Đường sắt Việt Nam quá lạc hậu, muốn thay đổi phải làm đường sắt cao tốc

Đường sắt Việt Nam qua hơn 100 năm sử dụng, đến nay đã quá lạc hậu so với thế giới. Việc đầu tư các tuyến đường sắt tốc độ cao được đặt ra nhiều năm, nhưng đến nay vẫn chưa "chốt" được phương án cụ thể.

Quá lạc hậu, thiếu vốn duy tu, bảo dưỡng
 
Ông Đặng Sỹ Mạnh, Tổng giám đốc Tổng công ty Đường sắt Việt Nam cho biết, cùng với các loại hình vận tải trong nước (đường bộ, hàng không, đường thuỷ, đường biển) đường sắt được ví như “ 5 ngón tay trên 1 bàn tay”. Nhưng trong suốt thời gian dài vừa qua, đường sắt luôn lép vế, không cạnh tranh được với đường bộ, đường hàng không. 

Thị phần vận tải khách đường sắt hiện nay chỉ chiếm chưa đến 1% so với các loại hình vận tải khác. Điều này trái ngược với Nhật Bản, Trung Quốc, Thái Lan khi thị phần vận tải đường sắt chiếm tỷ lệ lớn, góp phần kéo giảm chi phí logistic trong vận chuyển lưu thông hàng hoá.

Ông Mạnh chia sẻ, muốn nhìn phương thức giao thông phát triển hay không thì phải nhìn kết cấu hạ tầng phương thức đó. Với đường sắt Việt Nam, từ đường ray, đầu máy, toa xe… được đầu tư xây dựng từ thời Pháp, nhưng qua nhiều năm sử dụng, khai thác hiện đã quá lạc lậu.  

Trong khi các nước hiện nay đa số sử dụng khổ đường 1.435mm thì đường sắt Việt Nam chủ yếu vẫn duy trì khổ đường 1.000mm. Thêm nữa, hệ thống đường có nhiều cầu cống xung yếu, nhiều đường cong bán kính nhỏ qua đèo núi, nhiều công trình hết tuổi thọ… nên tốc độ chạy hạn chế. Đoàn tàu chạy nhanh nhất tuyến Bắc – Nam hiện nay cũng phải mất 32 tiếng nên khó cạnh tranh với đường bộ và hàng không. 

Về đầu máy toa xe, cả 300 đầu máy của đường sắt Việt Nam được nhập về từ: Tiệp Khắc, Đức, Trung Quốc, Bỉ… đa số có tuổi đời sử dụng 30-40 năm; 1.030 toa xe khách, 4.000 toa xe hàng đều phải sử dụng đầu kéo mới khai thác được. So với đầu máy toa xe cũ của Nhật cùng tuổi đời sử dụng, cùng công nghệ chạy bằng diezen thì đầu máy toa xe của Việt Nam lạc hậu hơn. 

{keywords}
Đường sắt Việt Nam đã được sử dụng hơn 100 năm, đến nay đã quá lạc hậu

Trong khi toa xe cũ của Nhật Bản có thể tự chạy, thì toa xe của Việt Nam vẫn phải sử dụng đầu máy kéo nên hiệu quả khai thác thấp hơn.

Về tính kết nối của hạ tầng đường sắt, hiện nay đường sắt Việt Nam có 3.143km với 15 tuyến (trong đó có 7 tuyến chính). So với khi Pháp xây dựng thì không đồng bộ và hoàn thiện bằng. Khi Pháp xây dựng đường sắt Việt Nam được kết nối vào các khu hầm mỏ, khu công nghiệp, nhà máy, bến cảng. Tuy nhiên qua quá trình khai thác, đến nay đã bị cắt cụt đi rất nhiều kết nối. Trong khi, những kết nối bị cắt đều rất cần thiết để phục vụ khai thác hàng và đưa khách lên tàu.

Thống kê của Tổng công ty Đường sắt cho thấy, so với trước đây đường sắt đã cắt cụt đi 43 kết nối với 184km đường. Hiện nay chỉ còn 50 kết nối, trong đó có 28 kết nối đang hoạt động với 69km, còn lại 22 kết nối 115km không hoạt động.
 
“Tàu bốc hàng từ tàu biển vào đất liền nhưng chúng ta đã tự cắt cụt đi khiến cho vận tải hàng hoá bằng đường sắt bị hạn chế, không thể cạnh tranh được với đường bộ”, đại diện Tổng công ty Đường sắt cho hay.

Trong bối cảnh đường sắt lạc hậu, xuống cấp nhưng nguồn vốn đầu tư cho hạ tầng đường sắt cũng hạn chế. Trong 10 năm qua vốn đầu tư cho đường sắt chỉ chiếm tỉ lệ 2,17% so với kinh phí phát triển giao thông vận tải. Hàng năm ngân sách để duy tu, bảo trì cho đường sắt chỉ đáp ứng 40% so với định mức tính đúng, tính đủ. Do thiếu vốn nên có những hạng mục cần thay thế vẫn phải sử dụng. 

Đơn cử như năm 2021 ngân sách bố trí duy tu, cải tạo là 2.822 tỷ đồng nhưng để đáp ứng được yêu cầu thì cần tới 7.000 tỷ. Trong bối cảnh thiếu vốn ngân sách thì việc kêu gọi xã hội hoá nâng cấp cải tạo hạ tầng đường sắt lại không thực hiện được. Một số tuyến có sức hấp dẫn với tư nhân như: Hạ Long – Cái Lân và một số khu bãi tập kết hàng hoá. Dù được quan tâm, nhưng do các quy định chưa rõ ràng, các bộ ngành cho ý kiến nói rõ chưa có tiền lệ nên không thể kêu gọi đầu tư.

Bao giờ có đường sắt tốc độ cao
 
Hôm 19/10 vừa qua, Chính phủ phê duyệt chủ trương quy hoạch thêm 9 tuyến đường sắt mới đến năm 2030, trong đó có tuyến tốc độ cao Bắc Nam.

Theo quyết định Quy hoạch mạng lưới đường sắt thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050, ngành đường sắt sẽ cải tạo nâng cấp các tuyến hiện có, nối thông tuyến liên vận quốc tế; chuẩn bị đầu tư và thu xếp nguồn lực để khởi công một số tuyến mới, trong đó ưu tiên đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Bên cạnh 7 tuyến hiện có dài khoảng 2.440km thì mạng lưới đường sắt quốc gia đến năm 2030 có thêm 9 tuyến mới (dài 2.362km). 

{keywords}
Nhiều chuyên gia cho rằng, Việt Nam cần tập trung nguồn lực làm đường sắt tốc độ cao 

Lớn nhất là tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam từ ga Ngọc Hồi (Hà Nội) đến ga Thủ Thiêm (TP.HCM) dài 1.545km. Bộ GTVT đề xuất đầu tư hai đoạn Hà Nội - Vinh và TP.HCM - Nha Trang trước năm 2030.

Chuyên gia kỹ thuật hạ tầng của JICA Phan Lê Bình cho biết, việc hiện đại hóa đường sắt đã được xem xét rất kỹ trong 10 năm qua. Đây là thời điểm đi đến quyết sách xem sẽ đầu tư như thế nào cho phù hợp.

Theo ông Bình, việc đầu tư đường sắt tốc độ cao cần nguồn vốn lớn, qua đề xuất và đánh giá của các chuyên gia đầu ngành thì việc đầu tư từng giai đoạn như Hà Nội - Vinh, TP.HCM - Nha Trang trước được cho là khả thi.

Một chuyên gia trong lĩnh vực đường sắt chia sẻ, chủ trương đầu tư xây dựng đường sắt cao tốc Bắc Nam được trình Quốc hội từ năm 2009, đến nay sau hơn 10 năm dự án đang tiếp tục được nghiên cứu để sớm trình Quốc hội thông qua. 

Tuy nhiên, hiện nay, phương án làm đường sắt cao tốc đang đứng trước 2 luồng ý kiến. Có ý kiến cho rằng, nên nâng cấp đường sắt cũ lên cao tốc với tốc độ tàu chạy từ 160 - 200km/h kết hợp giữa chở khách và chở hàng, nhưng cũng có ý kiến cho rằng cần thiết làm đường sắt mới chạy với tốc độ 300 - 350km/h chỉ chở khách.

Ông Đặng Sỹ Mạnh cho rằng, không nên nâng cấp đường sắt hiện hữu lên cao tốc. Lý do nếu nâng cấp lên thành cao tốc xem như làm mới toàn bộ. Do khổ đường sắt cũ là 1.000mm nếu chuyển thành khổ 1.435mm không đơn giản chỉ dịch thanh ray ra mà phải thay đồng bộ từ mặt bằng, phạm vi bảo vệ, hành lang an toàn, nền đường, tà vẹt cũng phải kéo dài ra. Đó là chưa kể hầm đường cũng phải mở rộng, thay đổi hết.  

Đặc biệt những đoạn có đường cong, trong khi đường tốc độ cao bán kính khổ 1.435mm bán kính lớn hơn khổ 1.000mm thì phải cải tạo lại hết cho phù hợp.

Các nước làm đường sắt cao tốc người ta làm tuyến mới, còn đường sắt hiện hữu được nâng cấp, cải tạo để phục vụ cho vận tải phù hợp với năng lực của nó như chở khách địa phương, hoặc chở hàng hoá.

“Kể cả các nước phát triển trên thế giới người ta vẫn giữ lại đường sắt cũ để sử dụng. Nhật Bản hiện nay có hệ thống Shinkansen tốc độ cao, nhưng vẫn duy trì đường sắt cũ khổ 1.067mm để dùng kết hợp chở khách và chở hàng”, ông Mạnh nêu thực tế.

Hình ảnh những toa xe Nhật Bản muốn tặng đường sắt Việt Nam

Hình ảnh những toa xe Nhật Bản muốn tặng đường sắt Việt Nam

Những toa xe sau 40 năm khai thác được đối tác Nhật Bản sẵn sàng chuyển giao cho đường sắt Việt Nam. 

 
Vũ Điệp 

tin nổi bật

Khách ‘dài cổ’ đón taxi, xe công nghệ ở sân bay Tân Sơn Nhất

Hành khách xếp hàng dài bên trong khu vực sảnh nhà giữ xe TCP sân bay Tân Sơn Nhất để mòn mỏi đợi nhiều giờ để taxi, xe công nghệ đến đón chiều 4/7.

Tai nạn thảm khốc, 3 người trong gia đình tử vong

Đã có thêm một người tử vong trong vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng ở Quảng Bình. Cả ba nạn nhân tử vong đều là thành viên trong một gia đình.

Hà Nội đầu tư khoảng 100 tỷ đồng làm hầm đường bộ ở quận Hoàn Kiếm

Hà Nội vừa phê duyệt dự án đầu tư xây dựng hầm đường bộ có kết hợp cho người đi bộ qua đường Trần Quang Khải nối từ phố Trần Nguyên Hãn sang phố Chương Dương Độ (quận Hoàn Kiếm).

2 người tử vong trên ô tô 7 chỗ sau cú tông trực diện xe đầu kéo

Sau cú va chạm, 2 người ngồi trên xe ô tô 7 chỗ tử vong tại chỗ, 3 người bị thương nặng đang được đưa đi cấp cứu.

Giám đốc Công an Hậu Giang chỉ đạo xử lý hai cảnh sát vừa lái xe vừa nghe điện thoại

Giám đốc Công an tỉnh Hậu Giang đã chỉ đạo Phòng CSGT tổ chức kiểm điểm, làm rõ sai phạm của hai Đại úy liên quan đoạn clip phát tán trên mạng.

Đường Vành đai 3 TP.HCM sẽ khởi công sớm nửa năm, bắt đầu tháng 6/2023

Sở GTVT TP cho biết dự kiến Vành đai 3 TP.HCM sẽ khởi công từ tháng 6/2023, sớm hơn nửa năm so với dự kiến.

Hà Nội: Chạy xe máy từ ngõ ra đường Lê Duẩn, bị tàu hỏa tông chết thương tâm

Người đàn ông điều khiển xe máy thông qua lối ngang đường sắt ở trên địa bàn quận Đống Đa, Hà Nội bị tàu SE5 cán tử vong.

Diễn tập phòng cháy và cứu nạn trên tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông

Sáng 2/7, Công an TP Hà Nội phối hợp với Công ty TNHH MTV Đường sắt Hà Nội (Hanoi Metro) diễn tập phòng cháy và cứu nạn trên tuyến đường sắt đô thị 2A Cát Linh - Hà Đông.

Dừng 5 tuyến buýt trợ giá, doanh nghiệp vận tải thông báo bất ngờ đến người lao động

Lãnh đạo Công ty TNHH Bắc Hà vừa thông báo chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn đối với tất cả cán bộ, công nhân viên đang thực hiện hợp đồng lao động từ 15/8 tới.

Ngày đầu chắn một phần cầu Phú Mỹ sửa khe co giãn, giao thông rối loạn

Ngày đầu chắn một phần cầu Phú Mỹ để sửa khe co giãn khiến giao thông rối loạn theo hướng từ quận 7 đi TP Thủ Đức.

TP.HCM dừng dự án BOT 1.500 tỷ, đề nghị kiểm toán

Dự án BOT xây dựng đường nối Võ Văn Kiệt đến cao tốc TP.HCM - Trung Lương kinh phí hơn 1500 tỷ đồng sau 7 năm thi công chỉ đạt 12% tiến độ.

Gay gắt chuyện ô tô đỗ chình ình chắn cửa nhà mặt đường

Không hiếm gặp cảnh ô tô chình ình đậu chắn kín cửa nhà dân ven đường. Nhiều người bất bình với cách ứng xử thiếu văn minh, nhưng cũng có người cho rằng, luật không cấm thì họ được làm.

Ô tô bị barie trạm thu phí cao tốc Hà Nội – Hải Phòng đập vỡ kính

Xe bán tải BKS 29C – 54612 lưu thông trên đường cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, qua trạm thu phí thì barie hạ xuống làm vỡ kính chắn gió dù tài khoản thu phí không dừng còn dư 2 triệu đồng.

Kiến nghị xây dựng siêu cảng trung chuyển container quốc tế 6 tỷ USD ở Cần Giờ

UBND TP.HCM vừa có văn bản kiến nghị Thủ tướng xém xét về việc đầu tư Cảng trung chuyển container quốc tế tại huyện Cần Giờ.

Xe khách Phương Trang lao vào quán cà phê, 1 người chết, 3 bị thương

Xe khách Phương Trang chạy tuyến TP Cần Thơ - Cà Mau lao vào quán cà phê khiến 1 người chết, 3 người bị thương.