Nợ thuế vì lời nhờ đứng tên hộ kinh doanh

Chia sẻ với PV VietNamNet, anh Trần M.H (TPHCM) cho biết trong quá trình chuẩn bị giấy tờ cho chuyến du lịch nước ngoài cùng công ty, anh tải ứng dụng thuế điện tử eTax Mobile để kiểm tra nghĩa vụ thuế. Kết quả hiển thị khiến anh ngỡ ngàng khi biết mình nợ thuế hơn 37 triệu đồng với tư cách là chủ hộ kinh doanh.

Rà soát lại, anh H. mới nhớ vào năm 2010 từng đứng tên đăng ký hộ kinh doanh giúp người thân mở cửa hàng sửa điện thoại. Đến năm 2013, cơ sở này đóng cửa do kinh doanh không hiệu quả. Tuy nhiên, do thiếu hiểu biết pháp luật, cả người trực tiếp kinh doanh và anh H. đều không thực hiện thủ tục chấm dứt hoạt động hộ kinh doanh/chấm dứt hiệu lực mã số thuế theo quy định.

Làm việc với cơ quan thuế, anh H. còn được biết Thuế cơ sở 2 TPHCM đã gửi thông báo từ tháng 7.

no_thue.jpg
Anh H. đang đọc thông báo tiền thuế nợ. Ảnh: Thu Hà.

"Khi xem hộp thư điện tử, tôi thấy email gửi ngày 16/7/2026 từ Thuế cơ sở 2 TPHCM thông báo số tiền thuế còn nợ hơn 37 triệu đồng. Trong đó, tiền chậm nộp tính đến ngày 30/6/2026 hơn 22,7 triệu đồng. Hộp thư này từ lâu tôi không dùng nên ít kiểm tra", anh H. chia sẻ.

Do chưa đủ khả năng tài chính để thanh toán khoản nợ thuế, anh H. vẫn chưa thể hoàn tất thủ tục giải thể hộ kinh doanh.

Câu chuyện của anh H. không phải cá biệt. Trên các diễn đàn mạng xã hội về thuế, nhiều người rơi vào tình cảnh tương tự khi đứng tên hộ hoặc đứng tên đại diện cho các cơ sở, doanh nghiệp đã ngừng hoạt động.

Tài khoản T.L cho hay cũng đứng tên đại diện pháp luật một công ty TNHH đã dừng hoạt động từ lâu, chưa nộp báo cáo thuế, chưa đóng mã số thuế và hiện phát sinh khoản nợ khoảng 2 triệu đồng.

Đứng tên hộ, chịu trách nhiệm thật

Phân tích về thực trạng trên, ThS. Luật sư Nguyễn Văn Được, Ủy viên thường trực Hội tư vấn Thuế Việt Nam, cho biết về mặt quản lý thuế, cơ quan nhà nước sẽ xác định nghĩa vụ pháp lý đối với cá nhân đứng tên đăng ký hộ kinh doanh. Khi đã mang danh nghĩa người nộp thuế, cá nhân có nghĩa vụ nộp đủ các khoản phát sinh vào ngân sách nhà nước.

Trường hợp không nộp, cơ quan chức năng sẽ áp dụng các chế tài xử lý theo luật định, bao gồm việc tính tiền chậm nộp và biện pháp mạnh hơn là tạm hoãn xuất cảnh.

Đối với băn khoăn trường hợp như anh H. có khả năng xin miễn, giảm tiền chậm nộp hoặc khoanh nợ, xóa nợ hay không, Luật sư Nguyễn Văn Được chỉ rõ, Luật Quản lý thuế quy định rất chặt chẽ về đối tượng và điều kiện thụ hưởng như nợ khó đòi kéo dài trên 10 năm, người nộp thuế đã bỏ địa chỉ kinh doanh và không còn khả năng thu hồi.

Tuy nhiên, theo ông, việc khoanh hay xóa nợ thuế thuộc thẩm quyền xem xét của cơ quan nhà nước và phải tuân thủ trình tự, thủ tục rất nghiêm ngặt, có lộ trình rõ ràng.

"Do đó, với những khoản nợ không quá lớn như của ông H., giải pháp khả thi nhất là chủ động giải quyết nghĩa vụ thuế còn tồn đọng. Việc này giúp gỡ bỏ biện pháp tạm hoãn xuất cảnh, hạn chế các rủi ro pháp lý có thể tiếp tục phát sinh", vị luật sư khuyến nghị.

Bên cạnh trách nhiệm tài chính, ông Được cho rằng việc cho mượn thông tin cá nhân còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý. Người đứng tên có thể phải thực hiện các nghĩa vụ thuế, tiền chậm nộp và tiền phạt phát sinh theo hồ sơ quản lý thuế, dù không trực tiếp điều hành hoạt động kinh doanh.

Ngoài ra, họ còn đối diện với nguy cơ liên đới trách nhiệm hình sự, nếu các đối tượng phía sau sử dụng tư cách pháp nhân để lập "doanh nghiệp ma", mua bán trái phép hóa đơn, trốn thuế hoặc rửa tiền.

no thue_2_namkhanh.jpg
Ngay cả khi cá nhân chỉ đứng tên hộ thì cơ quan nhà nước vẫn xác định nghĩa vụ pháp lý đối với đúng cá nhân đứng tên trên giấy phép. Ảnh: Nam Khánh

Ông cũng cảnh báo, nếu đứng tên hộ doanh nghiệp vi phạm pháp luật, có thể khiến cá nhân này bị hạn chế quyền đăng ký kinh doanh mới, bị từ chối sử dụng hóa đơn hoặc bị đưa vào diện giám sát thuế chặt chẽ.

Pháp luật doanh nghiệp đặt ra các quy định nhằm ngăn việc sử dụng thông tin, danh nghĩa của người khác để đăng ký, thành lập doanh nghiệp trái quy định. Người thực hiện không chỉ chịu ràng buộc nghĩa vụ tài chính, mà chính hành vi đứng tên hộ cũng là vi phạm pháp luật.

Cục Thuế (Bộ Tài chính) mới đây khuyến nghị người dân tuyệt đối không cho mượn, cho thuê hay mua bán căn cước công dân (CCCD)  và thông tin cá nhân; đồng thời chủ động tra cứu thông tin trên Cổng thông tin quốc gia về đăng ký doanh nghiệp. Nếu phát hiện bị mạo danh, cần báo ngay cho cơ quan đăng ký kinh doanh, cơ quan công an và cơ quan thuế để xử lý.

Thời gian tới, ngành thuế sẽ triển khai tính năng hỗ trợ tra cứu trực tiếp trên ứng dụng eTax Mobile nhằm giúp cá nhân sớm phát hiện dấu hiệu bị lợi dụng thông tin. Cơ quan chức năng cũng cam kết tạo điều kiện hỗ trợ các trường hợp hợp tác, tự nguyện khắc phục sai sót do yếu tố khách quan.

Ở góc độ hoàn thiện cơ chế, Luật sư Nguyễn Văn Được ghi nhận Nghị định 296/2026 đã siết chặt quy trình đăng ký doanh nghiệp trực tuyến thông qua việc bắt buộc xác thực qua tài khoản VNeID và đối chiếu Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư.

Tuy nhiên, để xử lý triệt để các tồn tại trước đây, ông Được kiến nghị hệ thống cần tích hợp tính năng tự động gửi thông báo, cảnh báo trên VNeID đến toàn bộ cá nhân là cổ đông, thành viên góp vốn hoặc người đại diện pháp luật của cả doanh nghiệp cũ và mới. Khi có thông báo biến động, người bị lợi dụng thông tin sẽ kịp thời phát hiện và phối hợp với cơ quan chức năng xử lý, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.

Ông dẫn ví dụ thực tế một luật sư trong công ty cũng bị đánh cắp số CCCD để thành lập doanh nghiệp. Dù rất am hiểu về lĩnh vực này, nhưng cá nhân người có liên quan và công ty phải mất rất nhiều thời gian để giải quyết. Do đó, ông mong rằng đề xuất trên sẽ phần nào hạn chế được trường hợp “bỗng dưng trở thành giám đốc”.