Dù nhiều ngân hàng đã triển khai các gói tín dụng ưu đãi, giảm lãi suất cho vay 1,5-2%/năm, không ít doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận nguồn vốn rẻ. Có đơn vị phải tất toán khoản vay cũ mới được vay với lãi suất thấp hơn.
Sau chỉ đạo của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, mặt bằng lãi suất đã có sự điều chỉnh. Tuy nhiên, mức lãi suất công bố chưa đồng nghĩa mọi doanh nghiệp đều có thể tiếp cận vốn rẻ. Thực tế, một số đơn vị vẫn vướng điều kiện vay, hạn mức tín dụng và khả năng đáp ứng hồ sơ, khiến dòng vốn ưu đãi chưa đến được đúng lúc doanh nghiệp cần.
Phải tất toán khoản vay cũ mới được hạ lãi suất
Tại một doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm ở Hà Tĩnh, ông H.M.C., Giám đốc điều hành, cho biết từ đầu tháng 11, các ngân hàng đã thông báo điều chỉnh giảm lãi suất đối với những khoản vay của công ty, mức giảm từ 1-1,4 điểm phần trăm. Trong đó, Vietcombank báo giảm lãi suất khoản vay trung hạn từ 8,6%/năm xuống còn 7,2%/năm, áp dụng trong một năm.
Tuy nhiên, để được áp dụng mức lãi suất thấp này, công ty ông phải dồn tiền để tất toán các khoản vay cũ, sau đó làm thủ tục vay mới cho một dự án thực tế.
Ông C. cho rằng nếu các doanh nghiệp không thu xếp được dòng tiền để tất toán nợ cũ thì khó có thể tiếp cận được vốn rẻ. Dù thời điểm này, mức lãi suất thấp hơn sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí vốn, có thêm điều kiện chuẩn bị nguồn hàng phục vụ dịp Tết.
Trái với trường hợp trên, dù là đơn vị thuộc diện ưu tiên về vốn vay, ông Lâm Tuấn Ngọc, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Tuấn Ngọc (TPHCM), cho hay khoản vay tại Agribank phục vụ mục đích xây dựng nhà lưới, nhà màng của đơn vị vẫn duy trì ở mức 9%/năm, cao hơn 1 điểm phần trăm so với thời điểm 2 tháng trước đó.
Doanh nghiệp của ông Ngọc vẫn chưa tiếp cận được vốn rẻ do nhiều nguyên nhân khách quan và nội tại. Ảnh: Thu Hà
Ông Ngọc lý giải, muốn được hưởng lãi suất mới hợp tác xã phải tất toán khoản vay cũ và lập hồ sơ vay lại đúng mục đích. Tuy nhiên, hợp tác xã không có sẵn nguồn tiền mặt để trả ngay khoản nợ cũ, đồng thời hạng mục đầu tư đã hoàn thành nên không có cơ sở mục đích mới để tái vay.
Cũng theo vị này, với kinh nghiệm tài chính, ông cho rằng, việc điều chỉnh giảm lãi suất thường có độ trễ ít nhất 3 tháng kể từ khi có thông báo do nhà băng cần thời gian để lãi suất huy động đầu vào ổn định trở lại trước khi cân đối giảm lãi đầu ra.
Để ứng phó với lãi suất tăng, HTX Tuấn Ngọc buộc phải điều chỉnh tăng giá bán một số loại rau từ 10.000 lên 11.000 đồng/kg để bù đắp chi phí. Bên cạnh lãi vay, đơn vị này còn chịu tác động cộng hưởng từ chi phí nhiên liệu (xăng, điện, nước), tiền lương nhân công và chi phí tuân thủ tăng cao.
Tương tự, ở nhóm doanh nghiệp xuất khẩu gạo, ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, nhận xét, giữa định hướng chính sách và khâu thực thi tại các ngân hàng vẫn còn khoảng cách.
Cùng góc nhìn về áp lực vốn dịp cuối năm, ông Phan Văn Có, Giám đốc Marketing Công ty TNHH Vrice, chia sẻ, đặc thù ngành gạo là phải chuẩn bị nguồn hàng trước từ 2-3 tháng, thanh toán tiền mặt ngay cho nông dân và chịu chi phí lưu kho nên phụ thuộc lớn vào vốn ngân hàng.
Theo ông Có, lãi suất cho vay đối với Vrice tăng dần qua các tháng, từ khoảng 7,5%/năm trước tháng 9 lên 8,3%/năm vào tháng 11. Đây là mức áp dụng đối với doanh nghiệp chuyên xuất khẩu, có lịch sử tín dụng tốt và tài sản bảo đảm như bất động sản hoặc nguồn thu bằng ngoại tệ (USD).
Khi doanh nghiệp đề nghị ngân hàng xem xét giảm lãi suất, phía ngân hàng cho biết chi phí huy động vốn đầu vào vẫn ở mức cao nên chưa thể điều chỉnh ngay. Bên cạnh đó, hạn mức tín dụng dành cho doanh nghiệp còn hạn chế. Do vậy, nếu có nhu cầu vay vốn, Vrice phải chấp nhận mức lãi suất hiện hành và chờ ngân hàng cân đối nguồn vốn để giải ngân.
Trong bối cảnh cần nguồn tiền ngay để thu mua hàng tạm trữ cho các đơn hàng cuối năm và thanh toán các hợp đồng quốc tế, doanh nghiệp không thể chờ đợi 3-4 tháng để chính sách giảm lãi suất phát huy tác dụng. Đơn vị phải tự cân đối dòng tiền hiện có hoặc chấp nhận vay vốn ở mức lãi suất hiện tại để duy trì vòng quay kinh doanh, thậm chí chuẩn bị tâm thế lãi suất có thể tăng tiếp trong thời gian tới.
Vốn rẻ không có ý nghĩa nếu không thể tiếp cận
Theo các doanh nghiệp và chuyên gia, vấn đề khó tiếp cận vốn rẻ không hẳn nằm ở việc thiếu cơ chế, chính sách mà là khâu thực thi. Ông C. cho rằng những thông điệp về giảm lãi suất đã được đưa ra nhiều lần trên các phương tiện truyền thông, nhưng doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn khi tiếp cận nguồn vốn phù hợp với khả năng sản xuất, kinh doanh.
Doanh nghiệp cần một mức hợp lý và ổn định trong thời gian đủ dài. Ảnh: Thu Hà
Chủ tịch Hiệp hội Xuất nhập khẩu TPHCM Phạm Văn Xô bộc bạch, doanh nghiệp không nhất thiết đòi hỏi lãi suất quá thấp mà cần một mức hợp lý và ổn định trong thời gian đủ dài, bởi nếu lãi suất liên tục thay đổi, doanh nghiệp cũng không dám vay để đầu tư mở rộng sản xuất.
Dưới lăng kính kinh tế, TS Lê Bá Chí Nhân, chuyên gia kinh tế độc lập, nhận định, vấn đề lớn nhất của chính sách vốn rẻ hiện nay không ở việc ngân hàng có giảm lãi suất hay không, mà nằm ở chỗ dòng vốn này chưa thực sự đến được doanh nghiệp đang cần. Muốn vốn rẻ thực sự chảy vào nền kinh tế, ông Nhân cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp.
Thứ nhất, chuyển trọng tâm từ giảm lãi suất danh nghĩa sang giảm chi phí vốn thực tế.
Thứ hai, thiết kế cơ chế giảm lãi suất đối với cả dư nợ hiện hữu. Những doanh nghiệp có phương án kinh doanh khả thi, lịch sử tín dụng tốt và không có nợ xấu cần được xem xét điều chỉnh lãi suất khoản vay cũ, thay vì buộc họ vay mới để được hưởng chính sách ưu đãi.
Thứ ba, thay đổi tư duy cấp tín dụng từ dựa chủ yếu vào tài sản bảo đảm sang đánh giá dòng tiền và năng lực tạo doanh thu. Rất nhiều doanh nghiệp có đơn hàng, thị trường và phương án kinh doanh tốt nhưng thiếu tài sản thế chấp. Đây chính là khu vực cần được khơi thông tín dụng.
Thứ tư, phát triển các quỹ bảo lãnh tín dụng, quỹ hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, đồng thời mở rộng tín dụng theo chuỗi cung ứng.
Cuối cùng, phải phối hợp đồng bộ chính sách tiền tệ với chính sách tài khóa và cải cách môi trường kinh doanh. Khi sức mua yếu, đơn hàng thiếu và thủ tục đầu tư kéo dài, dù lãi suất thấp, doanh nghiệp cũng không dám vay.
“Vốn rẻ không có ý nghĩa nếu doanh nghiệp không tiếp cận được; tín dụng tăng trưởng cũng không đồng nghĩa với kinh tế tăng trưởng. Thước đo thành công của chính sách tiền tệ phải là số doanh nghiệp thực sự vay được vốn với chi phí hợp lý, mở rộng được sản xuất, tạo thêm việc làm và đóng góp vào tăng trưởng GDP, chứ không đơn thuần là mức lãi suất ngân hàng công bố”, TS Nhân nhấn mạnh.
Ông Nguyễn Đức Lệnh, Phó giám đốc Ngân hàng Nhà nước Khu vực 2, cho biết bên cạnh tín dụng ngân hàng truyền thống, cho thuê tài chính là một kênh vốn có thể hỗ trợ các doanh nghiệp hạn chế về năng lực tài chính.
Đến cuối tháng 9/2026, dư nợ cho thuê tài chính đạt khoảng 37.000 tỷ đồng, tăng trưởng 11,35%. Cho thuê tài chính tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa đổi mới máy móc, đầu tư tài sản cố định và ứng dụng công nghệ hiện đại vào quy trình sản xuất.