Đề xuất người nhận nuôi chỉ được hơn con nuôi tối đa 50 tuổi

Về điều kiện của trẻ em được nhận làm con nuôi, ngoài điều kiện về độ tuổi của trẻ theo quy định hiện hành, dự thảo luật bổ sung quy định điều kiện về hoàn cảnh gia đình của trẻ em được nhận làm con nuôi (là trẻ em bị bỏ rơi, mồ côi cả cha và mẹ hoặc trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em). Việc này nhằm bảo đảm không tách trẻ em khỏi gia đình gốc một cách không cần thiết. 

Đáng chú ý, dự thảo cũng sửa đổi quy định về độ tuổi của trẻ em được lấy ý kiến đồng ý cho làm con nuôi (từ đủ 9 tuổi xuống đủ 7 tuổi) để bảo đảm quyền của trẻ em được thể hiện ý kiến của mình đối với các vấn đề liên quan phù hợp với quy định của Luật Trẻ em.

Luật hiện hành quy định độ tuổi tối đa được nhận làm con nuôi là dưới 16 (trừ trường hợp được cha dượng, mẹ kế, cô, dì, chú, bác nhận làm con nuôi). Với người nhận con nuôi, một trong các điều kiện là "phải hơn con nuôi từ 20 tuổi trở lên".

Về điều kiện của người nhận con nuôi, dự thảo luật bổ sung quy định về khoảng cách độ tuổi tối đa giữa người nhận con nuôi và người được nhận làm con nuôi. Cụ thể, người nhận con nuôi hơn người được nhận làm con nuôi nhiều nhất là 50 tuổi. Tùy trường hợp cụ thể, khoảng cách này có thể nhiều hơn 50 tuổi nếu việc nuôi con nuôi được thực hiện vì lợi ích tốt nhất của trẻ em.

Theo cơ quan soạn thảo, việc này để hạn chế sự chênh lệch quá lớn về độ tuổi giữa cha, mẹ nuôi và con nuôi dẫn đến sự khác biệt về tâm sinh lý giữa hai thế hệ, ảnh hưởng đến sự phát triển bình thường của con nuôi. Đồng thời, việc này bảo đảm người nhận con nuôi phải có đầy đủ các điều kiện chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục con nuôi cho đến khi con nuôi trưởng thành.

Trước đó, trong dự thảo được đưa ra hồi tháng 3, Bộ Tư pháp đề xuất người nhận con nuôi phải "hơn con nuôi ít nhất 20 tuổi và nhiều nhất 45 tuổi", tức là giới hạn độ tuổi để một người được nhận con nuôi là dưới 61 tuổi. Như vậy, dự thảo lần này đã nới lỏng về khoảng cách độ tuổi.

Ngoài ra, dự thảo cũng bổ sung quy định người nhận con nuôi là người độc thân hoặc cặp vợ chồng được công nhận theo quy định của pháp luật Việt Nam, trừ trường hợp nhận con riêng của vợ hoặc chồng làm con nuôi.

Dự thảo bổ sung quy định cấm nhận con nuôi đối với trường hợp người đã bị kết án phạt tù nhưng được hưởng án treo mà chưa hết thời hạn thử thách đối với các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm danh dự con người; các tội về bạo lực gia đình; các tội xâm phạm chế độ hôn nhân và gia đình.

Quy định này được bổ sung nhằm bảo đảm cha, mẹ nuôi phải đủ điều kiện làm gương tốt cho con về mọi mặt và tránh trường hợp người cha, mẹ nuôi phải chấp hành hình phạt tù (nếu vi phạm Luật Thi hành án hình sự) thì con nuôi sẽ không có người chăm sóc, nuôi dưỡng.

Khắc phục nguy cơ mua, bán trẻ em

Về giới thiệu trẻ em cho gia đình cha, mẹ nuôi trong nước, dự thảo luật bổ sung quy định cơ quan có thẩm quyền giải quyết nuôi con nuôi thực hiện việc giới thiệu trẻ em với gia đình cha, mẹ nuôi (cả nuôi con nuôi trong nước và nuôi con nuôi nước ngoài). Việc này nhằm bảo đảm việc giải quyết nuôi con nuôi được thực hiện chặt chẽ, khắc phục những tiêu cực do người nhận con nuôi tự đi tìm trẻ em, tự thỏa thuận với cha, mẹ đẻ hoặc người nuôi dưỡng trẻ em (trong đó có cả thỏa thuận, trao đổi tiền, lợi ích vật chất), tiềm ẩn nguy cơ mua, bán trẻ em.

Ngoài ra, việc quy định cơ chế giới thiệu trẻ em cho làm con nuôi trong nước còn bảo đảm phù hợp với thực tiễn giải quyết nuôi con nuôi của các nước trên thế giới và khuyến nghị của Hội nghị La Hay về Tư pháp quốc tế.

Về hệ quả pháp lý của việc nuôi con nuôi, dự thảo kế thừa quy định hiện hành theo hướng “kể từ ngày giao nhận con nuôi, cha, mẹ đẻ không còn quyền, nghĩa vụ chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng, đại diện theo pháp luật, bồi thường thiệt hại, định đoạt tài sản riêng của con đã được giải quyết cho làm con nuôi”.

Dự thảo luật bỏ cụm từ “trừ trường hợp giữa cha, mẹ đẻ và cha, mẹ nuôi có thỏa thuận khác”. Lý do được cơ quan soạn thảo nêu ra là luật đã quy định việc nuôi con nuôi làm phát sinh quyền và nghĩa vụ giữa cha, mẹ nuôi và con nuôi thì cần phải quy định cha, mẹ đẻ không còn các quyền và nghĩa vụ tương ứng với các quyền và nghĩa vụ đã được chuyển giao cho cha, mẹ nuôi. Việc này nhằm tránh xung đột về quyền và nghĩa vụ giữa cha, mẹ đẻ và cha, mẹ nuôi.

Những nội dung liên quan đến quyền, nghĩa vụ của cha, mẹ đẻ và cha, mẹ nuôi phải được pháp luật quy định rõ ràng, thể hiện quan điểm của Nhà nước trong việc điều chỉnh mối quan hệ giữa cha, mẹ đẻ và con đã được cho làm con nuôi.

Việc giải quyết nuôi con nuôi chỉ được thực hiện đối với trẻ em không thể được sống cùng cha, mẹ đẻ như trẻ em mồ côi cả cha và mẹ, trẻ em bị bỏ rơi, trẻ em không nơi nương tựa. Do đó, việc cho phép cha, mẹ đẻ và cha, mẹ nuôi thỏa thuận để cha, mẹ còn quyền chăm sóc, nuôi dưỡng, cấp dưỡng... đối với con đã được cho làm con nuôi là không khả thi.

Về chấm dứt việc nuôi con nuôi, ngoài các căn cứ đã được quy định trong Luật Nuôi con nuôi, dự thảo luật bổ sung căn cứ chấm dứt việc nuôi con nuôi đối với các trường hợp: con nuôi trở thành trẻ em mồ côi cả cha và mẹ hoặc trẻ em không nơi nương tựa theo quy định của pháp luật về trẻ em.

Ví dụ như trường hợp cha, mẹ nuôi qua đời khi con nuôi chưa đến tuổi thành niên; cha, mẹ nuôi mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bị kết án phạt tù trong thời gian dài dẫn đến không có người chăm sóc, nuôi dưỡng con nuôi chưa thành niên.