Đặc sản nào ở Ninh Bình 'chui lên từ lòng đất', nửa đen nửa đỏ, vị ngọt như cua?

Cáy mật là loại cáy đặc trưng, sống trong các gốc cây sú vẹt ở vùng đệm Vườn Quốc gia Xuân Thuỷ.

Đây là vùng đất ngập nước cửa sông ven biển, nằm trên địa bàn các xã thuộc địa phận tỉnh Ninh Bình (khu vực huyện Giao Thủy, tỉnh Nam Định cũ), gồm Giao Minh, Giao Hòa và Giao Phúc.

Nhờ môi trường sinh thái trong lành, nguồn thức ăn phong phú từ thiên nhiên mà cáy mật ở đây có chất lượng được đánh giá cao hơn các loài cáy, cua bản địa khác. 

Chúng có phần thân dày thịt, đậm gạch, nổi bật với độ béo ngậy và vị ngọt tự nhiên.

Cáy mật ở VQG Xuân Thủy cũng là một loài đặc hữu được người dân địa phương xem như đặc sản “trời ban” vì chỉ có thể khai thác tự nhiên.

Cáy mật ở VQG Xuân Thủy thường có vào mùa hè, khoảng từ tháng 5 đến tháng 7. Ngoài ra, chúng cũng xuất hiện vào dịp cuối năm, khoảng tháng 10 âm lịch nhưng không nhiều.

Ảnh: Hiền Nguyễn

Để bắt được cáy mật, người dân địa phương thường áp dụng 2 phương pháp quen thuộc là câu hoặc dùng dụng cụ chuyên dụng.

Tuy nhiên, không phải lúc nào cũng có thể bắt cáy. Bà con phải lựa theo lịch con nước lên xuống, vừa đảm bảo nguồn cung, vừa bảo vệ sự phát triển bền vững của loài. 

Vì cáy mật sống trong hố sâu dưới các gốc sú vẹt nên người dân thường dùng dụng cụ để đào. Nhưng chỉ hôm nào nước to, bãi mềm thì mới bắt được cáy.

Loại cáy này to và có tính tự vệ rất cao nên muốn bắt chúng, người ta phải đeo găng tay dày, thao tác nhanh để tránh bị cáy cắp.

Ngày 14/9/2026, UBND tỉnh Ninh Bình ban hành Quyết định số 3374/QĐ-UBND công nhận Vườn Quốc gia Xuân Thủy là Điểm du lịch.

Tháng 3/2026, Vườn Quốc gia Xuân Thủy chính thức đón nhận danh hiệu Vườn di sản ASEAN.

Tháng 12/2004, Vườn Quốc gia Xuân Thủy đã được UNESCO công nhận là vùng lõi của Khu Dự trữ sinh quyển thế giới khu vực ven biển liên tỉnh đồng bằng châu thổ sông Hồng.

Trước đó, năm 1989, vùng đất ngập nước thuộc Vườn quốc gia Xuân Thủy được công nhận là khu Ramsar đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á.

Nhằm đẩy mạnh các hoạt động du lịch sinh thái, du lịch xanh, VQG Xuân Thuỷ đã xây dựng các tuyến tham quan như xem chim di trú quý hiếm, du thuyền cửa sông, khám phá rừng ngập mặn, du khảo đồng quê, một ngày làm ngư dân, ẩm thực quê biển…

Điểm đặc biệt của các tuyến du lịch này không chỉ nằm ở vẻ đẹp thiên nhiên, mà còn ở những trải nghiệm cuộc sống giản dị, mộc mạc của người dân vùng ven biển.

Du khách có thể tham gia các hoạt động thường ngày như: thu hoạch thủy sản, gỡ lưới, xúc cáy, cào bắt ốc móng tay, hoặc cùng người dân chế biến món ăn từ các đặc sản địa phương.

Trong đó, có một món ngon được ưa chuộng hơn cả là nem ốc móng tay.

Ốc móng tay (hay còn gọi là con thun thút) là loài nhuyễn thể được khai thác nhiều ở VQG Xuân Thủy. Sở dĩ có tên gọi như vậy là bởi chúng có hình trụ giống như ngón tay, dài khoảng 7-8 cm, bề ngang cỡ bằng chiếc đũa ăn cơm và vỏ mỏng như lá tre.

Cách làm nem móng tay cũng khá giống một số món nem ở miền Bắc khi trộn với vài nguyên liệu quen thuộc như thính, riềng xay, lá chanh, đường, mắm, hạt tiêu…

Vì ốc móng tay cũng có tính hàn nên khi làm nem thường được nêm nếm với riềng xay (tính nhiệt) để cân bằng vị. Nhờ đó, khi thưởng thức, cả những thực khách mới ăn lần đầu cũng không có cảm giác khó chịu và tránh bị lạnh bụng, khó tiêu.

Tuy nhiên, với những người có cơ địa dễ dị ứng cần cân nhắc, cẩn trọng trước khi nếm thử nem ốc móng tay.

Ảnh: Song Anh DC