Điều kiện tiên quyết là trao quyền tự chủ thực chất

Tại tọa đàm “Làm gì để doanh nghiệp nhà nước thật sự dẫn dắt tăng trưởng?” do Báo Nhân Dân tổ chức ngày 31/7, các chuyên gia cho rằng khu vực doanh nghiệp nhà nước đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi mạnh mẽ để đáp ứng những kỳ vọng mới của nền kinh tế.

Bà Nguyễn Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp nhà nước (Bộ Tài chính), cho biết, Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã đặt ra nhiều yêu cầu mới đối với khu vực doanh nghiệp nhà nước.

Theo đó, ngoài việc tiếp tục giữ vai trò trong các ngành, lĩnh vực then chốt, doanh nghiệp nhà nước còn phải phát triển mạnh về quy mô, công nghệ, năng lực cạnh tranh, đi đầu trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.

Một trong những mục tiêu đáng chú ý là đến năm 2030 có 50 doanh nghiệp nhà nước vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1-3 doanh nghiệp lọt nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới. Cùng với đó, 100% tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nước áp dụng các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp theo chuẩn OECD.

W-toa dam doanh nghiep nha nuoc.jpg
Các chuyên gia chia sẻ tại tọa đàm “Làm gì để doanh nghiệp nhà nước thật sự dẫn dắt tăng trưởng?” tổ chức ngày 31/7. Ảnh: Nguyễn Lê

Theo bà Thủy, để đạt mục tiêu này, Bộ Tài chính đang xây dựng phương án sắp xếp lại khu vực doanh nghiệp nhà nước theo hướng tập trung nguồn lực, lựa chọn những doanh nghiệp có tiềm năng trong các ngành trọng yếu để đầu tư phát triển thành những doanh nghiệp đủ sức dẫn dắt.

Đáng chú ý, bà cho biết các quy định mới đã tăng cường phân cấp, phân quyền, theo hướng cơ quan đại diện chủ sở hữu tập trung quản lý mục tiêu, chiến lược và các chỉ tiêu lớn, còn doanh nghiệp được chủ động hơn trong quyết định đầu tư, tổ chức bộ máy, tiền lương và hoạt động quản trị. Đồng thời, việc đánh giá hiệu quả được chuyển sang xem xét trên tổng thể, tạo điều kiện để doanh nghiệp mạnh dạn đổi mới sáng tạo.

TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, cho rằng khó khăn lớn nhất hiện nay không phải ở việc cải cách doanh nghiệp nhà nước mà là đổi mới tư duy.

Theo ông, hơn 30 năm qua, cải cách doanh nghiệp nhà nước chủ yếu tập trung thu hẹp số lượng, trong khi khoảng cách giữa mục tiêu “nòng cốt, dẫn dắt” với kết quả thực tế vẫn còn khá lớn.

Ông nhấn mạnh, muốn doanh nghiệp nhà nước thực sự trở thành động lực tăng trưởng thì điều kiện tiên quyết là phải được trao quyền tự chủ thực chất trong phạm vi mục tiêu được giao, từ quyết định phương thức kinh doanh, huy động nguồn lực, thu hút nhân sự đến quyền hưởng thành quả để tái đầu tư phát triển.

Theo ông Cung, doanh nghiệp muốn dẫn dắt phải làm chủ khoa học công nghệ, nắm giữ công nghệ lõi, nghiên cứu đổi mới sáng tạo và chấp nhận rủi ro. Vì vậy, việc đánh giá doanh nghiệp cần nhìn trên tổng thể thay vì chỉ nhìn từng dự án riêng lẻ.

Ông cũng đánh giá mô hình phát triển của Viettel là kinh nghiệm đáng tham khảo khi doanh nghiệp này từng bước phát triển từ lĩnh vực xây lắp sang viễn thông, sau đó mở rộng sang công nghiệp công nghệ cao, đồng thời xây dựng được chuỗi giá trị và hệ sinh thái phát triển.

Thay đổi tư duy để tạo những ‘đầu tàu’ vươn ra thế giới

TS Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Nghiên cứu Chính sách, Trường Đại học VinUni, cho rằng doanh nghiệp nhà nước hiện có nhiều lợi thế về nguồn lực và vị thế trong các ngành trọng yếu như hạ tầng, năng lượng, viễn thông và tài chính.

Theo ông, sau gần 40 năm đổi mới, khu vực doanh nghiệp nhà nước đã có những bước phát triển đáng kể, góp phần tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế.

“Chúng ta cũng có những đầu tàu đủ sức dẫn dắt. Ví dụ điển hình là Viettel, hay Petrovietnam cũng rất lớn và làm chủ nhiều công nghệ rất giỏi. Hệ thống ngân hàng Việt Nam có tính cạnh tranh rất cao và trong đó dẫn đầu vẫn là các ngân hàng thương mại nhà nước”, ông Tú Anh nói.

Bên cạnh đó, theo ông, doanh nghiệp nhà nước còn có lợi thế đáng kể về dữ liệu. Nếu khai thác hiệu quả các tệp khách hàng cùng với chuyển đổi số, doanh nghiệp có thể tạo ra nhiều giá trị mới và tăng cường liên kết với các doanh nghiệp khác.

Tuy nhiên, vị chuyên gia cũng chỉ ra một số điểm nghẽn. Theo ông, phần lớn doanh nghiệp nhà nước vẫn chủ yếu khai thác thị trường trong nước, chưa khẳng định được năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

“Khi chúng ta chưa đi ra được nước ngoài, chưa ‘go global’, thì năng lực cạnh tranh vẫn chưa được khẳng định”, ông nói.

Theo ông, tư duy phát triển hiện nay không còn là phân biệt doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp tư nhân, mà là xây dựng một hệ sinh thái doanh nghiệp Việt Nam. 

“Chỉ khi kết hợp được sức mạnh của cả hai thì chúng ta mới xây dựng được chuỗi giá trị của người Việt Nam và cùng đưa Việt Nam ra thị trường thế giới. Nếu vẫn tư duy rằng doanh nghiệp nhà nước đi trên một đường ray, doanh nghiệp tư nhân đi trên một đường ray khác, ai làm việc nấy thì chúng ta đang chia đôi sức mạnh của mình. Lẽ ra phải nhân đôi thì lại chia đôi”, ông Tú Anh nêu rõ.