam chuyển sang giai đoạn già hóa nhanh. Người từ 65 tuổi trở lên được dự báo sẽ tăng từ 9,4 triệu người vào năm 2024 lên đến 20,5 triệu người vào năm 2044 và đạt 31,2 triệu người vào năm 2074.
Năm 2024, chỉ số già hóa đạt 60,2%, cứ 100 trẻ em có khoảng 60 người cao tuổi. Đến năm 2034, số người cao tuổi sẽ vượt số trẻ em. Đây được xem là ngưỡng dân số quan trọng, là mốc đánh dấu dự báo Việt Nam bắt đầu thời kỳ dân số già, theo phương án trung bình.
Dự báo này cho thấy giai đoạn dân số già của Việt Nam đến sớm hơn 2 năm so với dự báo năm 2019. Như vậy, Việt Nam sẽ có 3 năm (2034-2036) trong trạng thái kép: Vừa cơ cấu "dân số vàng", đồng thời bước vào thời kỳ dân số già, đòi hỏi sự bứt tốc ngoạn mục hơn trong các chính sách thích ứng.
Đến cuối thời kỳ dự báo, cứ 100 trẻ em có gần 225 người cao tuổi. Dự báo cũng chỉ ra, nếu năm 2024, cứ 2 trẻ em có khoảng 1 người cao tuổi, thì 50 năm sau đó, cứ 2 trẻ em có khoảng 4 người cao tuổi. Khi đó, áp lực già hóa ngày càng lớn đối với lực lượng trong độ tuổi lao động và hệ thống an sinh xã hội.
Thời kỳ dân số già của Việt Nam sẽ kéo dài 15 năm, từ năm 2034 đến năm 2049. Sau giai đoạn này, từ năm 2050 đến 2074, Việt Nam sẽ có cơ cấu dân số rất già tương ứng với tỷ trọng dân số từ 65 tuổi trở lên chiếm trên 21%. Đến năm 2074, con số này đạt 27,3% tổng dân số, xấp xỉ mức mà Nhật Bản đang đối mặt hiện nay.
Tuổi thọ bình quân từ lúc sinh của Việt Nam không ngừng tăng qua các năm, đạt 74,7 tuổi vào năm 2024. So với năm 2019, tuổi thọ bình quân tính từ lúc sinh của Việt Nam đã tăng lên 1,1 năm sau giai đoạn 5 năm.
Theo dự báo, từ giai đoạn 2024- 2064, mỗi 5 năm, tuổi thọ người dân nước ta sẽ tăng thêm 0,5 - 0,6 năm. Tốc độ này sẽ giảm dần vào cuối thời kỳ dự báo.
.svg){kind=icon}
