Đặc sản nào thường có trong mâm cỗ Phú Thọ, nhỏ cỡ quả chanh, dễ gói phần?

Bánh hòn là món ăn dân dã mang đậm bản sắc ẩm thực của vùng đất Phú Thọ (tỉnh Vĩnh Phúc cũ), đặc biệt phổ biến tại xã Bình Nguyên (địa phận thị trấn Hương Canh, huyện Bình Xuyên cũ) và xã Hội Thịnh (xã Hợp Thịnh, huyện Tam Dương cũ).

Không chỉ hiện diện trong bữa ăn hàng ngày, món bánh này còn trở thành đặc sản không thể thiếu trên mâm cỗ vào các dịp lễ Tết, cưới hỏi hay giỗ chạp của người dân địa phương, thể hiện tình cảm và sự chu đáo của gia chủ khi đãi khách.

Đúng như tên gọi, bánh hòn có vẻ ngoài giống bánh trôi, bánh chay. Bánh hơi tròn, to cỡ quả chanh hoặc quả bóng bàn.

Điều thú vị là bánh hòn ăn nóng hay nguội đều ngon. Phần vỏ bánh mềm, có độ săn, còn nhân đậm đà, béo ngậy, cảm giác có chút giống với bánh tẻ.

Phần vỏ bánh làm từ bột gạo tẻ thay vì dùng bột nếp. Nhân bánh làm từ mỡ hành và thịt băm, mộc nhĩ.

Để làm bánh hòn chuẩn vị, người địa phương thường chọn gạo tẻ ngon như gạo Khang Dân hoặc gạo Tám Xoan. Hai loại gạo này có độ dẻo vừa phải, khi làm bánh không bị quá khô hay quá nát.

Gạo tẻ đem vo kỹ, đãi sạn, ngâm nước khoảng 3-4 giờ rồi vớt ra, rửa thêm lần nước nữa cho sạch hẳn rồi để ráo. Sau đó, người ta nghiền gạo thành bột mịn, sờ mát tay, nếu không có máy thì có thể giã thủ công bằng cối đá rồi rây lấy phần bột.

Bột thu được phải làm bánh ngay. Bột được đun trong nồi gang, phải khuấy đều tay đến khi bột sánh lại thì đổ ra mâm, rưới thêm chút nước nóng rồi nhào mạnh đến khi tay không dính bột là được.

Nhân bánh hòn được chế biến đơn giản bằng cách xào sơ hỗn hợp thịt băm, hành lá, mộc nhĩ rồi nêm nếm gia vị vừa ăn. Cũng có nơi, người ta sử dụng nhân sống, ướp gia vị và trộn đều rồi nhồi nhân chứ không cần xào sơ qua để làm chín.

Thịt làm nhân nên chọn phần thịt vai, vừa mềm, vừa có cả nạc cả mỡ, khi chế biến sẽ có độ béo ngậy, mềm mọng, ăn không bị khô.

Ảnh: Diệp Kim Tiến

Ở địa phương, mỗi mâm cỗ thường bày sẵn 1-2 hộp bánh hòn làm món khai vị hoặc tráng miệng, mỗi hộp khoảng 20 chiếc. Khi thưởng thức, người ta chấm bánh với nước mắm pha loãng giống như bánh cuốn.

Tuy nhiên, tùy từng nơi, từng nhà, người dân khi tham dự bữa cỗ cũng có thể không ăn bánh hòn ngay mà để dành gói phần mang về cùng một vài món quen thuộc khác như xôi, thịt gà luộc, tôm chao…

Ảnh: @maioanhhanu

Ở địa phương, ngoài phục vụ trong mâm cỗ dịp lễ Tết, giỗ chạp hay cưới hỏi, bà con còn kết hợp bánh hòn với cháo se, tạo thành món ăn ngon, lạ miệng mà rất hợp vị.

Canh đậu là món ăn mùa hè, gắn liền với đời sống của người dân ở một số địa phương thuộc tỉnh Phú Thọ (Vĩnh Phúc cũ) và thường xuyên góp mặt trong thực đơn mâm cỗ.

Món canh làm từ nước đậu có 2 loại, thường gọi là canh đậu (canh sữa) và canh óc đậu (canh cái).

Trong đó, canh đậu được chế biến từ sữa đậu – thức uống quen thuộc của nhiều người dân miền Bắc, nêm với chút mắm hoặc muối, mì chính, tùy sở thích từng người, từng nhà.

Còn canh óc đậu giống canh đậu nhưng có thêm chút nước chua, khi đun lên sẽ xuất hiện phần kết tủa là đậu non (óc non).

Tùy từng gia đình mà trong mâm cỗ sẽ chuẩn bị canh đậu hay canh óc đậu. Canh đậu thì thanh mát hơn và có độ ngậy. Còn canh óc đậu mềm mọng, thơm, dễ ăn.

Các món canh này đều có giá thành bình dân. Người ta sẽ sắp xếp mỗi mâm 2 bát hoặc kèm thêm 1 loại canh khác cho khách thoải mái dùng bữa.