Đặc sản nào ở Phú Quốc 'chỉ lùi không tiến', nhìn giống dế nhưng vị như tôm?

Bò lui là một loài giáp xác ở vùng biển thuộc đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang (Kiên Giang cũ), được khai thác quanh một số khu vực như Bãi Trường, Bãi Dài…

Chúng có kích cỡ nhỏ bằng nửa đầu ngón tay út, vỏ mỏng, vẻ ngoài giống dế nhưng khi chế biến thành món ăn lại có màu sắc và hương vị tựa như tôm.

Sở dĩ người địa phương đặt cho con bò lui tên gọi thú vị như vậy là bởi chúng có đặc điểm di chuyển lạ lùng - không tiến mà chỉ lùi.

Muốn bắt chúng, bà con thường dùng dụng cụ có lỗ nhỏ như vợt, rổ, rá… cào trên cát, rồi để cát trôi đi, chỉ giữ lại bò lui bên trong.

Vài năm trở lại đây, bò lui được xem như đặc sản độc đáo riêng có ở Phú Quốc, hút khách tìm mua và thưởng thức.

Bò lui ở Phú Quốc thường xuất hiện nhiều nhất vào mùa mưa, kéo dài từ khoảng tháng 5 đến tháng 10 dương lịch hằng năm.

Khi ấy, biển động, sóng lớn, bò lui di chuyển theo từng đợt sóng lên xuống ở mép biển rồi dạt vào bờ. Đây cũng là thời điểm bò lui được nhận xét là đạt chất lượng thơm ngon, thịt chắc mẩy, béo ngậy, vị ngọt tự nhiên.

Người địa phương cho hay, khi nước biển dâng, bò lui bơi nổi theo mặt nước. Nhưng khi nước rút, chúng lập tức vùi mình vào trong cát, tạo thành vệt nước nhỏ hình chữ V. Đây cũng là dấu hiệu để bà con dễ dàng nhận biết được nơi trú ngụ của bò lui và thuận tiện khai thác.

Ảnh: Nguyễn Tuyền

Theo kinh nghiệm của các đầu bếp địa phương, bò lui ở Phú Quốc ngon nhất khi chế biến thành món cháy tỏi.

Vì chúng sống ở vùng cát sạch nên việc sơ chế không quá khó khăn. Người dân sau khi đánh bắt về chỉ cần rửa vài lần với nước cho sạch rồi trụng qua nước sôi để giữ được độ tươi ngon và vị ngọt dịu tự nhiên.

Tùy sở thích từng nhà mà người ta cũng có thể chế biến bò lui tươi sống trực tiếp, không cần làm chín sơ.

Với món cháy tỏi, đầu bếp sẽ chiên sơ bò lui, sau đó cho vào chảo xào cùng tỏi đã phi thơm rồi nêm chút mắm/muối, đường, ớt…

Nhiều thực khách từng thưởng thức món bò lui cháy tỏi nhận xét, chúng có vẻ ngoài giống bọ biển nhưng kích thước nhỏ hơn rất nhiều. Phần vỏ sau khi chế biến sẽ chuyển sang màu vàng cam.

Bò lui ít thịt, vỏ mỏng nên đem chiên giòn có thể ăn hết cả vỏ lẫn xương, chân.

Khi thưởng thức, người ta thường dùng thìa xúc, ăn một lần vài con để cảm nhận được độ giòn rụm và vị béo ngậy, ngọt dịu lạ miệng của chúng

Ảnh: Nguyễn Tuyền

Ở Việt Nam có nhiều loại mực như mực mai, mực nang, mực ống, mực trứng… nhưng mực lá được giới sành ăn nhận xét là ngon hơn cả bởi phần thịt dày, chắc, vị ngọt thơm.

Loại mực này được phân bổ ở nhiều nơi, khắp các vùng biển trên cả nước như Cô Tô (Quảng Ninh), Phan Thiết (Bình Thuận cũ)… song ngon và được đánh giá cao, thực khách ưa chuộng nhất vẫn là mực lá ở Phú Quốc (Kiên Giang cũ).

Thoạt nhìn, mực lá vừa có nét giống mực ống, vừa có đặc điểm của mực nang với phần thân ngắn và hơi bè, màu cánh gián. Điểm dễ phân biệt nhất chính là mực lá có vây dày hình bầu dục, mở rộng xung quanh thân. Chúng có lớp thịt dày, vị ngọt, ăn giòn sần sật nghe vui tai.

Mực lá thường có kích thước khoảng hai, ba đầu ngón tay chụm lại, cá biệt có những con siêu to, nặng từ 700g đến hơn 1kg.

Mùa thu hoạch mực lá ở Phú Quốc kéo dài từ khoảng tháng 9 đến tháng 11 âm lịch. Thời điểm này, mực được cho là đạt chất lượng nhất, ngư dân lại nhộn nhịp ra biển đánh bắt.

Mực lá ở đây chủ yếu đánh bắt bằng phương pháp câu tay hoặc đèn chiếu truyền thống. Cách khai thác này tuy tốn nhiều công sức và thời gian nhưng đảm bảo mực tươi ngon nhất, không bị trầy xước, dập nát như đánh bắt bằng lưới kéo.

Mực câu lên bờ vẫn còn sống, sau đó được thả vào khoang thuyền thông với biển để chúng tiếp tục sống và bơi lội trong môi trường nước biển tự nhiên, nhờ đó giữ được chất lượng tươi ngon.

Ảnh: Hải Sâm Vàng