Bộ Công Thương đang lấy ý kiến dự thảo nghị định kinh doanh xăng dầu mới. Điểm đáng chú ý trong dự thảo là sửa đổi nguyên tắc điều hành giá xăng dầu theo hướng tăng quyền tự chủ cho doanh nghiệp, giảm sự can thiệp của Nhà nước.

Theo đó, Nhà nước sẽ không công bố giá cơ sở định kỳ vào thứ Năm hằng tuần như quy định hiện hành. Thay vào đó, thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền quyết định, công bố giá bán lẻ trong hệ thống của mình trên cơ sở công thức giá do Nhà nước quy định. 

Sau khi điều chỉnh giá, doanh nghiệp có trách nhiệm kê khai và gửi thông tin đến cơ quan quản lý để kiểm tra, giám sát.
Đối với vùng sâu, vùng xa, giá bán lẻ của thương nhân phân phối không được vượt quá mức giá cao nhất do thương nhân đầu mối công bố tại cùng địa bàn để bảo đảm an sinh xã hội.

Ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), nhấn mạnh việc trao quyền chủ động cho doanh nghiệp đi đôi với tăng cường trách nhiệm và sự giám sát của cơ quan quản lý nhà nước.

“Nhà nước chỉ công bố yếu tố hình thành giá là chi phí kinh doanh định mức để thương nhân áp dụng, góp phần ngăn chặn việc tăng giá bất hợp lý”, ông cho hay.

gia xang e10.png
Trong dự thảo Nghị định kinh doanh xăng dầu, Bộ Công Thương đề xuất thương nhân đầu mối và thương nhân phân phối được quyền quyết định, công bố giá bán lẻ xăng dầu. Ảnh: Tuấn Hùng

Trao đổi với VietNamNet, CEO một doanh nghiệp phân phối xăng dầu tại Hà Nội cho biết, tại nhiều quốc gia trên thế giới, doanh nghiệp được quyền chủ động quyết định giá bán lẻ xăng dầu. Trong khi tại Việt Nam, Nhà nước vẫn công bố giá cơ sở và đang nghiên cứu phương án trao quyền tự quyết định giá bán cho thương nhân kinh doanh xăng dầu.

Theo vị này, việc trao quyền cho thương nhân tự quyết định và công bố giá bán lẻ sẽ giúp giá xăng dầu được điều chỉnh linh hoạt hơn, đồng thời bám sát diễn biến của thị trường thế giới.

Bên cạnh đó, khi chuyển sang cơ chế thị trường, doanh nghiệp sẽ phải kiểm soát chặt chẽ toàn bộ chuỗi vận hành, từ khâu tạo nguồn, vận chuyển đến phân phối, nhằm tiết giảm chi phí. Qua đó, doanh nghiệp có thể đưa ra mức giá cạnh tranh hơn để thu hút khách hàng và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường. 

Song, vị CEO này cũng lưu ý, nếu không kiểm soát tốt tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại và pha chế xăng dầu kém chất lượng, các doanh nghiệp làm ăn chân chính sẽ gặp khó khăn trong cạnh tranh về giá. Bởi, hàng lậu, hàng kém chất lượng thường có giá bán thấp hơn so với sản phẩm được kinh doanh đúng quy định.

Ông Nguyễn Tiến Thoả, Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý giá (Bộ Tài chính), cho rằng dự thảo đã có bước đổi mới đáng chú ý khi chuyển sang cơ chế để thương nhân tự quyết định giá xăng dầu theo tín hiệu thị trường.

Theo đó, giá xăng dầu trong nước sẽ bám sát hơn diễn biến thị trường thế giới, phản ánh đúng quan hệ cung - cầu, hạn chế tình trạng khan hiếm cục bộ, thúc đẩy cạnh tranh và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Nhà nước có thể can thiệp khi giá tăng cao đột biến

Tuy nhiên, dự thảo vẫn tồn tại những “rào cản” khiến cơ chế giá thị trường chưa thực sự đầy đủ và chưa phù hợp với quy định của Luật Giá.  

Ông chỉ rõ, theo quy định của Luật Giá, xăng dầu không thuộc danh mục hàng hóa do Nhà nước định giá mà thuộc nhóm hàng hóa bình ổn giá. Do đó, Nhà nước không trực tiếp quyết định giá cũng như các yếu tố hình thành giá, trừ trường hợp thị trường có biến động bất thường và cần áp dụng các biện pháp bình ổn giá.

Vậy nhưng, trong dự thảo lại quy định Nhà nước quyết định “chi phí kinh doanh định mức” - một yếu tố cấu thành giá để doanh nghiệp cộng vào và quyết định giá bán xăng dầu, ông Thoả nói.

Đáng chú ý, khoản chi phí này không được điều chỉnh hàng năm theo biến động thực tế của chi phí kinh doanh xăng dầu mà lại căn cứ vào biến động của chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Trong khi đó, CPI phản ánh mặt bằng giá chung của hơn 670 mặt hàng, trong đó có nhiều mặt hàng không liên quan đến kinh doanh xăng dầu. Định kỳ 3 năm một lần, Bộ Công Thương mới rà soát, công bố mức chi phí cho thời kỳ tiếp theo để doanh nghiệp thực hiện.

Ông nhấn mạnh đây là một “rào cản”, cần trả lại quyền quyết định cho doanh nghiệp. Chỉ như vậy, giá xăng dầu mới phản ánh đúng chi phí theo thị trường và thúc đẩy cạnh tranh.

Về những lo ngại giá xăng dầu có thể “nhảy múa” khi trao quyền tự quyết cho doanh nghiệp, theo Chủ tịch Hội Thẩm định giá Việt Nam, để giá xăng dầu trong nước bám sát thị trường thế giới, hiện tượng tăng, giảm giật cục sẽ ít xảy ra, đặc biệt khi giá được điều chỉnh theo ngày.

Song không loại trừ những thời điểm giá xăng dầu có thể tăng cao đột biến, bất thường, gây tác động bất lợi đến ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất và đời sống người dân.

“Đây là trường hợp Nhà nước phải thực hiện điều tiết thị trường thông qua các công cụ như thuế, phí, các quỹ và chính sách an sinh xã hội phù hợp”, ông nói. Những nội dung này cũng được thể chế hóa tại Điều 19 Luật Giá: Trong trường hợp bình ổn giá, Nhà nước có thể quy định giá cụ thể, giá tối đa, giá tối thiểu hoặc khung giá nhằm kiểm soát tình trạng giá tăng quá cao.

“Như vậy, Nhà nước có thể can thiệp, quyết định giá trong những trường hợp đặc biệt để bình ổn thị trường. Ngoài những trường hợp đó, quyền quyết định giá vẫn nên thuộc về doanh nghiệp”, ông Thoả nêu quan điểm.