Trên đường Trường Sơn, một gia đình mang hoa cúc trắng ra vỉa hè, tặng những người đến tiễn các liệt sĩ. Từ sáng sớm, cựu chiến binh, người dân, học sinh đã đứng đợi dọc những tuyến đường đoàn xe sẽ đi qua.
Khi đoàn xe rời công viên Lê Thị Riêng, có người bật khóc. Hai bên đường là những hàng người mang hoa và cờ Tổ quốc. Trong công viên, người dân vẫn xếp hàng chờ vào viếng khi từng quách hài cốt được đưa ra xe.
Trên đường Điện Biên Phủ, Thảo Phương, 23 tuổi, xin phép ra tiễn các liệt sĩ. Những người lính ấy đã hy sinh từ rất lâu trước khi cô chào đời. Họ không được sống đến ngày hòa bình; sáng nay, một người trẻ lớn lên trong hòa bình đứng đón họ. Nhiều người chưa biết tên những liệt sĩ mình đang tiễn, vẫn đón các anh bằng tình nghĩa dành cho người thân.
Thủ tướng Lê Minh Hưng cùng nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, Trương Tấn Sang, nguyên Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng, nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân và nhiều lãnh đạo khác dự lễ. Thủ tướng và nguyên Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết trực tiếp khiêng giá hài cốt lên xe, rồi đưa đến vị trí an táng. Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà không kìm được nước mắt khi cùng nguyên Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Kim Ngân đưa hài cốt ra xe.
Hình ảnh những người đang và từng giữ trọng trách của đất nước trực tiếp khiêng giá hài cốt liệt sĩ có sức nặng hơn nhiều lời tri ân. Các anh hy sinh khi đất nước còn chia cắt; 58 năm sau, được những người lãnh đạo của đất nước thống nhất đưa đến nơi an nghỉ.
Khu đất nay là công viên Lê Thị Riêng từng là nghĩa trang Đô Thành, còn gọi là nghĩa trang Chí Hòa, nơi chôn tập thể nhiều chiến sĩ hy sinh sau những trận đánh Tết Mậu Thân 1968. Các anh nằm lại khi ngày thống nhất còn cách bảy năm.
Gia đình dìu bà Nguyễn Thị Lệ đến lễ truy điệu, rồi cùng bà về nghĩa trang. Trong những hài cốt được tiễn đưa có liệt sĩ Huỳnh Văn Quên, người đã đính ước với bà trước ngày ra trận. Họ chưa kịp làm đám cưới. Sau khi ông hy sinh, bà không lập gia đình.
Tháng 7 vừa qua, danh tính ông được xác nhận qua di vật và đối chiếu hồ sơ. Gia đình nhận lại cây bút bi, chiếc lược, chiếc ví và chai dầu gió tìm thấy bên hài cốt. Những vật dụng ông mang theo từ ngày còn sống đã trở về khi người thương ở tuổi già.
Đêm trước lễ truy điệu, cựu chiến binh Triệu Lẫy gần như thức trắng vì nghĩ về đồng đội. Dù đau nhức vì thoát vị đĩa đệm, ông vẫn đến từ sớm, mang theo ký ức về những người ngã xuống khi chiến thắng gần kề.
“Có những người chỉ còn bước qua cầu Sài Gòn là tới nơi, nhưng đã hy sinh ngay bên kia cầu”, ông kể.
Còn những liệt sĩ hy sinh năm 1968 được tiễn đưa hôm nay đã nằm lại từ bảy năm trước ngày ấy.
Việt Nam có quyền tự hào về lịch sử kiên cường, bất khuất, về những thắng lợi giành độc lập và thống nhất đất nước năm 1975. Niềm tự hào ấy càng sâu sắc khi nhớ những người đã chiến đấu cho hòa bình mà không được hưởng một ngày hòa bình.
Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ là một nhiệm vụ lớn của đất nước. Theo ông Vũ Ngọc Thủy, Phó Cục trưởng Cục Người có công, hiện còn khoảng 175.000 liệt sĩ chưa được tìm kiếm, quy tập và gần 300.000 mộ liệt sĩ chưa xác định đầy đủ thông tin.
Có gia đình chưa biết nơi người thân nằm lại. Có hài cốt đã được đưa vào nghĩa trang nhưng chưa xác định được tên tuổi. Sau hàng chục năm hòa bình, những cuộc tìm kiếm vẫn tiếp tục; nỗi đau chiến tranh vẫn hiện hữu trong đời sống hôm nay.
Thời gian khiến công việc ngày càng khó khăn. Nhân chứng già đi, địa hình thay đổi, hồ sơ ở một số nơi chưa được lưu trữ, bàn giao đồng bộ. Hài cốt chịu tác động của khí hậu nóng ẩm qua nhiều thập kỷ khiến việc giám định ADN gặp trở ngại. Mỗi năm trôi qua có thể làm mất thêm một nguồn tin, một ký ức, một cơ hội tìm thấy người đã khuất.
Ngân hàng gen, dữ liệu thân nhân và công nghệ giám định đang mở thêm hy vọng. Tại công viên Lê Thị Riêng, hồ sơ quân sự được giải mật cùng thông tin từ các tổ chức, cựu chiến binh Hoa Kỳ cũng góp phần tìm kiếm.
Chiến dịch được thực hiện từ ngày 15-3-2026 đến 27-7-2027, hướng tới 80 năm Ngày Thương binh – Liệt sĩ. Việc tìm kiếm, xác minh sẽ tiếp tục sau đó. Nguồn lực cho giám định, phối hợp hồ sơ và hỗ trợ thân nhân cần được bảo đảm lâu dài. Người chờ đợi mong biết nơi người thân an nghỉ khi họ còn sống để đến thắp hương.
Sau lễ an táng, bà Trần Thị Lệ Thu, con gái liệt sĩ Trần Văn Kiểu, vẫn ở lại hồi lâu, đi qua từng phần mộ. Bà mong trong số hài cốt vừa được quy tập có cha mình, để thực hiện di nguyện của mẹ: đưa ông về để ông bà được bên nhau.
Thuở nhỏ, khi gặp cha dưới hầm địa đạo, bà chỉ được gọi ông là “bác Hai” vì ông hoạt động bí mật. Nay bà đã già, cha vẫn chưa được tìm thấy. Ông có một phần mộ gió tại nghĩa trang. Gia đình đã cung cấp thông tin và mẫu sinh phẩm, tiếp tục hy vọng xác định được hài cốt bằng ADN.
Cuộc tìm kiếm đã kéo dài suốt đời người mẹ, nay người con tiếp tục. Những gia đình như bà Thu cần hành trình tìm kiếm ấy được tiếp tục bền bỉ sau lễ tiễn đưa này, để một ngày nào đó, họ có thể tìm thấy hài cốt người thân và gọi tên người đã khuất trước phần mộ của mình. Đó là trách nhiệm của đất nước đang sống trong hòa bình với những người đã hy sinh để làm nên hòa bình ấy.
.svg){kind=icon}
