Đối thoại liên Triều: Đình hoãn hay hủy bỏ?

Liệu sự sáng suốt của lãnh đạo Hàn Quốc và chủ nghĩa dân tộc Triều Tiên có hội đủ tỉnh táo và bản lĩnh để vượt lên di sản lịch sử, lẫn những thách thức địa-chính trị mới nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia và góp phần duy trì hòa bình, ổn định Đông Bắc Á?

=> Vì sao đàm phán cấp cao liên Triều bị hủy

Chiếm lĩnh truyền thông Hàn Quốc những ngày này là tin đối thoại liên Triều - một thỏa thuận đạt được sau 18 giờ đồng hồ đàm phán ở cấp chuyên gia giữa hai chính phủ Hàn Quốc và CNDCND Triều Tiên cuối tuần qua - chưa họp đã bị hủy bỏ.

Thật ra tin này sẽ không gây sốc nếu bạn để ý tới lời cảnh báo mấy ngày trước đây của giáo sư Yang Moo-jin, chuyên gia hàng đầu về Bắc Triều Tiên ở Hàn Quốc: "Các cuộc đàm phán liên Triều luôn là thế, khá mơ hồ với nhiều thăng trầm và nhiều vấn đề nan giải. Cuộc gặp hôm nay có thể diễn ra, tuy nhiên, trước đây, Bắc Triều Tiên từng thường xuyên trì hoãn hoặc hủy bỏ các cuộc đàm phán vào phút chót do một số vấn đề về thủ tục".

Chun Hae-sung, trưởng phái đoàn của Hàn Quốc bắt tay người đồng sự Kim Song-hye trước cuộc đối thoại tại "Nhà hoà bình" bên phía nam của ngôi làng đình chiến Bàn Môn Điếm. Ảnh: Reuters

"Diễn" trước các khán giả đặc biệt

12/6, một ngày sau khi tuyên bố không cử đoàn cấp cao sang Seoul, phía Bắc Triều Tiên đã phớt lờ chuông điện thoại khi quan chức Hàn Quốc gọi vào máy của Hội Hồng thập tự vừa được nối lại trong mấy ngày qua. Bắc Triều Tiên nói họ không cử đoàn đến Seoul để tham dự cuộc họp cấp chính phủ, dự trù vào hôm 12/6, vì Hàn Quốc thay đổi lãnh đạo của phái đoàn và Bình Nhưỡng coi đó là hành động khiêu khích.

Ông Kim Hyung-suk, phát ngôn viên của Bộ Thống Nhất ở Seoul cho báo chí biết như vậy. Ông này tuyên bố ngắn gọn hôm 11/6: "Sẽ không có cuộc thảo luận vào ngày mai". Trước đó, Seoul cũng đã đề cập tới những khó khăn trong việc thỏa thuận với Bình Nhưỡng về cấp bậc trưởng đoàn và nghị trình làm việc.

Không phải ngẫu nhiên, tin về các cuộc tiếp xúc cấp chuyên viên giữa hai miền lại lan truyền trong thời gian thượng đỉnh Mỹ - Trung, khi mà cả hai cường quốc đã thống nhất cao về vấn đề Triều Tiên. Đấy chính là cơ sở cho lời đồn đoán, Bình Nhưỡng đang "diễn" trước những khán giả đặc biệt.

Đưa ra đề xuất đàm phán trong bối cảnh cấp cao Trung-Mỹ, Bình Nhưỡng muốn chứng tỏ sẵn sàng làm việc gì đó có ý nghĩa để khởi động tan băng "mùa Đông liên Triều". Mặt khác, đúng như AP phân tích, sự thất vọng ngày càng tăng của Trung Quốc đối với Bắc Triều Tiên lại dấy lên hy vọng về khả năng hợp tác giữa Washington và Bắc Kinh trong việc giải quyết hồ sơ "nóng" của bán đảo quan trọng này đối với hòa bình và an ninh Đông Bắc Á.

Trung Quốc là đồng minh lớn còn lại duy nhất của Bắc Triều Tiên đã phản ứng tích cực đối với những diễn tiến gần đây. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hồng Lỗi nêu rõ: "Trung Quốc hài lòng và hoan nghênh việc Bắc Triều Tiên và Hàn Quốc nhất trí khôi phục các cuộc tiếp xúc và đối thoại giữa hai nước".

Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Hoa Kỳ hôm 11/6 cũng đã hoan nghênh cuộc gặp gỡ liên Triều và cam kết sẽ cùng các bên liên quan thúc đẩy quá trình đàm phán. Điều cần nhấn mạnh thêm là những quan điểm truyền thống trước đây của cả "hai nhà cái lớn" trong ván bài Triều Tiên đã có những thay đổi, hay ít ra những điều chỉnh đáng kể gần đây.

Washington và Bình Nhưỡng thật ra đang ngấm ngầm mặc cả các điều kiện cho một cuộc tiếp xúc trực tiếp giữa hai nước. Hẳn nhiên là cả hai đều biết rằng, một cuộc đối thoại tay đôi Mỹ - Triều vẫn chưa hy vọng chấm dứt ngay chương trình hạt nhân của Bắc Triều Tiên, nhất là trong ngắn hạn.

Nhưng một cuộc gặp cấp cao song phương có thể giúp làm dịu bớt những căng thẳng hiện tại và tránh sự trở lại của các bước leo thang khó tính trước. Trong chuyến công du châu Á vào đầu mùa hè này, ngoại trưởng John Kerry đã tuyên bố rõ ràng, Hoa Kỳ sẵn sàng cam kết với Bình Nhưỡng nhưng trước hết cần đáp ứng một số điều kiện nhất định.

Trong khi đó, phát biểu tại Diễn đàn kinh doanh khu vực ở đảo Hải Nam, Tổng Bí thư TQ Tập Cận Bình lần đầu tiên tách khỏi ngôn ngữ "gỗ" ngoại giao xưa nay khi cảnh báo một cách thẳng thừng, tuy không nêu đích danh Bắc Triều Tiên: "Không có ai được phép đẩy khu vực, hoặc thậm chí cả thế giới vào hỗn loạn vì quyền lợi ích kỷ".

Lời cảnh báo này có thể là tiếng sấm giữa trời quang đối với một số "nhóm lợi ích" nào đấy ở Bình Nhưỡng. Giới phân tích cho rằng, sự thay đổi này được tân Chủ tịch Trung Quốc ban bố trước thanh thiên bạch nhật như thế tức là đã có sự nhất trí cao, ít nhất là trong Bộ Chính trị đảng Cộng sản Trung Quốc, về chủ trương đối với "đồng minh ruột" hiếm hoi của Bắc Kinh như Triều Tiên.

Gánh nặng lịch sử vẫn còn đấy

Rõ ràng áp lực của Mỹ đối với Trung Quốc trong việc yêu cầu nước này kiềm chế Bình Nhưỡng và thuyết phục "người láng giềng bướng bỉnh" từ bỏ chiến lược gây bất ổn đang mang lại kết quả. Theo Cố vấn an ninh quốc gia "sắp rời chính trường" Tom Donilon, trong cuộc gặp ngày 8/6 vừa qua, tổng thống Obama và Tập chủ tịch đã thảo luận nghiêm túc chính sách "bên miệng hố chiến tranh hạt nhân" của Bắc Triều Tiên. Hai ông đã nhất trí với nhau cùng hợp tác để đạt mục tiêu "phi hạt nhân hóa" bán đảo Triều Tiên.

Nhưng còn một vấn đề "khủng" khác, đó là 28.500 quân Mỹ đồn trú ngay sát "cửa ngõ" ra vào nhà mình thì quả thực Trung Quốc khó lòng "nhất trí cao" với Hoa Kỳ, vì nó liên quan đến ý đồ triển khai chiến lược của mỗi bên.

Nhưng gánh nặng của quá khứ đâu chỉ phát xuất từ các cường quốc! Di sản lịch sử vẫn còn hiển hiện trong mối bang giao giữa "hai quốc gia - một dân tộc" với những cái bẫy không dễ gì vượt qua một cách dễ dàng nếu các bên không có một tư duy minh triết và hành động khôn sáng.

Đáng ra cuộc thảo luận ở cấp chuyên viên chỉ tập trung bàn về thủ tục và nghị trình cho cuộc gặp cấp cao. Nhưng không, "bóng ma" của bất đồng đã "ám ảnh" ngay ở khâu chuẩn bị tưởng chừng đơn giản này. Sở dĩ Bắc Triều Tiên đòi cuộc thảo luận ngày 12/6 phải bao gồm cả việc kỷ niệm các tuyên bố liên Triều trước đây là muốn Tổng thống Park Geun-hye phải chịu trách nhiệm đối với các tuyên bố của các chính quyền trước.

Tuyên bố được đưa ra tại Hội nghị thượng đỉnh liên Triều vào các năm 2000 và 2007 đều là những biểu tượng quan trọng thể hiện sự đồng thuận giữa hai miền Triều Tiên chung quyết tâm hòa hợp và hòa giải dân tộc trong tương lai, cũng như các thỏa thuận về hợp tác kinh tế mang lại lợi ích cho cả hai phía.

Những cam kết này, tuy nhiên đang phai nhạt dần, sau khi ông Lee Myung-bak, người tiền nhiệm của Tổng thống hiện nay, nhất quyết đòi viện trợ quy mô lớn cho Bắc Triều Tiên phải gắn liền với những tiến bộ cần đạt được trong quá trình thuyết phục người anh em miền Bắc từ bỏ tham vọng hạt nhân tốn kém và nguy hiểm.

Mối quan hệ giữa hai miền Triều Tiên trở nên ngày càng tồi tệ hơn kể từ năm 2010, sau vụ Bắc Triều Tiên nã pháo vào một hòn đảo của Hàn Quốc khiến 4 người thiệt mạng và vụ tầu Cheonan của Hàn Quốc bị đắm, cướp đi sinh mạng của 46 thủy thủ.

Một cuộc điều tra quốc tế do Seoul khởi xướng và dẫn đầu đã cáo buộc ngư lôi của Bắc Triều Tiên chính là thủ phạm trong vụ này, tuy nhiên Bình Nhưỡng đã phủ nhận liên quan tới vụ chìm tầu. Có lẽ cả hai bên đã tiếp tục đưa ra những lập trường đối chọi nhau về một chủ đề thật khó hóa giải vào thời điểm hiện nay tại cuộc đối thoại cấp cao nếu như nó đã không nhanh chóng bị đình hoãn trước khi được bắt đầu.

Trên lý thuyết, chính quyền Obama vẫn để ngỏ khả năng nối lại các cuộc đàm phán hạt nhân nếu Bình Nhưỡng trở lại bàn hội nghị với thái độ nghiêm chỉnh. Đáp lại ý định của Washington, Triều Tiên đã đưa ra một loạt các yêu sách đòi Mỹ phải đáp ứng trước khi đối thoại.

Những đòi hỏi đó là: Mỹ phải xin lỗi Triều Tiên về cái gọi là "những hành động khiêu khích vừa qua", phải bãi bỏ các biện pháp trừng phạt đơn/đa phương, phải rút toàn bộ kho hạt nhân ra khỏi khu vực và phải chấm dứt các cuộc tập trận trên bán đảo. Hẳn nhiên là với "đơn hàng" này, cuộc mặc cả để Triều Tiên có thể tái xác lập quan hệ với phần còn lại của thế giới chưa thể thành tựu ngay trước mắt, bất luận cuộc gặp liên Triều chỉ tạm bị đình hoãn hay bãi bỏ vô thời hạn./.