Đặc sản nào ở Việt Nam có '10 chân' và 2 lớp da, khách có tiền cũng khó mua?

Cua cốm còn gọi là cua hai da, đang trong quá trình thay vỏ để lớn lên. Khi đó, nó thường lấp kín miệng hang nên rất khó gặp.

Loài này không bán nhiều trên thị trường vì số lượng ít, giá trị dinh dưỡng cao nên thường được gọi vui là đặc sản “nhà giàu có tiền cũng khó mua”.

Trong quá trình phát triển của con cua, giai đoạn cốm (khoảng vài ngày trước khi thay vỏ) là lúc cua chắc thịt, đầy gạch và nhiều dinh dưỡng nhất.

Cua cốm có thể chế biến thành nhiều món như: cháy tỏi, rang muối, sốt tiêu đen, sốt trứng muối, nấu lẩu, hấp bia hoặc hấp nước dừa.

Ảnh: Cua cốm Cao Dũng

Cua da là một trong những món ngon nổi tiếng, xuất hiện phổ biến vào dịp cuối thu, đầu đông ở Bắc Ninh (địa phận huyện Yên Dũng, tỉnh Bắc Giang cũ).

Sở dĩ có tên gọi như vậy là bởi loài cua này có một lớp lông trên chân, càng và yếm, giống như một lớp da bảo vệ chúng ngoài tự nhiên.

Ở một số nơi, cua da còn được gọi là cua ra (dựa theo câu thành ngữ “tháng Chín cua ra, tháng Ba cua vào”) hay cà ra.

Cua da có vỏ màu xanh xám hoặc hơi ửng đỏ, chân và mình to, dài hơn gấp 3-4 lần cua đồng.

Loại cua này thường sinh sống trong các khe ghềnh, hốc đá dưới sông Cầu, đoạn chảy qua địa phận một số xã ven sông như Đồng Việt, Đồng Phúc, Yên Lư.

Ảnh: Hùng Hải

Tương truyền, cua huỳnh đế từng là món ăn tiến vua. Vì thế, ngư dân trên đảo Phú Quý đã đặt cho loại cua biển cái tên “quý tộc”.

Tại Việt Nam, cua huỳnh đế được khai thác chủ yếu ở các vùng biển miền Trung như Lý Sơn, Quy Nhơn, Phú Quý, Sa Huỳnh, Cam Ranh, Tuy Phong…

Tuy gọi là cua nhưng cua huỳnh đế có hình thù rất độc đáo, lai tạp: phần đầu và râu càng thì giống như tôm, phần mai tuy suôn dài hình trái táo hơi giống cua, còn phần đuôi rất ngắn.

Ảnh: Mộc Trà

Ở Cà Mau có một loài 8 cẳng, 2 càng khá giống với cua đồng nhưng mang tên là ba khía. 

Đây là loài giáp xác thuộc họ cua, trên lưng có ba gạch nên được đặt tên ba khía.

Ba khía có ở các tỉnh miền Tây nhưng tập trung nhiều nhất là vùng Đất Mũi - Cà Mau. Khu vực được cho là có ba khía ngon nhất là Rạch Gốc, xã Phan Ngọc Hiển (trước đây là huyện Ngọc Hiển), Cà Mau.

Vào mùa ba khía rộ, để bảo quản dùng lâu dài, bà con đã nghĩ ra cách muối ba khía. 

Ba khía muối sau khoảng 1 tuần là có thể dùng được, ăn trực tiếp hoặc xé nhỏ ra trộn với các loại gia vị như chanh, đường, tỏi, ớt, rau răm… cho vừa vị hoặc làm gỏi cũng rất ngon.

Ảnh: Đỗ Suốt Anh

Năm 2025, miến xào cua là đại diện Việt Nam duy nhất xuất hiện trong danh sách những món ăn từ cua ngon nhất thế giới do chuyên trang ẩm thực nổi tiếng Taste Atlas bình chọn.

Xếp thứ 26 trong danh sách, miến xào cua được Taste Atlas mô tả là "món ăn truyền thống của Việt Nam". 

Trước đó, vào năm 2024, món miến xào cua của Việt Nam cũng được chuyên trang ẩm thực này bình chọn vào top 100 món ăn từ động vật giáp xác ngon nhất thế giới.

Chuyên trang mô tả, món miến xào cua ghi điểm nhờ sự kết hợp hoàn hảo giữa thịt cua tươi ngon, thanh ngọt và sợi miến mềm dai.

Các nguyên liệu khác bao gồm nấm mèo, nấm hương, cà rốt, hành tây, tỏi, hành tím, cùng các loại rau gia vị. Tất cả được xào trong chảo lớn, nêm nếm vừa vặn, tạo nên món ăn đậm đà khó quên.

Ảnh: Taste Atlas