Cột mốc lịch sử hàng nghìn năm xung đột ở Jerusalem

Trong suốt một thế kỷ, Jerusalem trở thành vùng đất bị xâu xé, tranh giành không chỉ bởi đủ các tôn giáo như Do Thái, Cơ đốc hay Hồi giáo mà còn bị các thế lực bên ngoài nhòm ngó.

Tháng 12/1917, Tướng Anh Edmund Allenby giành quyền kiểm soát Jerusalem từ tay những người bảo vệ Thổ Nhĩ Kỳ dưới Đế chế Ottoman.

Trong suốt một thế kỷ từ đó cho đến nay, Jerusalem trở thành vùng đất bị xâu xé, tranh giành không chỉ bởi đủ các tôn giáo như Do Thái, Cơ đốc hay Hồi giáo mà còn bị nhòm ngó từ các thế lực bên ngoài, có thể kể đến Israel và Palestine như hiện nay.

{keywords}
Khung cảnh từ trên cao Thành phố cổ của Jerusalem. Ảnh: AP

Xung đột tại vùng đất thánh Jerusalem tồn tại đã qua hàng ngàn năm, bao gồm cả những thời kỳ Kinh thánh, Đế chế La Mã và Thập tự chinh (cuộc viễn chinh của đoàn quân Công giáo châu Âu tràn vào Trung Đông trong suốt hai thế kỷ, từ thế kỷ 11 đến 13). Tuy nhiên, nổi bật nhất vẫn là câu chuyện xảy ra trong thế kỷ 20, với căn nguyên từ chủ nghĩa thực dân, chủ nghĩa dân tộc và quan điểm bài Do thái còn gây tranh cãi đến tận bây giờ.

1917-1948: Thời kỳ cai trị của Vương quốc Anh

“Đối với người Anh, Jerusalem rất quan trọng. Họ là những người định hình Jerusalem là một thủ đô. Trước đó, nó chẳng là thủ đô của bất kỳ nước nào cả”, giáo sư Yehoshua Ben-Arieh – nhà sử học thuộc Đại học Hebrew (Mỹ) nhận định.

Trong ba thập kỷ dưới sự cai trị của Vương quốc Anh, Jerusalem chứng kiến sự tràn vào của những người Do Thái, mang theo chủ nghĩa phục quốc Do Thái, trong khi người dân Ảrập địa phương phải thay đổi để thích ứng với sự sụp đổ của Đế chế Ottoman – những người cai trị thành phố từ năm 1517.

Phản đối sự di dân của người Do Thái đã gây ra một số cuộc nổi dậy đẫm máu từ người Palestine. Trong khi đó, người Do Thái cũng đối đầu với giới chức Anh và luật nhập cư năm 1939 – luật lệ ngăn cản người Do Thái muốn chạy trốn khỏi sự diệt chủng của chủ nghĩa phát xít Đức nhập cư đến Jerusalem.

Sau chiến tranh năm 1947, Liên Hợp Quốc (LHQ) công nhận kế hoạch phân chia 2 nhà nước - một Do Thái, một  Ảrập - với Jerusalem dưới quyền cai trị của một "chế độ quốc tế đặc biệt" do tình trạng độc nhất của nó.

1948-1967: Thành phố bị chia cắt

Người  Ảrập phản đối kế hoạch của LHQ, và một ngày sau khi Israel tuyên bố giành độc lập năm 1948, các quốc gia  Ảrập tấn công đất nước non trẻ này. Tuy nhiên, họ đã thất bại. Trong bối cảnh bạo lực gia tăng do quân đội và người biểu tình từ cả hai phía, một số lượng lớn người Do Thái và Ảrập đã bị mất nhà cửa.

Jerusalem bị chia cắt: nửa phía Tây trở thành một phần của quốc gia mới Israel (và Israel công nhận nó là thủ đô dưới luật nước này thông qua năm 1950), trong khi nửa phía đông, bao gồm Thành phố cổ, được Jordan kiểm soát.

Vào thời kỳ đó, cả Israel và Jordan đều không quá quan tâm tới Jerusalem. Israel muốn xây dựng các khu vực ven biển, bao gồm thành phố Haifa, Tel Aviv và Ashkelon trở thành một khu thương mại phát triển. Còn Vua Jordan, Abdullah I, lại tập trung đầu tư cho thủ đô Amman.

Chịu sức ép từ LHQ và các quốc gia châu Âu, đất nước non trẻ Israel chấp thuận để quốc tế kiểm soát Jerusalem và tìm kiếm một thủ đô khác thay thế ở phía nam. Họ cũng nhận ra việc không kiểm soát vùng đất thánh Jerusalem cũng mang lại nhiều lợi thế.

1967-1993: Hai cuộc chiến tranh và phong trào Intifada

Không có bất kỳ sự kiện nào định hình xung đột hiện đại tại Jerusalem có sức ảnh hưởng như là cuộc Chiến tranh Ảrập-Israel 1967. Thời điểm đó, Israel không chỉ đánh bại quân đội Ảrập mà còn giành quyền kiểm soát Dải Gaza và Bán đảo Sinai của Ai Cập, Bờ Tây và Đông Jerusalem từ Jordan và Cao nguyên Golan từ Syria.

“Bước ngoặt trong năm 1967 gồm hai sự kiện: chiến thắng lịch sử, bao gồm cảm giác chuyển biến từ sợ hãi bị đánh bại sang sự tự tin điều gì cũng có thể xảy ra, và cảm xúc khi giành được Thành phố cổ”, nhà khoa học chính trị Menachem Klein tại Israel nhận xét.

{keywords}
Bức tường ngăn cách Đông và Tây Jerusalem. Ảnh: Magnum Photos

Chiến thắng của đảng cánh hữu Likud năm 1977 dưới sự lãnh đạo của ông Menachem Begin đã giúp củng cố niềm tin Jerusalem là một phần của bản sắc Israel. 

Năm 1980, các nhà lập pháp Israel thông qua một dự luật tuyên bố "Jerusalem, hoàn chỉnh và thống nhất, là thủ đô của Israel”, động thái này khiến cộng đồng quốc tế phẫn nộ. 

1993 – nay: Hiệp định Oslo

Hiệp định Oslo năm 1993 cho phép Palestine quản lí Bờ Tây và Dải Gaza, trong khi tìm kiếm một giải pháp cho các vấn đề chính như biên giới, người tị nạn và tình trạng của Jerusalem.

Sau chuyến thăm của nhà chính trị cánh hữu Ariel Sharon năm 2000 tới thành cổ Jerusalem, bạo lực nổ ra và dẫn tới cuộc nổi dậy thứ hai của người Palestine khiến ít nhất 3.000 người Palestine và 1.000 người Israel thiệt mạng trong 5 năm.

{keywords}
Binh sĩ Israel không cho người Palestine vào Jerusalem từ Bờ Tây. Ảnh: The New York Times

Việc Tổng thống Trump tuyên bố Jerusalem là thủ đô của Israel và chuyển Đại sứ quán Mỹ từ Tel Aviv tới thành phố này bị đánh giá có thể là dấu chấm hết cho nỗ lực đạt được hòa bình giữa Israel và Palestine.

Giáo sư Ben-Arieh giải thích: “Xung đột người Ảrập-Do Thái đã leo thang thành xung đột quốc gia, với Jerusalem là trung tâm. Jerusalem là vùng đất thánh đối với 3 cộng đồng tôn giáo, nhưng trên đó hai quốc gia hình thành, một bên là người Do Thái, một bên là người  Ảrập địa phương, và cả hai bên đều hết sức bảo vệ Jerusalem”.

Theo Báo Tin tức

Bất ngờ cảnh trong căn cứ chục tỷ đô của Mỹ sát Triều Tiên

Bất ngờ cảnh trong căn cứ chục tỷ đô của Mỹ sát Triều Tiên

Trại Humphreys tọa lạc ở Pyeongtaek, cách thủ đô Seoul của Hàn Quốc khoảng 65km về phía nam. Đây là căn cứ quân sự lớn nhất của Mỹ ở nước ngoài.

Bí ẩn con sóng nuốt trọn tàu bè trên biển

Bí ẩn con sóng nuốt trọn tàu bè trên biển

Cứ mỗi tuần lại có hai hoặc ba tàu chở hàng biến mất ở đâu đó trên thế giới và nguyên nhân của nó được cho là do những đợt sóng sát thủ.

Nước Đức đã thua Liên Xô chỉ vì một sai lầm này

Nước Đức đã thua Liên Xô chỉ vì một sai lầm này

Người Đức không ngờ rằng mình đã phạm phải một sai lầm trước khi tiếng súng nổ ra.

Ngỡ ngàng hình ảnh Triều Tiên vài chục năm trước

Ngỡ ngàng hình ảnh Triều Tiên vài chục năm trước

Hình ảnh về đất nước Triều Tiên trong những năm 70, 80 của thế kỷ trước đã khiến nhiều người xem không khỏi ngỡ ngàng.

Giải mã tốc độ Triều Tiên phóng tên lửa nhanh bất thường

Giải mã tốc độ Triều Tiên phóng tên lửa nhanh bất thường

Vụ thử tên lửa đạn đạo liên lục địa mới nhất của Triều Tiên chứa đựng nhiều yếu tố bất ngờ.

tin nổi bật

Cuộc sống thấp thỏm ở thành phố biên giới Nga giáp chiến tuyến Ukraine

Các âm thanh của chiến tranh đã trở nên lớn hơn ở Belgorod, thành phố Nga nằm cách biên giới Ukraine chỉ 40 km. Các vụ nổ cũng xảy ra thường xuyên hơn.

Diễn biến căng thẳng của cuộc chiến 5 ngày Nga - Gruzia

Nửa đêm về sáng ngày 8/8/2008, quân đội Gruzia bất ngờ dùng không quân, pháo binh, tên lửa xúc tiến chiến dịch mang tên “Cánh đồng sạch” đánh phá các mục tiêu ở thủ phủ Tskhinvali và nhiều nơi khác tại Nam Ossetia.

Uy lực tàu chiến được Nga chọn làm soái hạm mới cho Hạm đội Biển Đen

Theo nguồn tin giấu tên từ lực lượng an ninh bán đảo Crưm, Hải quân Nga đã chọn được soái hạm mới cho Hạm đội Biển Đen.

Cuộc săn lùng điệp viên Nga gay cấn của an ninh Ukraine

Trong khi các lực lượng vũ trang giao tranh dữ dội ở tiền tuyến, Cơ quan an ninh Ukraine (SBU) phải xúc tiến một cuộc chiến cam go không kém là săn lùng các điệp viên làm việc cho Nga đang trà trộn trong dân.

Hai cơ cấu chỉ huy quan trọng nhất của NATO

Sau vụ 11/9/2001, NATO đã tiến hành cải cách hệ thống chỉ huy nhằm sẵn sàng đối phó có hiệu quả với những đe dọa mới, đồng thời tiếp tục bảo đảm an ninh cho toàn bộ lãnh thổ các nước thành viên.

Bí ẩn dòng sông cản bước cả quân Nga và Ukraine ở khu vực Donbass

Chiến sự giữa Nga và Ukraine đang tập trung vào khu vực miền Đông Ukraine. Tại đây, con sông tự nhiên Siversky Donets đã cản trở bước tiến của cả 2 phe, ảnh hưởng đến chiến thuật của họ.

Hình ảnh thủ đô Ukraine sau hơn hai tháng chiến tranh

Các đường phố ở thủ đô Kiev của Ukraine đã nhộn nhịp trở lại khi cuộc sống quay về trạng thái gần như bình thường sau một thời gian hứng chịu những đợt pháo kích nặng nề của quân Nga.

'Xạ thủ nguy hiểm nhất thế giới' tiết lộ sốc về tình hình ở Ukraine

Wali, người được mệnh danh là 'xạ thủ nguy hiểm nhất thế giới', đã tiết lộ những sự thật gây sốc sau hơn 2 tháng tham chiến tại Ukraine.

Cuộc sống tăm tối trong "hố địa ngục" dưới nhà máy thép Azovstal

Anna Zaitseva, 24 tuổi, trú ẩn trong boongke dưới nhà máy thép Azovstal (Ukraine) kể, mỗi ngày cô chỉ ăn một lần. Tình trạng thiếu hụt thực phẩm nghiêm trọng tới mức nhiều phụ nữ bị rụng răng.

Lỗ hổng 'chết người' của dàn xe tăng Nga ở Ukraine

Nga được tin đã mất hàng trăm xe tăng kể từ đầu chiến dịch tấn công quân sự ở Ukraine hồi cuối tháng 2 vì một lỗi thiết kế nghiêm trọng, tồn tại từ rất lâu.

Căn bệnh bí ẩn có thể cung cấp manh mối về sự kết thúc Covid-19

Với nhiều triệu chứng giống triệu chứng của bệnh Covid-19, dịch Cúm Nga từng xảy ra trong lịch sử có thể cung cấp manh mối về sự kết thúc của đại dịch đang hoành hành hiện nay.

Điều chưa biết về thời khắc cuối cùng của trùm phát xít Hitler

Tổng cục An ninh Liên bang Nga (FSB) mới đây đã công khai các tài liệu hé lộ chi tiết chưa từng được biết đến về thời khắc cuối cùng trong đời của trùm phát xít Adolf Hitler.

Giải mã chiến thuật nhấn chìm làng của Ukraine nhằm cản bước quân Nga

Quân đội Ukraine đã phá đập thủy điện khiến một ngôi làng bị nhấn chìm, góp phần chặn bước tiến của lực lượng Nga vào thủ đô Kiev.

Lý do Thụy Điển tăng cường sức mạnh quân sự

Cuộc khủng hoảng Ukraine được xem là “động lực” để Thụy Điển thông qua học thuyết quốc phòng mới, cho phép tăng ngân sách quốc phòng.

Dấu vết chiến tranh thảm khốc sau 2 tháng Nga tấn công Ukraine

Tròn 2 tháng sau khi Nga mở chiến dịch tấn công quân sự vào Ukraine, trang Kyiv Independent đã đăng tải chùm ảnh chụp các thành phố Ukraine trước và sau xung đột nhằm lột tả hậu quả thảm khốc của cuộc chiến.